“Towarzyszę między życiem a śmiercią”. Wolontariuszka o pracy w hospicjum
Tumbo Pomaga - ale jak?
Fundacja Hospicyjna wie, że dzieci radzą sobie same tylko w bajkach, dlatego odrębnym programem pomocy objęło te, które muszą zmierzyć się ze śmiercią rodzica. Program Tumbo Pomaga wspiera dzieci, ale też osoby w ich otoczeniu - rodziców, nauczycieli, czy rówieśników - bez których uważności trudno im przeżywać żałobę.
W czwartek, 19 listopada, w 20. rocznicę powstania inicjatywy, odbyła się jubileuszowa gala. Pod znakiem pomarańczowego słonika Tumbo spotykali się twórcy i kontynuatorzy programu, przedstawiciele wspierających go instytucji i wolontariusze.
Słoń nie bez przyczyny jest “twarzą” programu - to wyjątkowe zwierzę, które potrafi przeżywać żałobę i pamięta, kogo straciło. Jest pomarańczowy, ponieważ pomarańcz to barwa nadziei, o czym co roku przypomina w szkołach i przedszkolach Dzień Tumbo (najbliższy odbędzie się w poniedziałek, 23 listopada). Dzieci w geście solidarności z przeżywającymi żałobę rówieśnikami przychodzą tego dnia na zajęcia w pomarańczowych koszulkach, czy bluzach, a społeczność szkolna organizuje kwestę na rzecz Funduszu dzieci osieroconych Tumbo Pomaga.
Dzień Tumbo w ponad stu gdańskich szkołach. Rozmowy o żałobie i trudnych emocjach
Zanim dostrzegłam
O genezie Tumbo Pomaga mówiły dwie prezeski Fundacji Hospicyjnej (była i obecna), które obie od początku współtworzyły program.
Dr Agnieszka Paczkowska, prezeska Fundacji Hospicyjnej, a wówczas - psycholożka w hospicjum, zaczęła od osobistego wyznania: - Blisko 20 lat temu napisałam artykuł pod tytułem “Kiedy dziecku umiera ktoś bliski. Z notatek hospicyjnego psychologa”. Dziś uderzyło mnie w tekście jedno zdanie “Początkowo ten temat jakby dla mnie nie istniał. Musiało upłynąć trochę czasu, zanim dostrzegłam potrzeby dzieci” - mówiła Agnieszka Paczkowska. - Widziałam, ile kosztuje choroba i pożegnanie z bliskim, a mimo to dzieci gdzieś były ciągle na drugim planie. Kiedy zostałam mamą, mój świat się powiększył i zaczęłam dostrzegać dzieci. Zaczęłam dostrzegać, że często te dzieci są jakby podwójnie osierocone. Najpierw przez kogoś bliskiego, a potem przez samotność w przeżywaniu własnej żałoby. Są niejako osierocone przez dorosłych, którzy zajęci są własnym bólem. I przez milczenie, często przez dobre intencje, które powodują, że czasem dzieciom są odbierane prawa: prawo do wiedzy, do pytań, do łez.
Agnieszka Paczkowska podkreśliła, że nie wystarczy wiedzieć, że dziecko jest w żałobie: - Trzeba jeszcze umieć zobaczyć, jak dziecko ją przeżywa. Zrozumiałam, że nie możemy ograniczać się tylko do gabinetu psychologicznego. Cóż z tego, że ja wysłucham dziecko, jeśli ono wróci do domu, gdzie nie można wspominać zmarłego, jeśli wróci do przedszkola, czy szkoły, w którym nikt nie będzie umiał z nim o tym wszystkim rozmawiać. Z takich doświadczeń zrodził się Tumbo Pomaga.
Prezeska Fundacji Hospicyjnej podkreśliła też, że bez zaangażowania partnerów programu - merytorycznych i finansowych, koordynatorów w szkołach i przedszkolach (nauczycieli, psychologów, pedagogów) rozwój i utrzymanie programu nie byłoby możliwe: - Bardzo dziękuję, że przez te 20 lat byliście z nami i pomagaliście nam w pomaganiu dzieciom osieroconym.
Od strony, poprzez Dzień Tumbo, po literaturę
Kiedy Tumbo Pomaga, Fundacją Hospicyjną kierowała Alicja Stolarczyk, która przypomniała podczas gali, że strona internetowa programu bazowała na treściach brytyjskiej kampanii skierowanej do dzieci w żałobie - Winston`s wish.
