Teatr Wybrzeże w tym roku wróci do publiczności. Poznaj jego historię, ZOBACZ archiwalne zdjęcia

Siedziba Teatru Wybrzeże przechodzi gruntowny remont i przebudowę, prace mają się zakończyć jesienią. To niezwykłe miejsce na mapie kulturalnej Gdańska zasługuje na szczególną uwagę - tym bardziej, że 7 stycznia Teatr Wybrzeże ma swoje "urodziny". Tego dnia, w 1967 roku, został oddany do użytku teatralny gmach przy Targu Węglowym. Poznajmy tę historię i zobaczmy archiwalne zdjęcia.
07.01.2023
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
Teatr Wybrzeże może pochwalić się długą historią. Dziś jego główna siedziba znajduje się przy Targu Węglowym, ale nie zawsze tak było
Teatr Wybrzeże może pochwalić się długą historią. Dziś jego główna siedziba znajduje się przy Targu Węglowym, ale nie zawsze tak było
fot. Tadeusz Link

Wybrzeże, Szekspirowski, Miniatura i inne - teatralne podsumowanie 2022

Od 200 lat w tym samym miejscu

Teatr Wybrzeże pod obecną nazwą funkcjonuje w Trójmieście już od ponad 70 lat, ale na Targu Węglowym znajduje się od ponad pół wieku, nieprzerwanie bawiąc i wzruszając mieszkańców Gdańska, Trójmiasta i Pomorza. 

Jednak początki gdańskiego teatru sięgają jeszcze wcześniejszych czasów - nawet XVI wieku. O instytucji teatralnej z prawdziwego zdarzenia, dysponującej własnym budynkiem, możemy mówić począwszy od 1799 roku. To wtedy rozpoczęła się budowa pierwszej siedziby teatru, dokładnie w miejscu obecnej - na Targu Węglowym przy Zbrojowni. Otwarcie budynku, zaprojektowanego przez miejskiego architekta Samuela Helda, późniejszego etatowego radcy Zarządu Miasta, odbyło się 3 sierpnia 1801 roku.

Gdańsk 1945. Tragiczny finał i długa przerwa

W latach 30. XX wieku budynek, jako główna instytucja teatralna Wolnego Miasta Gdańska, został przebudowany. Wybuch II wojny światowej i przejęcie Gdańska przez nazistów - to wszystko przyniosło tragiczny finał zarówno miastu, jak i teatrowi. W lipcu 1944 roku odbył się tam ostatni spektakl. Spalony w 1945 roku gmach aż do lat 60. XX wieku pozostawał w ruinie.

Znany nam dziś dobrze charakterystyczny, modernistyczny obiekt z dużymi powierzchniami przeszkleń od strony Targu Węglowego wybudowano dopiero w 1967 roku. 

„Plac Bohaterów” na Scenie Malarnia. Intelektualna uczta z brawurową rolą Doroty Kolak. RECENZJA

Budynek Dużej Sceny wybudowano go w miejscu pochodzącego z 1801 roku Teatru Miejskiego, zniszczonego pod koniec II Wojny Światowej. Od czasu powstania w latach 60. nie przeszedł tak kompleksowej modernizacji
Budynek Dużej Sceny wybudowano go w miejscu pochodzącego z 1801 roku Teatru Miejskiego, zniszczonego pod koniec II Wojny Światowej. Od czasu powstania w latach 60. nie przeszedł tak kompleksowej modernizacji
fot. Renata Dąbrowska / Teatr Wybrzeże

Teatr Wybrzeże przybył do nas z Gdyni

Dziś Teatr Wybrzeże nierozerwalnie kojarzy się z naszym miastem, jednak wiele lat jego funkcjonowania, po zniszczeniu gdańskiej siedziby, związane jest z innym ważnym trójmiejskim ośrodkiem: w 1946 roku instytucja tymczasowo została przeniesiona do Gdyni, w miejsce, gdzie dziś stoi Teatr Muzyczny. Funkcjonował tam pod nazwą Miejski Teatr Wybrzeże. W tym okresie dysponował także sceną we Wrzeszczu - w miejscu dzisiejszej Opery Bałtyckiej.

Pierwszym dyrektorem Miejskiego Teatru Wybrzeże, funkcjonującego w Gdyni, był uznawany za reformatora teatru Iwo Gall - krakowski reżyser, scenograf, pedagog, autor książki „Budowniczy tła scenicznego”, w której zebrał swoje koncepcje dotyczące teatru. Na Wybrzeże przyjechał z grupą swoich krakowskich wychowanków, wśród których byli m.in. Barbara Krafftówna, Zofia Perczyńska, Renata Kossobudzka, Bronisław Pawlik i Maciej Maciejewski.

