Raport „Diagnoza gdańskich organizacji pozarządowych” powstał na podstawie badania zrealizowanego w ramach projektu „Gdańskie Centrum Organizacji Pozarządowych 2025–2028”, prowadzonego przez Fundację RC we współpracy z Pomorską Pracownią Badań Obywatelskich na zlecenie miasta Gdańska. Jego autorami są dr Krzysztof Stachura, Marta Dietrich, Maria Witecka-Wiese i Lidia Kruszewska.
Celem opracowania było określenie kondycji gdańskiego trzeciego sektora oraz określenia ścieżek jego dalszego rozwoju. W pierwszej części projektu przeprowadzono badanie ilościowe za pomocą ankiety wśród 154 lokalnych NGO-sów.
Aktywność sektora
Jak wynika z badania, sektor organizacji pozarządowych w Gdańsku jest aktywny, lecz silnie zróżnicowany wewnętrznie. Obok organizacji stabilnych i profesjonalnych funkcjonuje wiele podmiotów małych, młodych i o ograniczonych zasobach.
Aktywność NGO-sów koncentruje się w kilku głównych obszarach, jak edukacja, oświata i wychowanie (53,1 proc.), ochrona i promocja zdrowia (32,3 proc.) oraz kultura (31,5 proc.), podczas gdy inne obszary pozostają słabiej rozwinięte. Najmniej organizacji angażuje się na polu streetworkingu (1,5 proc.), rewitalizacji (5,4 proc.), wsparcia mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego (6,2 proc.) czy też porządku i bezpieczeństwa publicznego (6,2 proc.).
Potencjał organizacji jest silnie powiązany z zasobami finansowymi i kadrowymi. Organizacje osiągające wyższe przychody i zatrudniające pracowników działają częściej, bardziej regularnie i na większą skalę.
Miliony na działania. Kolejne konkursy dla organizacji pozarządowych
Praca
Sektor jest podzielony niemal po równo na organizacje zatrudniające pracowników i te opierające się wyłącznie na pracy społecznej.
Praca w sektorze oceniana jest wysoko pod względem poczucia sensu, zgodności z misją i atmosfery, ale nisko w wymiarze warunków materialnych, jak stabilność zatrudnienia czy poziom wynagrodzeń.
Znaczna część organizacji opiera działalność na pracy liderów i niewielkich zespołów, co zwiększa ryzyko przeciążenia, wypalenia i niestabilności działań. Działacze odczuwają silne emocje pozytywne związane z prowadzeniem działań w organizacjach (np. satysfakcja, motywacja), ale jednocześnie wysoki poziom stresu i przemęczenia. Te sprzeczne stany emocjonalne są silniejsze w organizacjach o dużym potencjale i skali działań.
Bariery i potencjał
Najczęściej wskazywaną barierą rozwoju są problemy finansowe. 70 proc. organizacji doświadcza przerw w płynności finansowej z powodu braku stałych źródeł przychodu, a prawie połowa nie posiada żadnych rezerw finansowych. Kolejną istotną barierę rozwojową, szczególnie dla młodych i małych organizacji, są braki infrastrukturalne i formalno-prawne.
Paradoksalnie, organizacje o mniejszym potencjale wyżej oceniają swoje kompetencje, co może wynikać z nieświadomości braków, podczas gdy większe podmioty częściej korzystają ze szkoleń i mają bardziej krytyczną samoocenę.
Jedną z największych wartości sektora stanowi jego kapitał społeczny. Organizacje są dobrze zakorzenione w lokalnych społecznościach i utrzymują intensywne relacje z innymi podmiotami oraz samorządem.
Diagnoza potwierdza wysoki potencjał rozwojowy sektora, który jednak wymaga bardziej zróżnicowanych, stabilnych i długofalowych form wsparcia, dostosowanych do skali i dojrzałości organizacji.
Gdańskie Fundusze 2026. Aplikuj o środki na działania do 22 kwietnia
Współpraca i wsparcie
Współpraca z administracją publiczną jest powszechnie postrzegana jako potrzebna: 96,2 proc. organizacji deklaruje potrzebę współpracy z samorządem. Jednak ma ona głównie charakter finansowo-instytucjonalny, a rzadziej rzeczniczy i partnerski.
