Historycy do dzisiaj mają kłopot z ustaleniem, jak duża liczba osób wywieziona została na Sybir. Mowa jest o 900 tysiącach, 1,6 miliona, a nawet 1 875 000 osób
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl
Cios w plecy
17 września to jednocześnie co roku Światowy Dzień Sybiraka który został ustanowiony w 2013 r. uchwałą Sejmu.
Uroczystość rozpoczęło odegranie hymnu narodowego przez Orkiestrę Reprezentacyjną Marynarki Wojennej. Potem uczennica VII Liceum Ogólnokształcącego im. Józefa Wybickiego Alicja Górecka zaśpiewała hymn sybiracki.
- Gromadzimy się dziś w miejscu szczególnym, na cmentarzu Łostowickim, kwatery na kwaterze sybirackiej, przy pomniku Matki Sybiraczki, w miejscu, w którym naturalną mową człowieka powinna być cisza i modlitwa. Ale 17 września to data, która nie pozwala nam milczeć. 17 września 1939 roku zawsze będzie się nam kojarzył z agresją sowiecką na Polskę, z tym z radzieckim ciosem w plecy zadanym krwawiącej już ojczyźnie - powiedział Kordian Borejko, prezes Związku Sybiraków.
Podkreślił, że mimo upływu tak długiego czasu “w sercach wielu z nas ten ból wciąż jest żywy, jakby to miało miejsce wczoraj”.
- W 87. rocznicę napaści Związku Sowieckiego na Polskę pochylmy głowy i oddajmy hołd wszystkim ofiarom sowieckich represji - mówiła prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl
- Choć w owym czasie większość z nas obecnych tu dziś świadków była zaledwie dziećmi, to przeżycia, jakich doświadczyliśmy szczególnie w latach cierpień na zesłaniu, niezmiennie będą w nas żyć. Sowiecki okupant miał jeden bardzo precyzyjny cel. Polska miała zniknąć z mapy, a my Polacy mieliśmy zniknąć z kart historii. Narzędziem tej zbrodni stały się masowe deportacje. W bydlęcych wagonach, w mrozie, głodzie i przerażeniu wywieziono setki tysięcy naszych rodaków na nieludzką ziemię. Stojąc tu dziś pośród grobów i krzyży, nasze myśli biegną daleko na wschód, ponieważ syberyjska tajga, spalone słońcem stepy Kazachstanu stały się jednym wielkim polskim cmentarzem - mówił Kordian Borejko.
Westerplatte. “Najbliższe miesiące mogą być kluczowe dla wolnego świata”
Jak podkreślił “cmentarzem najstraszniejszym”, bo “pozbawionym nagrobków”.
- Przyjmijcie od nas straż nad tą pamięcią. Nie pozwólcie, aby ofiary waszych rówieśników, dzieci, które zamarzły na wschodzie zostały kiedykolwiek zapomniane - zaapelował do młodych ludzi Kordian Borejko, prezes Związku Sybiraków
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl
- Przetrwaliśmy, bo w tych nieludzkich warunkach zachowaliśmy to, co najcenniejsze: wiarę w Boga, miłość do Polski i troskę o drugiego człowieka. Nasza obecność tutaj to tryumf życia nad śmiercią i wolności nad tyranią - zaznaczył Kordian Borejko.
Prezes Związku Sybiraków zwrócił się jednocześnie ze specjalnym przesłaniem do obecnej na cmentarzu młodzieży szkolnej.
Spójrzcie na nas. Jesteśmy ostatnim pokoleniem, które pamięta dźwięk ryglowanych drzwi wagonów i przeraźliwy chłód syberyjskiej ziemi. Z każdym rokiem ubywa nas w tych cmentarnych apelach. Niedługo odejdziemy na wieczną wartę.Dlatego dziś w tym uświęconym miejscu przekazujemy wam testament Sybiraków. Przyjmijcie od nas straż nad tą pamięcią.Nie pozwólcie, aby ofiary waszych rówieśników, dzieci, które zamarzły na wschodzie zostały kiedykolwiek zapomniane.
Dość powtórek z historii
Głos podczas uroczystości zabrała prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz.
