Pisarze z Kuby i Białorusi marzą o wolności słowa, końcu prześladowań

Rozmowę z czwórką obecnych rezydentów sieci ICORN w Polsce, Andrejem Chadanowiczem, Rabigül Erkmen oraz Zulemą Gutiérrez i Javierem L. Morą, Justyna Czechowska rozpoczęła od pytania o to, jak trafili do miast schronienia.

Rabigül Erkmen, ujgurska badaczka, zajmująca się językiem i kulturą mniejszości etnicznej, do której należy, podkreślała, że podejmując studia w Turcji, nie spodziewała się trudności z powrotem do domu w Chinach. W wyniku prześladowań, których doświadcza ze strony chińskich służb, została odcięta zarówno od miejsca urodzenia i wciąż znajdującej się tam rodziny, jak i od Turcji, gdzie kończyła doktorat.

 

Białorusin Andrej Chadanowicz wskazał na swoją wyjątkową sytuację i wsparcie, które od ICORN-u otrzymał już trzykrotnie, przebywając na rezydencjach kolejno w Krakowie, Gdańsku oraz Wrocławiu.

 

 

Z kolei Kubańczycy Zulema Gutiérrez i Javier L. Mora wspomnieli o tym, jak szybko sytuacja w ich kraju zaczęła eskalować po serii pokojowych protestów zorganizowanych na Kubie w lipcu 2021 roku. Za udział w nich, Javier trafił do aresztu, z którego zwolniony został między innymi dzięki interwencji PEN International. W wyniku tego zdarzenia oraz gróźb, para zdecydowała się szukać możliwości wyjazdu z kraju. 

Jako osoby pracujące ze słowem, każdy z rezydentów opowiadał także o wyzwaniach związanych z poruszaniem się w nowej rzeczywistości językowej. Wszyscy uczą się polskiego, podkreślając jednak, że mimo żywego zainteresowania nowym językiem, nieustannie mają z nim trudności. Nawet Andrej Chadanowicz, który płynnie odpowiadał po polsku, wspominał o zazdrości względem kompetencji językowej trzylatków, paradoksalnie przewyższającej kompetencje poety. Zarówno on jak i Rabigül wskazali przy tym na używanie ich rodzimych języków jako formy sprzeciwu.

 

Białoruski pisarz opowiadał anegdotę o tym, ile emocji wśród współpasażerów może budzić używanie białoruskiego w tramwaju w Mińsku - od żalu wynikającego z tego, że nie wszyscy pamiętają, jak mówić w tym języku, po wściekłość i pogróżki.

Ujgurska badaczka z kolei podkreśliła, że chociaż jej język jest językiem mniejszości, mówi nim ponad 12 milionów ludzi. - To więcej, niż gdyby zestawić ze sobą dwie Finlandie - zwróciła uwagę Czechowska. 

 

Publiczność zebrana w Domu Literatury przy Długiej 35 miała szansę posłuchać każdego z tych języków, kiedy artyści odczytali wybrane utwory włączone do antologii "Literatura na uchodźctwie". Performatywny charakter wiersza Javiera L. Mory zaciekawił prowadzącą, której szybko udało się zachęcić pisarza, żeby spróbował przeczytać go również po polsku, co z kolei stało się pretekstem do rozmowy na temat przekładu. Przy tej okazji Zulema Gutiérrez wspomniała o ogromnych emocjach towarzyszących pracom nad pierwszym polskim tłumaczeniem jednego ze zbiorów jej poezji - zwłaszcza, że do tworzenia powrócić mogła dopiero w Gdańsku. 

 

Kwestia swobody twórczej powracała wielokrotnie podczas spotkania - również przy okazji pytania o marzenia artystów. Wszyscy zgodnie podkreślali, że najważniejsze pozostają dla nich marzenia polityczne: te o zmianie i wolności wyboru, ale także możliwości pomagania innym, co szczególnie mocno wybrzmiało w wypowiedzi Zulemy.

 

Chociaż wszyscy rozmówcy wskazywali, jak wielki wpływ na ich myślenie o przyszłości miało przebywanie w kraju demokratycznym, Czechowska słusznie zaznaczyła, że z kolei dla nas niezwykle istotne jest uważne słuchanie ich opowieści, ponieważ demokracje bywają kruche, podobnie jak pamięć o wysiłkach włożonych w ich budowanie. Spotkanie zamknięto życzeniem sobie, żeby jednak któregoś dnia można było powrócić do tych mniejszych marzeń, tych o kolacji z przyjaciółmi, spontanicznych odwiedzinach u rodziny czy - z braku innych problemów - wielogodzinnej dyskusji o poezji.