Komisariat Generalny RP jako przedstawicielstwo polskie w Wolnym Mieście Gdańsku (WMG) nawiązywało swoją nazwą do stosunków polsko-gdańskich z okresu króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego w XVIII wieku.
Placówka pośredniczyła między rządem polskim a Senatem WMG, który nie miał prawa mieć własnego przedstawicielstwa w Warszawie. Stojący na czele Komisariatu Generalnego komisarz podlegał bezpośrednio premierowi Rzeczypospolitej Polskiej, który na jego wniosek mianował pracowników KGRP.
Pierwszy, oficjalny, komisarz Maciej Biesiadecki (przed nim, od 1919 r. urząd ten nieoficjalnie pełnił Mieczysław Jałowiecki) rozpoczął urzędowanie w hotelu Danziger Hof, a w czerwcu 1920 r. przeniósł się do odrębnego budynku przy Delbrückallee 3A (u zbiegu obecnych ulic Marii Skłodowskiej-Curie i Hoene-Wrońskiego). Obecnie, w tym miejscu jest siedziba rektoratu Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.
W 1923 r. biura: prawne, wojskowe, handlu zagranicznego i Polskiej Agencji Telegraficznej przeniesiono do budynku przy Neugarten 27 (ul. Nowe Ogrody 27, obecnie Komenda Miejska Policji).
Zakres uprawnień KGRP był znacznie szerszy od typowego przedstawicielstwa dyplomatycznego, korzystał on z prawa eksterytorialności.
Do 1932 r. wykazywał dużą samodzielność w podejmowaniu decyzji, potem jego działalność została w znacznej mierze podporządkowana Ministerstwu Spraw Zagranicznych.
W skład KGRP wchodziły początkowo cztery departamenty: polityczno-administracyjny, wojskowy, techniczno-handlowy, skarbowy i kilka urzędów. Poszczególne ministerstwa miały w KGRP swoje przedstawicielstwa. Od 1923 r. w skład KGRP wchodziło 10 oddziałów.
60 pracownikom Komisariatu przysługiwało prawo eksterytorialności (posiadali immunitet dyplomatyczny).
Ich rodziny w większości, na polecenie komisarza Mariana Chodackiego, w sierpniu 1939 r. zostały wysłane do Polski.
1 września 1939 r., o godzinie 10.00, Niemcy zajęli budynek Komisariatu przy Neugarten 27 i aresztowali personel znajdujący się tam na nocnym dyżurze, oraz pracowników którzy mieszkali w budynku (łącznie 24 osoby). Pozostałych dyplomatów Komisariatu, aresztowano w ich gdańskich mieszkaniach.
Wszyscy przewiezieni zostali do Victoriaschule. Traktowano ich brutalnie, tak samo jak innych zatrzymanych tam Polaków.
Mariana Chodackiego aresztowano około godziny 9.30 w jego mieszkaniu przy ul. Gralathstrasse 2 (ul. Hoene–Wrońskiego) i przewieziono do budynku Prezydium Policji przy Karrenwall 9 (ul. Okopowa), gdzie przebywał do 3 września. W jego mieszkaniu z 31 sierpnia na 1 września nocowali także kierownik Wydziału II Kulturalno-Oświatowego Antoni Zalewski, zastępca kierownika Wydziału III Konsularno-Paszportowego Adam Głogowski, sekretarz komisarza Jan Dunst. Po aresztowaniu wywieziono ich osobnymi samochodami do Victoriaschule.
Obawiając się, że podobnie potraktowany zostanie niemiecki personel dyplomatyczny znajdujący się w Polsce, niemieckie Ministerstwo Spraw Zagranicznych nakazało umieszczenie aresztowanych pracowników Komisariatu w „honorowym areszcie”.
Z Victoriaschule 2 września 1939 r. przeprowadzono ich pod eskortą do więzienia przy Schiesstange (ul. Kurkowa), a 3 września rano przetransportowano do prezydium policji przy ul. Karrenwall 9. Zgromadzono wszystkich w sali konferencyjnej i przybyły tam SS-Standartenführer Emil Veesenmayer z MSZ w Berlinie zapowiedział, że zostaną wymienieni na dyplomatów niemieckich.
Wyżsi urzędnicy Komisariatu pod eskortą pojechali do swoich mieszkań po rzeczy osobiste, następnie zakwaterowano ich w dwóch pokojach w hotelu „Vanselow” przy Heumarkt 3 (Targ Sienny), wraz z przywiezionym tam wieczorem Marianem Chodackim. Rano 4 września, po śniadaniu, autobusami gdańskiej komunikacji miejskiej wywieziono ich z Gdańska do Tilsit (Tylża, obecnie Sowieck, obwód kaliningradzki, Rosja), gdzie zakwaterowano ich w jednym z hoteli w centrum miasta. 5 września 1939 r. wymienieni na niemieckich dyplomatów przekroczyli granicę litewską, zatrzymali się w Kownie, 7 września przekroczyli granicę polsko-litewską.
Niżsi pracownicy Komisariatu (około 40 osób) zostali z prezydium policji przeprowadzeni z powrotem do Victoriaschule, ale zmienił się stosunek do nich. Umieszczono ich w salach na pierwszym piętrze, od 5 września mogli pod eskortą wychodzić do miasta po zakupy oraz pójść do mieszkania po rzeczy osobiste. 6 września 1939 r. zwrócono im dokumenty i pieniądze. Następnego dnia przywieziono im śniadanie z hotelu „Vanselow”, po czym autobusami miejskimi zawieziono do Tilsit, później do granicy litewskiej, skąd Litwini przewieźli ich do polskiego poselstwa w Kownie.
źródło: Gedanopedia, internetowa encyklopedia Gdańska
