Andrzej Januszajtis (1928-2026)

Andrzej Januszajtis był człowiekiem-instytucją: naukowcem i nauczycielem akademickim na Politechnice Gdańskiej; pianistą z dyplomem akademii muzycznej; samorządowcem; miłośnikiem i czołowym popularyzatorem gdańskiej historii; przewodniczącym Rady Miasta Gdańska, Honorowym Obywatelem Miasta Gdańska. Zmarł 22 stycznia 2026 r., w wieku 97 lat. Spoczął na cmentarzu Srebrzysko.
30.10.2026
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl

Urodził się 18 sierpnia 1928 r. w Lidzie (dzisiejsza Białoruś). 

Prof-Andrzej-Januszajtis-1928-2026
Andrzej Januszajtis
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl

Po raz pierwszy przyjechał do Gdańska w 1945 roku.

Andrzej Januszajtis. Dziś pogrzeb, dzwon uderzył 98 razy

- Zobaczyłem Gdańsk zrujnowany, strzaskany. Ale wszystko przykrywał śnieg, jak opatrunek na ranie, a spod śniegu tryskało złoto. Gdańsk był piękny nawet po śmierci - mówił prof. Andrzej Januszajtis w jednym z wywiadów dla TVP3 Gdańsk. - Już wtedy powiedziałem sobie, że chciałbym tu mieszkać.

Pożegnanie prof. Januszajtisa. Pośmiertny Order Odrodzenia Polski od prezydenta RP

Trzy lata później na Politechnice Gdańskiej rozpoczął studia nad konstrukcją samochodów i ciągników, chociaż marzył o lotnictwie, lecz taki kierunek na PG właśnie zlikwidowano. Ukończył jeszcze klasę fortepianu w Akademii Muzycznej (dawniej PWSM), ale gdy uznał, że nie zostanie drugim Arturem Rubinsteinem, zatrudnił się w Katedrze Fizyki PG. Tu się doktoryzował, pracował jako docent, a dzięki inspiracji wybitnego naukowca, fizyka, prof. Ignacego Adamczewskiego, opracował i wydał trzytomowy podręcznik „Fizyka dla politechniki”, poważany przez fachowców i popularny wśród studentów.

Był współzałożycielem i dziekanem Wydziału Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej, a tuż przed emeryturą pracował w Katedrze Fizyki Molekularnej PG. 

Równolegle z pracą akademicką pogłębiał wiedzę na temat historii miasta. Spowodowało to zainteresowanie Andrzeja Januszajtisa wkładem Niemców w dzieje Gdańska. Z czasem - choć sam podczas wojny stracił ojca, więźnia KL Auschwitz - stał się gorącym rzecznikiem pojednania polsko-niemieckiego.   

Już w 1967 został przewodniczącym Towarzystwa Miłośników Gdańska, zdobył też uprawnienia miejskiego przewodnika.

W 1990 r., z ramienia Komitetów Obywatelskich tworzonych przez działaczy Solidarności, został członkiem, a wkrótce przewodniczącym Rady Miasta Gdańska pierwszej kadencji.

Już w latach 60. Andrzej Januszajtis walczył o uratowanie Wartowni nr 1 na Westerplatte przed rozbiórką, kiedy obiektowi zagroziły rządowe plany rozbudowy kanału portowego i nowego nabrzeża. Skutecznie.

Później m.in. dzięki jego staraniom Gdańsk odzyskał skradzione podczas wojny: skrzydło ołtarza Ferberów z kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (NMP), dzieła z dawnego księgozbioru Towarzystwa Przyrodniczego (obecnie w zbiorach Biblioteki Głównej Politechniki Gdańskiej) i dzwony z kościołów w Stegnie i Cedrach Wielkich. 

Kierował też odbudową zegara astronomicznego w kościele NMP, który uruchomiono w maju 1990 r. W sylwestra 2025 roku uruchomiony został ostatni element zegara - kalendarium, jak przypomniał wówczas prał. Ireneusz Bradtke - było to ogromne marzenie Andrzeja Januszajtisa. Stan zdrowia już wówczas nie pozwolił mu wziąć udziału w uroczystej inauguracji mechanizmu.

Także jego zaangażowaniu zawdzięczamy, że do kościoła św. Katarzyny powrócił carillon.

Andrzej Januszajtis był prezesem i członkiem wielu stowarzyszeń, m.in. ”Nasz Gdańsk”, Towarzystwa „Horologium” czy Towarzystwa Promocji Młodych Skrzypków im. Aleksandry Januszajtis, członkiem honorowym Koła Przewodników Miejskich i Terenowych im. Franciszka Mamuszki, członkiem kapituły Medalu św. Wojciecha i Medalu Księcia Mściwoja II.

Autor ok. 20 książek o historii Gdańska i jego mieszkańcach w ciągu stuleci - napisał m.in. pierwszą biografię Daniela Gabriela Fahrenheita. Jest w tej liczbie kilka tytułów które cieszyły się dużą popularnością: "Od Gyddanyzc do Wielkiego Gdańska", "Legendy dawnego Gdańska", "Sto jeden razy Gdańsk", "Od Aksamitnej do Żytniej".

Otrzymał wiele ważnych odznaczeń: m.in. Krzyż Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (Bundesverdienstkreuz) I klasy za wkład w polsko-niemieckie pojednanie (w 1997 roku); Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (w 2014) i Medal 100-lecia Odzyskania Niepodległości (2018). 

Wyróżniono go także Nagrodą Artystyczną Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki oraz Nagrodą Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury, Splendor Gedanensis.

W imię zasług, w 2002 roku, Andrzej Januszajtis otrzymał najwyższe wyróżnienie, które może przyznać Rada Miasta Gdańska - tytuł Honorowego Obywatela Miasta Gdańska. 

W 2023 roku profesor świętował 95. urodziny. Wśród gości były prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz i przewodnicząca Rady Miasta Gdańska Agnieszka Owczarczak.

Z żoną (od 1961 r.) Ewą, z domu Terlecką, pianistką i nauczycielką muzyki, Andrzej Januszajtis doczekał się dwóch córek: Katarzyny i Aleksandry.