Istotnym i najpowszechniej wspierającym organizacje pozarządowe podmiotem jest Gmina Miasta Gdańska. Z tej pomocy korzysta niemal 60 proc. organizacji. Oferowane przez samorząd wsparcie jest oceniane jako raczej pozytywne (ocena 3,94 w sakli od 1 do 5). Jednocześnie organizacje wskazują na wysoką jakość wsparcia zapewnianego przez wyspecjalizowane instytucje, takie jak Gdańskie Centrum Organizacji Pozarządowych (4,43 pkt.) oraz Centrum Inicjowania Rozwoju (4,5 pkt.).
Uwzględniając wsparcie ze strony tych trzech badanych instytucji, najczęściej organizacje korzystają z oferty szkoleniowo-warsztatowej oraz doradczo-konsultacyjnej. Miasto Gdańsk jest przede wszystkim postrzegane jako ważny partner wspierający organizacje w wymiarze finansowym. Istotnym wymiarem współpracy z miastem jest też udział przedstawicieli organizacji w konsultacjach społecznych. GCOP i CIR pełnią natomiast większą rolę, jeśli chodzi o wsparcie szkoleniowe i doradcze.
Większość organizacji dostrzega potrzebę zmian prawnych regulujących działalność trzeciego sektora. Kluczowym postulatem jest wprowadzenie stabilnych, wieloletnich źródeł finansowania.
Wśród NGO-sów przeważa ostrożny optymizm odnośnie do przyszłości. Zmian na lepsze częściej spodziewają się organizacje młodsze.
NGO-sy integrują migrantów. Nowy miejski projekt w toku
Badanie jakościowe
W drugiej części projektu, w odpowiedzi na rosnącą potrzebę głębszego zrozumienia specyfiki i zróżnicowania gdańskiego sektora organizacji pozarządowych, przeprowadzone zostało pogłębione badanie jakościowe. Składało się ono z wywiadów indywidualnych pogłębionych oraz wywiadów grupowych. Badacze przeprowadzili wywiady z przedstawicielami i liderami małych organizacji lokalnych, dużych profesjonalnych NGO, reprezentantami administracji, pracownikami Urzędu Miejskiego współpracującymi z sektorem oraz osobami zaangażowanymi w mechanizmy współpracy sektorowej.
Badanie jakościowe zostało zaplanowane jako komplementarne wobec modułu ilościowego, uzupełniając analizę o niuanse, konteksty i doświadczenia, których nie dało się ująć za pomocą danych statystycznych.
Okiem urzędników
Wywiady przeprowadzone z pracownikami Urzędu Miejskiego w Gdańsku – zarówno podczas spotkania fokusowego z przedstawicielami różnych wydziałów, jak i w indywidualnym wywiadzie z przedstawicielką Wydziału Rozwoju Społecznego – ukazują złożoną i dojrzałą perspektywę na współpracę z organizacjami pozarządowymi. Jak piszą autorzy raportu, wśród urzędników dostrzegalna jest rosnąca świadomość roli NGO-sów w politykach miejskich oraz refleksja nad barierami, wyzwaniami i możliwymi rozwiązaniami systemowymi.
Urzędnicy coraz częściej widzą organizacje nie tylko jako wykonawców zadań publicznych, ale również jako partnerów i nośniki eksperckiej wiedzy. Szczególnie dostrzegalne jest to w takich obszarach, jak integracja migrantów, dostępność czy ochrona dzieci. W rozmowach wyraźnie wybrzmiewa przekonanie, że współtworzenie polityk bez udziału NGO nie ma dziś sensu.
Mimo deklarowanego partnerstwa współpraca nie jest wolna od napięć. Relacje między organizacjami a urzędami są często obciążone niskim zaufaniem społecznym, ograniczonymi zasobami oraz nadmierną zależnością grantową. Urzędnicy podkreślają również, że zwiększenie intensywności współpracy skutkuje większą ilością konfliktów, nieporozumień i napięć komunikacyjnych, które są jednak naturalną konsekwencją zacieśniania relacji.
Partnerska współpraca. NGO-sy i Miasto razem dla mieszkańców
Z całym raportem „Diagnoza gdańskich organizacji pozarządowych”, w tym rekomendacjami dla organizacji pozarządowych, jak i samorządu można zapoznać się na stronie Fundacji RC.
