Medale Wdzięczności wręczone. Laureat Josif Zisels: "solidarność to działanie zgodnie z sumieniem"

Odznaczenie dla obcokrajowców, którzy przyczynili się do przemian demokratycznych w Polsce i działają w duchu ideałów Solidarności przyznano dotąd 722 osobom. W sobotę, 10 grudnia, do grona laureatów gdańskiego Medalu Wdzięczności dołączyli: białoruski poeta Andrej Chadanowicz i trzech Ukraińców: publicysta Borys Łewyćkyj, dziennikarz Bohdan Osadczuk oraz działacz na rzecz praw człowieka Josef Zissels.
10.12.2022
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
uroczystość wręczenia Medali Wdzięczności, 10 grudnia 2022; od l: Basil Kerski dyrektor Europejskiego Centrum Solidarności, Bogdan Lis, laureat Josif Zisels, laureat Andriej Chadanowicz, odbierająca medal Anna Bernhardt, odbierający medal mer Kołomyi Bogdan Stanisławski z żoną, Jacek Taylor
uroczystość wręczenia Medali Wdzięczności, 10 grudnia 2022; od l: Basil Kerski dyrektor Europejskiego Centrum Solidarności, Bogdan Lis, laureat Josif Zisels, laureat Andriej Chadanowicz, odbierająca medal Anna Bernhardt, odbierający medal mer Kołomyi Bogdan Stanisławski, Emilia Kosińska skarbnik Miasta Gdańska, Jacek Taylor
Fot. Grzegorz Mehring/archiwum ECS

Medale Wdzięczności w Międzynarodowym Dniu Praw Człowieka

Uroczystość wręczenia Medali Wdzięczności odbyła się na wystawie stałej Europejskim Centrum Solidarności w ramach obchodów rocznic wydarzeń Grudnia`70 i wprowadzenia stanu wojennego w grudniu 1981 roku.

Wyróżnienie ustanowione zostało przez ECS w 30. rocznicę powstania Solidarności (w 2010 roku), żeby podziękować obcokrajowcom, którzy wspomagali Polskę w walce o wolność i demokrację. Medale przyznawane są również pośmiertnie. 

Gdańsk pamięta. Obchody rocznic: wydarzeń grudniowych 1970 i stanu wojennego w 1981 r.

- Spotykamy się w szczególnym miesiącu i dniu: 10 grudnia to Międzynarodowy Dzień Praw Człowieka, ale też czas naszej pamięci gdańskiego i szczecińskiego Grudnia 1970, a także grudnia czasu gdy wprowadzono stan wojenny i przemocą zatrzymano rewolucję Solidarności - powiedział Basil Kerski dyrektor Europejskiego Centrum Solidarności otwierając uroczystość. - Chcemy w tym miejscu upamiętnić tych, którzy wspierali Solidarność i bronili praw człowieka w tych najtrudniejszych czasach, a myślami jesteśmy dziś przy tych, którzy walczą teraz o pokój, demokrację, niepodległość w Europie, szczególnie w Ukrainie i Białorusi.

Basil Kerski przypomniał także, że kilka dni temu Swiatłana Cichanouskaja odwiedziła Gdańsk i ECS w drodze do Oslo, gdzie towarzyszyć miała żonie Alesia Białackiego w odebraniu Pokojowej Nagrody Nobla dla białoruskiego opozycjonisty przebywającego w więzieniu i że uroczystość w norweskiej stolicy toczy się równolegle z tą gdańską. 

Swiatłana Cichanouskaja jak Danuta Wałęsa - podróż po Nagrodę Nobla zaczęła od Gdańska

Josif Zisels
Josif Zisels
Fot. Grzegorz Mehring/archiwum ECS

Josif Zisels: Polska, Gdańsk, Solidarność - te słowa i miejsca nadają sens mojemu życiu

Pierwszy wyróżniony tego wieczoru medalem - ukraiński dysydent Josif Zisels, który przybył na uroczystość prosto z Kijowa, jest też bohaterem wystawy stałej ECS - z czasów gdy w latach 70.-tych należał do grona Komitetu Helsińskiego w Ukrainie. Odbierając medal powiedział m.in.