- Siedemnastego dnia bohaterskiej obrony Polski przed wojskami hitlerowskich Niemiec, od wschodu inwazji na naszą ojczyznę dokonała Armia Czerwona. Tajny wojskowy i polityczny sojusz Hitlera i Stalina był czwartym rozbiorem Polski, krwawą zdradą dyktatorów żądnych władzy i ziemi. Armia Czerwona, a wraz z nią aparat bezpieczeństwa NKWD, przyniosły brutalną okupację – demontaż polskiej państwowości, masowe zbrodnie wojenne i egzekucje, likwidację polskich elit, grabieże majątku państwowego i prywatnego, niewolę dla żołnierzy i deportacje ludności cywilnej - mówiła.
Obchody rocznicy agresji ZSRR na Polskę i Światowego Dnia Sybiraka zwieńczyło złożenie kwiatów i wieńców pod pomnikiem Ofiarom Golgoty Wschodu
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl
Przypomniała, że setki tysiące polskich obywateli władza sowiecka wywiozła na Wschód, na Syberię, do Kazachstanu i innych odległych części ZSRR.
- Dla wielu z nich symbolem tamtego losu stały się bydlęcy wagon, mróz, głód, ciężka praca, łagier i walka o przetrwanie. Sybir, ta nieludzka ziemia, już wcześniej była miejscem zsyłki dla polskich powstańców, działaczy niepodległościowych i tych, którzy podnosili sprzeciw wobec rosyjskiego zaborcy - powiedziała prezydent Gdańska.
Dodała, że wielu zesłańców nigdy już nie wróciło do ojczyzny.
- Ci, którzy przeżyli i po latach powrócili – dzieci, wnuki, prawnuki i krewni przechowują pamięć o odarciu z godności, próbie pozbawienia tożsamości, głodzie, strachu i rozłące. Z wdzięcznością wspomnijmy wszystkich tych, którzy nie pozwalają zapomnieć o Golgocie Wschodu. Drodzy Sybiracy, dziękuję za Wasze świadectwo - podkreśliła.
W swoim wystąpieniu Aleksandra Dulkiewicz nawiązała też do współczesności.
Pomnik Ofiarom Golgoty Wschodu znajduje się przy głównej alei Cmentarza Łostowickiego, w Kwaterze Sybiraków. Został odsłonięty i poświęcony przez arcybiskupa Tadeusza Gocłowskiego 11 listopada 1998 r.
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl
- Mówią, że historia lubi się powtarzać. Dość powtórek z historii. Pamięć nas zobowiązuje, ale to zbyt mało, gdy wojnę obronną toczą z Rosją nasi sąsiedzi. Musimy zbroić się nie tylko militarnie, ale i w wiedzę, aby nie dać się dezinformacji. Musimy zacieśniać sojusze i budować nowe. Musimy wzmacniać więzi społeczne i hojnie praktykować solidarność. To nas uchroni przed wojną. Nigdy więcej wojny - zakończyła swoje przemówienie.
Wiersz, modlitwa i apel poległych
Następnie, nauczyciel historii w VII LO Andrzej Matyjaszczyk, który od kilkunastu lat prowadzi na Cmentarzu Łostowickim obchody rocznicy napaści Rosji Sowieckiej na Polskę, przeczytał swój wiersz pt. “Matka”, specjalnie napisany na tegoroczną uroczystość.
Oto jego fragment:
Nie ma tu krzyku.Jest matka.Klęczy, jakby pod ciężarem ziemi,której nie wybrała.Pod jej płaszczemczworo dzieci.Przyciśnięte do piersi,do ostatniego miejsca,którego nie odebrała im wojna.Jeszcze je obejmuje.Jeszcze próbuje zasłonićwłasnym ciałemprzed mrozem,głodem,wagonem jadącym na Wschód.Przed człowiekiem,który przyszedł nocąi powiedział:macie iść.A przecież był dom.Stół.Chleb.
10. Gdańskie Dni Demokracji. Jak nie dać się Putinowi?
Po przemówieniach modlitwę za ofiary sowieckich zbrodni odmówił kapelan Koła Gdańskiego Związku Sybiraków, ks. kanonik Henryk Kilaczyński. Potem porucznik Paweł Domeradzki odczytał apel poległych, a żołnierze oddali w niebo trzy salwy honorowe. Ceremonię na cmentarzu zakończyło złożenie kwiatów i wieńców pod pomnikiem Ofiarom Golgoty Wschodu.
Salwa honorowa
fot. Dominik Paszliński/ www.gdansk.pl
W uroczystości uczestniczyli m.in. radni miasta Gdańska Kamila Błaszczyk i Andrzej Kowalczys oraz radna sejmiku pomorskiego Beata Dunajewska.
