Między cenzurą a wolnością. Gdański drugi obieg wydawniczy w latach 70. i 80.

Klub Tygodnika Powszechnego TRÓJMIASTO i Fundacja SAMORZĄDNOŚĆ im. Lecha Bądkowskiego zapraszają w ramach cyklu Znani zapomniani 18 czerwca 2026 roku o godz. 18:00 do Biblioteki Manhattan na wyjątkowe spotkanie Między cenzurą a wolnością. Gdański drugi obieg wydawniczy w latach 70. i 80. poświęcone historii gdańskiego podziemia wydawniczego – jednego z najważniejszych zjawisk opozycji demokratycznej w Polsce lat 70. i 80.

Jak rodził się drugi obieg wydawniczy? Skąd ludzie – często bardzo młodzi – brali odwagę, by drukować i kolportować nielegalne książki, czasopisma i ulotki w państwie opartym na cenzurze i represjach? Jak wyglądała codzienność konspiracyjnej działalności: zdobywanie papieru, farby drukarskiej i sprzętu, ukrywanie drukarni, organizowanie sieci kolportażu? Jak drukarze i wydawcy znosili śledzenie, zatrzymania, rewizje i przesłuchania prowadzone przez Służbę Bezpieczeństwa?
Rozmowa będzie także opowieścią o niezwykłej solidarności, pomysłowości i determinacji ludzi, którzy tworzyli podziemny parlament wolnego słowa. Bez ich pracy trudno wyobrazić sobie rozwój opozycji demokratycznej i narodziny Solidarności. To właśnie drugi obieg pozwalał przełamywać monopol propagandy i budować wspólnotę wolnych obywateli.
To będzie nie tylko refleksja nad historią, ale także rozmowa o znaczeniu wolnego słowa, obywatelskiej odwagi i odpowiedzialności za prawdę – wartościach szczególnie ważnych również dzisiaj.
Spotkanie poprowadzi  znawca historii podziemnego ruchu wydawniczego, dr hab. Konrad Knoch. W dyskusji wezmą udział przedstawiciele gdańskiego podziemia wydawniczego: Piotr Kapczyński i Mirosław Rybicki – współtwórcy niezależnego obiegu informacji i kultury w czasach PRL.

Piotr Kapczyński (ur. 1953 w Poznaniu) – absolwent Szkoły Głównej Planowania i Statystyki w Warszawie (obecnie Szkoła Główna Handlowa), działacz opozycji demokratycznej, współpracownik KSS KOR, Studenckiego Komitetu Solidarności oraz Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża. W latach 70. angażował się w pomoc osobom represjonowanym oraz działalność niezależną i edukacyjną. Był drukarzem i kolporterem wydawnictw opozycyjnych, uczestniczył także w manifestacjach patriotycznych w Gdańsku.
W 1980 roku współzałożył niezależne gdańskie Wydawnictwo Alternatywy, które odegrało istotną rolę podczas strajków sierpniowych – drukowało m.in. ulotki w obronie Anny Walentynowicz oraz wspierało działalność informacyjną Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego. W stanie wojennym współorganizował podziemną poligrafię Regionu Gdańskiego Solidarności, był wydawcą, redaktorem, drukarzem i kolporterem prasy i ulotek podziemnych, a także wielu ważnych pozycji książkowych, takich jak  Mój kraj i świat Andrzeja Sacharowa, czy Nieznośna lekkość bytu Milana Kundery. Przez wiele lat związany był  z Przeglądem Politycznym.
Za działalność opozycyjną był inwigilowany, pobity przez nieznanych sprawców, po wprowadzeniu stanu wojennego ukrywał się, a następnie został aresztowany i więziony. Po 1989 roku prowadził działalność wydawniczą i gospodarczą oraz angażował się społecznie. Odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Wolności i Solidarności.

Mirosław Rybicki  - Urodził się 1955 roku w Gdyni. Działacz opozycji demokratycznej w czasach PRL, wydawca publikacji i pism niezależnych. Absolwent Wydział Nauk Społecznych  Uniwersytetu Gdańskiego. Współpracował z Komitetem Obrony Robotników KOR, KKS KOR, Ruchem Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Studenckim Komitetem Solidarności Wyższych Uczelni Trójmiasta SKS. Od 1978 roku współpracownik Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża. Współzałożyciel i sygnatariusz deklaracji ideowej Ruchu Młodej Polski, organizator zaplecza wydawniczo- poligraficznego Wydawnictwa Młoda Polska, wydawca Pisma Młodych Bratniak . Współpracownik i kolporter wydawnictw warszawskiej oficyny NOWA  W sierpniu 1980 roku uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej, zorganizował z kolegami drukarnię wałkową na potrzeby wydawnictwa strajkowego. Nadzorował druk Głosu Wolnego na I zjeździe krajowym Solidarności. Od 13 grudnia 1981 roku do grudnia 1982 roku pozostawał w ukryciu. Drukował i kolportował pismo Regionu Gdańskiego Solidarność. Pracował w Spółdzielni Pracy Usług Wysokościowych Świetlik w Gdańsku. Prezes Zarządu Fundacji im. Arkadiusza Rybickiego Odznaczony min. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Wolności i Solidarności. Honorowy Drukarz, tytuł nadany przez Związek Zawodowy Solidarności Drukarzy.   
Konrad Knoch  - dr hab. nauk o komunikacji społecznej i mediach, dr nauk historycznych, wykładowca Uniwersytetu Gdańskiego, pracownik Europejskiego Centrum Solidarności. Kierował pracą zespołu tworzącego wystawę stałą ECS. Redaktor sekcji tematycznej Historia mediów i dziennikarstwa w czasopiśmie Media Biznes Kultura. Przygotował m.in. prace pod tytułem Regionalna Komisja Koordynacyjna NSZZ Solidarność Region Gdańsk w latach 1982–1989, opublikowaną w książce pod red. A. Friszkego Solidarność podziemna 1981–1989 (2006) oraz Pisma liberalne drugiego obiegu w Polsce w latach 1979–1990, książkę nagrodzoną w konkursie na najlepszy debiut historyczny (2012). Autor artykułów poruszających problematykę prasy niezależnej i oficjalnej w PRL, biogramów działaczy opozycji, dokumentuje działania podziemnych wydawców. 

Projekt dofinansowany ze środków Miasta Gdańska.