Wypełnia mnie poczucie dumy, nie tylko z otrzymania nagrody. Ten dzień, dzień praw człowieka, Polska, Gdańsk, Solidarność - te słowa i miejsca nadają sens mojemu życiu.  W dysydenckiej działalności zawsze przyglądaliśmy się Polsce, w zasadzie zazdrościliśmy wam Solidarności, która w przeciągu pół roku zrzeszyła w swych szeregach milion obywateli (...) przez 40 lat walki dysydenckiej było nas raptem pięć tysięcy. (...) Solidarność to nie słowa, to czyny. To nie ideologia - to wzajemna pomoc. Solidarność to nie polityka, to odwołanie się do sumień i działanie zgodnie z sumieniem. (..)

Nasze społeczeństwa stoją dziś razem, ponieważ w Ukrainie to ruch obywatelski jest najważniejszym elementem. Oczywiście teraz na pierwszym miejscu jest nasza armia i te kraje, które nas wspierają, wśród których na pierwszym miejscu jest Polska i społeczeństwo polskie. Niestety, Rosja, która w tej formie, w której istnieje nie może być krajem demokratycznym, może być krajem tylko autorytarnym i agresywnym dlatego naszym wspólnym celem jest zwycięstwo w tej wojnie i dojście do momentu, w którym Federacja Rosyjska rozpadnie się na grupę państw, które za jakiś czas staną się krajami demokratycznymi. 

Dziękuję za waszą pracę dla Ukrainy i dla naszego wspólnego zwycięstwa nad wrogiem. 

Bogdan Stanisławski mer Kołomyi
Bogdan Stanisławski mer Kołomyi
Fot. Grzegorz Mehring/archiwum ECS

Bogdan Stanisławski mer Kołomyi: Dziękuję za Wasze wsparcie, bez Was byłoby nam bardzo ciężko

Przyznaną pośmiertnie nagrodę dla ukraińskiego dziennikarza Bohdana Osadczuka przyjął Bogdan Stanisławski mer Kołomyi.

Dziękuję Bogu i naszej armii za to, że jako mer rodzinnego miasta Bohdana Osadczuka mogę być tu z wami dziś, pod spokojnym niebem, w miejscu, gdzie jest prąd i światło, ponieważ w całej Ukrainie mamy z tym teraz problem, bo moskalom, naszym wspólnym wrogom za mało zabijać cywili (...), chcą nas przede wszystkim przerazić i złamać zimnem i ciemnością, ale uwierzcie mi, że to tylko hartuje naszego ukraińskiego ducha i z pewnością zwyciężymy.

Dziękuję za zaszczyt przyjęcia nagrody dla naszego sławnego obywatela, który był żyjącym dowodem solidarności pomiędzy wolnymi ludźmi. A wolni ludzie żyją na całym świecie. Dziękuje wam za wsparcie, bez was byłoby nam bardzo ciężko. Dzięki temu, że jesteśmy razem, zwyciężymy. Dziękuję, niech żyje Ukraina.

 Anna Bernhardt, prezeska stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura
Anna Bernhardt, prezeska stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura
Fot. Grzegorz Mehring/archiwum ECS

Borys Łewyćkyj - uhonorowana postać, którą docenił Jerzy Giedroyć

Medal dla odznaczonego pośmiertnie publicysty i aktywisty politycznego Borisa Łewickiego odebrała Anna Bernhardt, prezeska stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura, która powiedziała m.in.:

Wszyscy, którym bliska jest tradycja Instytutu Literackiego i związani są z kręgiem pracowników Jerzego Giedroycia bardzo są wdzięczni państwu za uhonorowanie dwóch osób tak związanych ze środowiskiem Kultury paryskiej, tak zasłużonych dla porozumienia polsko - ukraińskiego. Zwłaszcza zapomniany dziś Borys Łewyćkyj, znany tylko badaczom spraw polsko - ukraińskich - uhonorowanie go dziś w tak ważnym dla naszego kraju miejscu jest nie tylko przypomnieniem, ale i docenieniem tej postaci, tak jak docenił go Jerzy Giedroyć, który od lat 50-tych ze swoim uporem i wizjonerstwem zaczął budować porozumienie polsko - ukraińskie (...), które zaowocowało m.in. tym, że jesteśmy tu dziś razem.

