Wyposażony w drewniany kadłub “Janosik” był lekkim jachtem regatowym, przystosowanym także do prowadzenia szkoleń i uprawiania turystyki morskiej. Jego długość wynosiła ponad 10,5 metra, a szerokość prawie 4 m. Miał stalowy maszt na żagiel o wysokości 13 metrów.
"Janosik" został zbudowany w Szczecinie jako trzeci z kolei egzemplarz serii Taurus
źródło: Gedanopedia
Jacht został zbudowany w 1972 r. w Morskiej Stoczni Jachtowej w Szczecinie. Armatorem “Janosika” był Akademicki Klub Morski w Gdańsku.
W latach 1972–1975 brał udział w 30 różnych regatach, w tym mistrzostwach Polski. Jacht odbył 59 rejsów, w czasie których przebył ponad 15 500 mil morskich.
Na początku września 1975 r. jednostka została przygotowana do rejsu do Norwegii i Szwecji. Trasa przewidywała zawinięcie do portów Kragerø, Oslo, Århus (Aarhus), Kopenhagi, Dalarö, Sztokholmu oraz Visby.
“Janosik” wypłynął z Gdyni 6 września 1975 r. przed północą z siedmioosobową załogą w składzie:
- inżynier mechanik z Centrum Techniki Okrętowej w Gdańsku, kapitan żeglugi bałtyckiej, Bogdan Polakiewicz – kapitan, lat 40
oraz studenci trójmiejskich uczelni:
- Krzysztof Fuks – I oficer, lat 22
- Ryszard Wonka – II oficer, lat 34
- Włodzimierz Pstrągowski – III oficer, lat 23
- Małgorzata Modzelewska
- Ewa Wiercińska
- Alfred Leśniak
12 września 1975 r. “Janosik” zacumował w Kragerø (Norwegia), a dzień później w Oslo, gdzie spotkał się z polskim jachtem „Polonia”. 15 września opuścił port w stolicy Norwegii, skąd płynął najprawdopodobniej w kierunku Kopenhagi.
Po raz ostatni był widziany na radarze 16 września około godziny 12.30 w okolicach cieśniny Skagerrak, żeglując podczas silnej sztormowej pogody. Na morzu była wtedy wysoka fala, a wiatr wiał z siłą 9 stopni w skali Beauforta.
W trzy dni po ustalonej dacie powrotu do Gdyni (13 października) Kapitanat Portu i Akademicki Klub Morski w Gdańsku rozpoczęli akcję poszukiwawczą. Zaalarmowano jednostki ratownicze z Danii, Szwecji, Anglii, Norwegii, Finlandii i RFN. Służby ustaliły, że w żadnym z portów wymienionych państw nie stacjonuje poszukiwana jednostka.
"Janosik" przed zaginięciem miał na koncie ponad 15 500 mil morskich
Fot. archiwum AKM Gdańsk
Jeszcze kilka miesięcy po zaginięciu "Janosika", w okresie między kwietniem a majem 1976 r., Akademicki Klub Morski w Gdańsku rozesłał w kilkuset kopiach komunikat o zaginięciu jednostki i jego załogi do wszystkich krajowych instytucji morskich, przedstawicielstw PRL w Szwecji, Norwegii, Danii, Finlandii, ZSRR, NRD, Holandii, Belgii W, Brytanii i Francji, służb ratownictwa morskiego w tych państwach oraz kapitanatów portów duńskich, szwedzkich i norweskich. Wszystkie odpowiedzi były negatywne.
Dopiero w kwietniu 1977 r. - półtora roku po zaginięciu - w sieci rybackiej norweskiego kutra podczas trałowego połowu krewetek w okolicach Oslofiordu znaleziono koło ratunkowe z jachtu z resztką napisów ANOS i GDANS. Głębokość wody w tym miejscu sięga ok. 100 metrów.
Ze względu na brak technicznych możliwości nie odbyły się poszukiwania wraku, ani próby jego wydobycia. Nigdy nie odnaleziono zwłok żeglarzy.
Orzeczenie Izby Morskiej z listopada 1980 r. oraz Odwoławczej Izby Morskiej z lipca 1981 r. ustaliło:
Jacht wraz z całą załogą zaginął 16 IX 1975 po przepłynięciu pozycji znajdującej się 20 mil morskich na południe od Hvasser. „Janosik” zatonął w przybliżonej pozycji 58°48’N 010°42’E
Należy przypuszczać, że jacht zatonął nagle w warunkach sztormowych. Osoby przebywające na pokładzie musiały być przywiązane za pomocą pasów bezpieczeństwa, natomiast reszta załogi prawdopodobnie przebywała w zamkniętym pomieszczeniu pod pokładem. Niewykluczone, że z przyczyn szczególnych cała załoga była zajęta w tym czasie na pokładzie np. pilnymi pracami. Gdyby tak było, to cała załoga musiała być zabezpieczona przed zmyciem z pokładu.
Przyczyny zatonięcia jachtu nie zdołano ustalić. Mogło nią być nagle wtargnięcie znacznej ilości wody do wnętrza kadłuba poprzez otwory pokładowe bądź też zderzenie jachtu z innym obiektem ,pływającym. W warunkach sztormu i wysokiej fali wyraźnie utrudniona była obserwacja małego jachtu, znacznie pochylonego pod naporem wiatru, przez zbliżający się do niego statek.
W ocenie Izby Morskiej brak było podstaw do stwierdzenia, by konstrukcja jachtu i wyposażenie w ostatniej podróży nie odpowiadało wymaganiom bezpieczeństwa żeglugi, jak również dowodu na to, aby właściwości konstrukcyjne pozostawały w związku przyczynowym z wypadkiem.
Sędziowie Izby Morskiej stwierdzili, że "Janosik" podlegał obowiązkowi wpisu do rejestru okrętowego.
Mimo że od 1972 r. uprawiał żeglugę międzynarodową nie był wpisany do tego rejestru, w związku z czym nie ˇposiadał certyfikatu okrętowego. Także nie był wpisany do rejestru prowadzonego przez Urząd Morski.
Powyższe uchybienie stanowi naruszenie przepisów administracyjnych, i chociaż nie ma wpływu na bezpieczeństwo żeglugi, wymaga zwrócenia uwagi właścicielowi jachtu
- uznano.
W aktach sprawy znalazł się m.in. list napisany 22 sierpnia 1976 r. przez mieszkańca Danii do polskiej obywatelki.
Z jego treści wynika, że 29 września 1975 r. około godz. 21.00 wjeżdżając na autostradę w Baarze napotkał grupę młodych ludzi (dwie młode kobiety w wieku 20 lat i 3 lub 4 mężczyzn), którą podwiózł w pobliże stacji promowej w Redby. Osoby te oświadczyły, że są studentami i wracają do Polski. Duńczyk twierdził też z całą pewnością, że jedną z dziewcząt w okularach rozpoznał (prawdopodobnie na podstawie okazanego mu zdjęcia) jako żeglarkę z jachtu "Janosik". Jego zdaniem, Polacy mogli się udać dalej do promem do RFN.
Izba Morska uznała za "nieprawdopodobne" przypuszczenia autora listu, że opisana grupa należała do załogi "Janosika".
źródło m.in. Gedanopedia, internetowa encyklopedia Gdańska
