3 marca

1974: Zmarł Carl Jakob Burckhardt, szwajcarski dyplomata i historyk, ostatni Wysoki Komisarz Ligi Narodów w Wolnym Mieście Gdańsku, b. prezes Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. 
03.03.2026
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
Urodził się 10 września 1891 r. w Bazylei, gdzie ukończył gimnazjum. 
Carl_Jakob_Burckhardt_z_żoną
Carl Jacob Burckhardt z żoną Elisabeth podczas zwiedzania zamku w Warszawie, marzec 1937
źródło: Gedanopedia
 
Jego ojciec Carl Christoph był prawnikiem i politykiem (1862- 1915). Miał siostrę Theodorę (1896–1982). 
 
Studiował na uniwersytetach w Bazylei, Zurichu, Monachium i Getyndze. Z wykształcenia historyk. 
1_Carl_Jacob_Burckhardt
Carl Jacob Burckhardt (z lewej) podczas audiencji u prezydenta RP Ignacego Mościckiego w Warszawie, marzec 1937
źródło: Gedanopedia
 
W latach 1919-1922 Carl J. Burckhardt był szwajcarskim attaché w Wiedniu. 
 
W 1922 r. uzyskał tytuł doktora, pięć lat później został doktorem habilitowanym. Od 1929 r. profesor uniwersytetu w Zurichu, od 1932 r. w Genewie.
 
Dzięki poparciu niemieckiego dyplomaty Ernsta von Weizsäckera 17 lutego 1937 r. mianowany został (ostatnim) Wysokim Komisarzem Ligi Narodów w Wolnym Mieście Gdańsku. 
Carl_Burckhardt_Wysoki_Komisarz_LN
Carl Burckhardt (w środku) w katedrze Oliwskiej podczas konsekracji na biskupa gdańskiego Carla Marii Spletta, 24 sierpnia 1938 r.
źródło: Gedanopedia
 
Liga Narodów została ustanowiona w ramach traktatu wersalskiego, zawartego 28 czerwca 1919 r.  
 
Artykuł 100. traktatu brzmiał: 
 
Główne mocarstwa, sprzymierzone i stowarzyszone zobowiązują się utworzyć z miasta Gdańska (…) wolne miasto. Będzie ono oddane pod ochronę Związku [Ligi- przyp. aut.] Narodów”.
Zadaniem Ligi Narodów było gwarantowanie suwerenności Wolnego Miasta Gdańska. Opiekowała się konstytucją WMG, a spory polsko-gdańskie rozstrzygał Wysoki Komisarz Ligi Narodów.
Wysoki_Komisarz_LN_Carl_Burckhardt
Carl Burckhardt (w meloniku) opuszcza katedrę w Oliwie po konsekracji na biskupa gdańskiego Carla Marii Spletta
źródło: Gedanopedia
 
W działalności Carla J. Burckhardta dostrzec można było tendencje do wycofywania się Ligi Narodów z WMG. 
 
19 stycznia 1939 r. nie chcąc podać się do dymisji, został skierowany przez Ligę Narodów na przymusowy urlop. 
 
Do Gdańska Carl J. Burckhardt powrócił 23 czerwca 1939 r. podejmując próby pośredniczenia między stroną polską a gdańską w celu utrzymania pokoju. Rozmawiał także między innymi w tej sprawie 11 sierpnia 1939 r. z Adolfem Hitlerem w jego bawarskiej kwaterze w Berchtesgaden. 
 
W swojej polityce w Gdańsku był proniemiecki, wykazywał zrozumienie dla rewizjonistycznych dążeń, zachował bierną postawę wobec kwestii gdańskich Żydów i antyhitlerowskiej opozycji. 
 
1 września 1939 r. otrzymał od Alberta Forstera, gauleitera gdańskiego NSDAP i namiestnika Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, nakaz opuszczenia Gdańska w ciągu dwóch godzin. 
 
Carl Jakob Burckhardt  jest autorem wspomnień “Meine Danziger Mission 1937-1939” (“Moja misja w Gdańsku 1937–1939”, I polskie wydanie PAX, 1970).
 
Od 1933 r. Carl J. Burckhardt był członkiem Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, wizytującym m.in. niemieckie obozy koncentracyjne w Esterwegen, Dachau i Lichtenburgu (1935, 1936), w latach 1941-1949 jego prezesem. 
 
W 1945-1949 Carl J. Burckhardt pełnił stanowisko ambasadora Szwajcarii w Paryżu. 
 
Następnie zajął się pracą pisarską. Był między innymi autorem trzytomowej biografii kardynała Richelieu (1935-1967) i biografii Marii Teresy (1932). 
 
Członek Niemieckiej Akademii Języka i Literatury oraz członek zagraniczny Bawarskiej Akademii Nauk. Doktor honoris causa uniwersytetów w Bazylei, Grenoble i Lille. 
 
Honorowy obywatel Lille i Lubeki (za udział w ratowaniu tamtejszej starówki, 1950).
 
W okresie gdańskim Carl J. Burckhardt został odznaczony Krzyżem Polskiego Czerwonego Krzyża I stopnia (25 lipca 1938 r.). 
 
Odznaczony także m.in. francuską Legią Honorową, plakietą honorową Goethego miasta Frankfurt nad Menem (1949) oraz austriacką Odznaką Honorową za Naukę i Sztukę (1959). 
 
Laureat m.in. Nagrody Pokojowej Księgarzy Niemieckich (1954), Nagrody Johanna Petera Hebla (1959), Nagrody Kulturalnej Miasta Bazylei (1961). W 1957 r. jego imię otrzymało gimnazjum w Lubece.
 
Od 1926 r. żonaty z Marie-Elisabeth (1906–1989). Małżeństwo miało dwie córki: Henriette (1929–2021) i Sabine (ur. 1934).
 
Carl Jakob Burckhardt zmarł w wieku 82 lat w Vinzel (kanton Vaud, Szwajcaria), gdzie został pochowany. 
 
źródło: Gedanopedia, internetowa encyklopedia Gdańska
 



TV

Pomaganie jest trudne i wymaga ciągłego wsparcia