- Na tej podstawie stworzyliśmy własną stronę internetową, na której były elementy trochę zaczerpnięte z tamtego portalu, a trochę nasze własne pomysły. Później zastanawialiśmy się, jak dotrzeć do ludzi z informacją, że strona istnieje. Zaczęliśmy organizować konferencje, najpierw dla hospicjów, a później dla nauczycieli z całej Polski - wspominała Alicja Stolarczyk. - Kiedy ruszyliśmy z warsztatami dla nauczycieli, pojawił się pomysł na słonika Tumbo w szkołach, żeby był taki dzień, kiedy możemy mówić szeroko do dzieci o żałobie, także by w pewien sposób przygotować je na taką sytuację. I tak samo, przygotować nauczycieli, żeby umieli rozmawiać z rodzicami i uczniami : jakie pytania zadawać, jakich nie zadawać, jakich rad nie udzielać? A później była nasza ostatnia kampania na temat żałoby dzieci, że radzą sobie same tylko w bajkach i też przy pomocy czytania bajek i warsztatów staramy się docierać do szkół, wprowadzać najmłodszych w wiedzę na ten temat.
Książki o żałobie dzieci
Dziś w internetowej księgarni Tumbo Pomaga kupić można całą serię opowiadań terapeutycznych dla dzieci przeżywających utratę bliskiej osoby. Jest też książka dla nastolatków “od Ż do A... żałoba, Życie i JA. Notes dla nastolatków” Katarzyny Jackowskiej-Enemuo, ilustrowana przez Maję Warzechę-Jelonek. Fragment książki przeczytał Mirosław Baka.
Podczas gali wyróżniono osoby i instytucje wspierające rozwój Tumbo Pomaga, podkreślając, że jest ich dużo, dużo więcej.
Grzegorz Kryger, Pomorski Kurator Oświaty, otrzymał podziękowania za wsparcie wyjścia Tumbo Pomaga z lokalnej gdańskiej strefy placówek edukacyjnych w ogólnopolską.
- Szkoła nie jest od tego, żebyśmy patrzyli na wszystko przez różowe okulary, a dla nauczycieli w kontekście Tumbo Pomaga myślę, że ważne jest zrozumienie, że nie jesteśmy specjalistami od wszystkiego. Że jest taki moment, kiedy jako nauczyciel mogę zrobić krok wstecz i powiedzieć: "Zapraszam, żebyście pomogli mi porozmawiać z moimi podopiecznymi o tych najtrudniejszych tematach" - powiedział Grzegorz Kryger odbierając podziękowania.
Miasto Gdańsk otrzymało podziękowania za dofinansowanie inicjatyw w ramach Tumbo Pomaga, w tym za nieustanne wsparcie opieki psychologicznej dla dzieci i młodzieży dotkniętej żałobą oraz ich opiekunów.
Dyplom odebrała Monika Chabior, zastępczyni prezydenta Gdańska ds. rozwoju społecznego i równego traktowania: - Cała ta historia Tumbo w Gdańsku jest o mądrej społeczności, która nie myśli wyimkowo, nie myśli przyczynkowo, tylko stara się tworzyć pewien świat, który jest czuły, który jest wrażliwy, który stara się członków i członkinie swojej społeczności otulać i zastanawiać się do kogo jeszcze nie docieramy.
Fundacja LPP została wyróżniona jako pierwszy z partnerów finansowych, który wsparł Tumbo Pomaga i wspiera bez przerwy do dziś. Pamiątkową grafikę odebrała Patrycja Zbytniewska, prezeska Fundacji LPP. Podziękowania na scenie odebrał też zespół Fundacji Hospicyjnej.
Ostatnim oficjalnym punktem programu była debata o wspieraniu dzieci w żałobie - rozmowa o potrzebach dzieci doświadczających straty oraz o tym, jak mądrze i uważnie towarzyszyć im w żałobie. Rozmowę poprowadziła Anna Janowicz z Fundacji Hospicyjnej.
Galę uświetniły występ muzyczny Joanny Kondrat z zespołem, a poprowadziła ją Tatiana Slowi, dziennikarka Radia Gdańsk.