Batalia o budowę Teatru na Targu Węglowym trwała od 1947 roku. W 1952 roku Centralne Biuro Projektów Architektonicznych i Budowlanych otrzymało zlecenie na wykonanie projektu
Batalia o budowę Teatru na Targu Węglowym trwała od 1947 roku. W 1952 roku Centralne Biuro Projektów Architektonicznych i Budowlanych otrzymało zlecenie na wykonanie projektu
fot. Tadeusz Link

Ambitny repertuar, wielkie nazwiska

Iwo Gall zaproponował trójmiejskiej publiczności repertuar ambitny. Na inaugurację teatru w 1946 roku przygotował „Homera i Orchideę” Tadeusza Gajcego, którego prapremiera odbyła się 20 listopada. Krakowski artysta odpowiadał nie tylko za reżyserię, ale i za scenografię. W rolach tytułowych obsadził Macieja Maciejewskiego i Zofię Perczyńską.

Kolejne inscenizacje - zaprezentowane na przestrzeni trzech kolejnych lat - to same głośne tytuły: „Balladyna” (1947) i „Maria Stuart” Juliusza Słowackiego (1949), „Wiśniowy sad” Antoniego Czechowa (1949) i przedstawienie, o którym w tamtym okresie najwięcej się mówiło: „Jak wam się podoba” Williama Szekspira (1947), które zdaniem zarówno krytyków, jak i ówczesnej publiczności w doskonały sposób połączyło tradycję elżbietańską z nowoczesnością.

W 1949 roku Iwo Gall opuścił Trójmiasto. Po jego odejściu występowali tu m.in. Zbigniew Cybulski, Kalina Jędrusik, Jerzy Goliński, Leszek Herdegen i Bogumił Kobiela. Młodzi aktorzy, absolwenci krakowskiej PWST, przyjechali do Gdyni w 1953 roku z Lidią Zamkow, która została kierownikiem artystycznym Miejskiego Teatru Wybrzeże.

„Koło Sprawy Bożej” w Starej Aptece to plastyczna próba obalenia romantycznych mitów. Czy udana? RECENZJA

7 stycznia rocznica siedziby przy Targu Węglowym

Teatr w Gdyni funkcjonował aż do 1966 roku, pod różnym kierownictwem, do momentu, kiedy oddano do użytku nową siedzibę na Targu Węglowym. Zrealizowano ją według projektu Lecha Kadłubowskiego - modernistyczna bryła z ogromnymi powierzchniami przeszkleń doczekała się przezwiska „akwarium”. Uroczyste otwarcie odbyło się 7 stycznia 1967 roku.

Ten ważny etap w historii istnienia Teatru Wybrzeże zainaugurowała sztuka Romana Brandstaettera „Zmierzch demonów” w reżyserii Jerzego Golińskiego, ze scenografią Mariana Kołodzieja. Była to niezwykle odważna premiera - dramat przestrzegał przed powrotem totalitaryzmu i opowiadał o ostatnich dniach Hitlera. Dwa lata później Goliński tak skomentował decyzję o wystawieniu „Zmierzchu Demonów”: „Gdy wnet nadszedł nasz czarny rok 1968, wydźwięk sztuki okazał się proroczy”.

Zobacz historyczne zdjęcia Teatru Wybrzeże autorstwa Tadeusza Linka i Kazimierza Parella

Kompleksowa modernizacja - wkrótce otwarcie

Obecnie budynek przy Targu Węglowym nie jest dostępny dla widzów - mają oni do dyspozycji położone po sąsiedzku, przy ulicy Teatralnej, inne gdańskie sceny Teatru Wybrzeże: Starą Aptekę i Malarnię, a także Scenę Kameralną im. Joanny Bogackiej w Sopocie (plus w sezonie Scenę Letnią w Pruszczu Gdańskim).

Budynek Dużej Sceny przechodzi pierwszą w historii kompleksową modernizację, dzięki której stan techniczny obiektu będzie spełniał współczesne standardy i oczekiwania widzów. Zakres praz obejmuje m.in. przebudową widowni, foyer i urządzeń mechaniki sceny. Planowane otwarcie odbędzie się jesienią 2023 roku.

Zobacz, jak wygląda Duża Scena Teatru Wybrzeże podczas remontu. Otwarcie w 2023 roku

TV

Zjazd Hanzy, dzień III. Bakalie, muzyka i nowe nabrzeże