Noc Kryształowa nie była początkiem prześladowań ludności żydowskiej. Od przejęcia władzy przez nazistów w 1933 roku Żydzi w Niemczech byli stopniowo wykluczani z życia publicznego, społecznego i gospodarczego. Kolejne przepisy ograniczały ich prawa, a państwowa propaganda podsycała antysemityzm. Przyjęte w 1935 roku ustawy norymberskie pozbawiły niemieckich Żydów części podstawowych praw obywatelskich. W listopadzie 1938 roku narastające prześladowania przerodziły się w zorganizowaną falę przemocy.
Już po raz 24. ulicami Gdańska przejdzie Parada Niepodległości
Gdy Noc Kryształowa dotarła do Gdańska
W nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku prześladowania przybrały w Niemczech formę zorganizowanych pogromów. W Gdańsku antyżydowskie wystąpienia rozpoczęły się trzy dni później – w nocy z 12 na 13 listopada. Atakowano żydowskie sklepy i domy modlitwy, a jednym z głównych celów stała się Wielka Synagoga.
Budynek nie został wówczas spalony. W jego obronie stanęła grupa weteranów gdańskiego 128. pułku piechoty, dowodzona przez emerytowanego kapitana pochodzenia żydowskiego Dawida Lissauera. Ich postawa ocaliła budowlę tej nocy, ale, jak się okazało, tylko na kilka miesięcy. W maju 1939 roku Wielka Synagoga została rozebrana.
Ku pamięci
Koncert „In memoriam” przypomni o wydarzeniach z listopada 1938 roku oraz o żydowskiej społeczności przedwojennego Gdańska. Z carillonu Ratusza Głównego Miasta Monika Kaźmierczak wykona utwory związane z kulturą żydowską. Koncert poprzedzi słowo wstępne Andrzeja Gierszewskiego, zastępcy dyrektora Muzeum Gdańska ds. komunikacji.
Konkurs „Aktywni w Mieście 2026”. Zgłaszaj wspaniałych wolontariuszy do 16 listopada
88. rocznica Gdańskiej Nocy Kryształowej. Koncert carillonowy
- Termin: 12 listopada 2026 r. (czwartek), godz. 17.00
- Miejsce: Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku, ul. Długa 46/47
- Wykonawczyni: Monika Kaźmierczak – carillonistka miejska
- Program: utwory związane z kulturą żydowską
- Słowo wstępne: Andrzej Gierszewski – zastępca dyrektora Muzeum
- Wstęp: wolny (możliwość wysłuchania na ul. Długiej/Długim Targu)
- Transmisja online: Facebook – Gdańskie Carillony
- Organizatorzy: Gmina Miasta Gdańsk, Muzeum Gdańska, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Gdańsku, Fundacja Kultury Zbliżenia
Autor: Paweł Grzelak/Muzeum Gdańska