Andrej Chadanowicz
Andrej Chadanowicz
Fot. Grzegorz Mehring/archiwum ECS

Chadanowicz mówi wiersz Baczyńskiego

Andrej Chadanowicz białoruski poeta i tłumacz to jeden z najmłodszych w historii laureatów Medalu Wdzięczności.

- Bardzo dziękuję za solidarność, za poparcie dla Ukrainy, ale też Białorusi. Nie potrafię tak poważnie powiedzieć, jak moi znakomici przedmówcy. Pozwolę sobie w moim języku przeczytać kilka linijek z wielkiego polskiego poety i chociaż żyjącego, każdy już widzi też, wielkiego poety ukraińskiego. 

Andriej Chadanowicz sięgnął po wiersz Krzysztofa Kamila Baczyńskiego pt. Kolęda: - Rycerz z tego wiersza przypomina białoruski herb zabroniony przez reżim - podkreślił.

A następnie wyrecytował utwór Serhija Żadana, poety i muzyka, który jest twarzą walczącego i niezłomnego Charkowa, napisany w 2014 roku dla całej Ukrainy.

Zobacz galerię zdjęć z wydarzenia

Kto może zostać laureatem Medalu Wdzięczności?

Wśród laureatów są wybitni intelektualiści z całego świata, dysydenci z byłego bloku wschodniego, politycy, dziennikarze, artyści, ale również setki tych, którzy na wieść o wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego spontanicznie zaczęli organizować komitety poparcia, zbiórki żywności, pomoc sprzętową i finansową dla podziemia, angażując często całe lokalne społeczności. Medalem honorowani są również Ci, którzy w duchu ideałów Solidarności stają w obronie uniwersalnych praw człowieka, angażują się na rzecz promocji idei solidarności jako podstawy europejskiego porządku, działają na rzecz porozumienia między narodami..

Odznaczenie przyznawane jest obcokrajowcom, a w wyjątkowych przypadkach osobom posiadającym obywatelstwo polskie, które w latach 80. na stałe mieszkały za granicą. Kandydatów do wyróżnienia Medalem Wdzięczności może zgłosić każdy, posługując się formularzem zgłoszeniowym na stronie internetowej ECS. O przyznaniu wyróżnienia decyduje Kapituła Medalu pod przewodnictwem prezydenta Lecha Wałęsy.

ZOBACZ FILMOWY ZAPIS UROCZYSTOŚCI

 

Medale Wdzięczności wręczone. Wyróżniono byłego prezydenta Bułgarii, poetów i historyka

Sylwetki laureatów Medalu Wdzięczności - grudzień 2022

Andrej Chadanowicz - Białoruś

Poeta, tłumacz i literaturoznawca, zaangażowany w obronę praw człowieka i walkę o niepodległość Białorusi. Były prezes Białoruskiego PEN Clubu. Członek Związku Białoruskich Pisarzy. Z powodu działalności opozycyjnej zmuszony do opuszczenia swojej ojczyzny.

Jego utwory przetłumaczono na ponad dziesięć języków. Sam przekładał na język białoruski twórczość m.in. Wisławy Szymborskiej, Adama Mickiewicza, Cypriana Kamila Norwida i Czesława Miłosza.

Wykładał historię literatury francuskiej na Uniwersytecie w Mińsku. 

Otwarcie występuje przeciwko prześladowaniom i represjom politycznym ze strony reżimu Łukaszenki ,a  „Mury” Jacka Kaczmarskiego w jego tłumaczeniu były jedną z głównych pieśni białoruskich protestów w 2020 roku.

Odznaczony srebrnym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis za promocję kultury polskiej za granicą (2015).

 

Borys Łewyćkyj (1915-1984) - Ukraina (nagroda pośmiertna)

Publicysta i aktywista polityczny, wybitny sowietolog. Działał na rzecz niepodległości Ukrainy, sprzeciwiając się Stepanowi Banderze i proniemieckiej polityce ukraińskiej podczas II wojny światowej. Od 1945 roku mieszkał w RFN, był doradcą Socjaldemokratycznej Partii Niemiec do spraw ZSRR, pisał w miesięcznikach „Osteuropa” i „Oesterreichische Hefte”.

Jeden z architektów zbliżenia polsko-ukraińskiego. Bliski współpracownik Jerzego Giedroycia i paryskiej „Kultury”, na łamach której pisał m.in. o relacjach polsko-ukraińskich w czasie II wojny światowej. Autor kilkudziesięciu książek o tematyce sowietologicznej oraz setek artykułów w prasie niemieckiej i światowej, opublikowanych pod pseudonimem Paul Sikora.

Nagrodę odebrała Anna Bernhardt, prezeska stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura.

Bohdan Osadczuk (1920-2011) - Ukraina (nagroda pośmiertna)

Dziennikarz, publicysta, historyk, sowietolog i nauczyciel akademicki. Bliski współpracownik „Kultury” Jerzego Giedroycia. Jeden z głównych zwolenników zbliżenia polsko-ukraińskiego po II wojnie światowej, zawsze stawiający na dialog i zrozumienie w humanistycznym poczuciu odpowiedzialności za innych.

Profesor historii najnowszej Europy Wschodniej na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie, wykładowca na Wolnym Ukraińskim Uniwersytecie w Monachium. Popularyzował w zachodniej prasie twórczość polskiej i ukraińskiej emigracji. Pod pseudonimem Alexander Korab drukował we wpływowych gazetach ukraińskich, polskich i niemieckojęzycznych, m.in. „Die Neue Zurcher Zeitung” i „Der Tagesspiegel”. Teksty w paryskiej „Kulturze” publikował przez pół wieku aż do zamknięcia pisma po śmierci Jerzego Giedroycia w 2000 r.

Był współwydawcą pisma ukraińskich intelektualistów na emigracji „Widnowa” (1984–1987).

Laureat wielu nagród, m.in. Nagrody Przyjaźni i Współpracy „Kultury” (1984), którą przekazał na rzecz opracowania specjalnego numeru „Kultury” w języku ukraińskim, a także Orderu Orła Białego, wręczonego przez prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego (2001).

Nagrodę odbierze Bogdan Stanisławski, mer Kołomyi, miasta rodzinnego Bohdana Osadczuka. 

Josef Zissels - Ukraina

Fizyk, dysydent, działacz na rzecz praw człowieka, lider społeczności żydowskiej w Ukrainie. Wiceprezes Światowego Kongresu Żydów. Czynnie sprzeciwiał się represjom politycznym w ZSRR, zaangażowany w działalność podziemnych wydawnictw. Od 1978 roku członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. W tym samym roku aresztowany i skazany na trzy lata więzienia.

Bierze aktywny udział w życiu społecznym i kulturalnym niepodległej Ukrainy, angażując się m.in. w rewolucję godności (2013–2014). Współtwórca instytucji działających na rzecz obrony praw człowieka, m.in. pierwszej ukraińskiej organizacji żydowskiej Czerniowiecka Żydowska Fundacja Obywatelsko-Kulturalna (1988) czy Kongresu Wspólnot Narodowych Ukrainy (1989), skupiającego mniejszości narodowe i etniczne. W 2015 roku trafił na listę 10 największych autorytetów Ukrainy.

Rewers Medalu Wdzięczności
Rewers Medalu Wdzięczności
Fot. Dominik Paszliński/www.gdansk.pl

Kto zaprojektował Medal Wdzięczności? 

Medal Wdzięczności został wykonany według projektu gdańskiej rzeźbiarki Dobrochny Surajewskiej. Słowo „dziękuję" wybito na awersie medalu w 43 językach (m.in. polski, angielski, niemiecki, francuski, włoski, japoński, grecki, litewski, szwedzki, walijski, czeski, portugalski, japoński). Na rewersie widnieje napis "Solidarność", wizerunek przybranej kwiatami bramy Stoczni Gdańskiej oraz łacińska sentencja: Hic nobis adiumento in periculis, solacio in laboribus fuit (Spieszył nam z pomocą w niebezpieczeństwie, z otuchą, gdy było ciężko).

Medale Wdzięczności 2021 - kto je dostał i za co? Zobacz uroczystość na 41. rocznicę zwycięstwa Sierpnia

TV

Obrona Westerplatte – pierwsze starcie II wojny. Rozmowa z dr. Janem Szkudlińskim