27 października

1877: W Elblągu urodził się Berthold Hellingrath, grafik, malarz, autor - zaliczanych do najlepszych - rycin z motywami architektury Gdańska oraz znaczków pocztowych z widokami miasta.
27.10.2026
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
Jego ojciec, z zawodu krawiec pochodził z Gryfic, a matka z Królewca. 
Berthold_Hellingrat_1
Berthold Franz Hellingrath (1877-1954)
źródło: Gedanopedia
 
W wieku niespełna pięciu lat przeprowadził się z rodzicami z Elbląga do Gdańska. Rodzina zamieszkała przy Poggenpfuhl (ul. Żabi Kruk), gdzie mieszkała już starsza siostra matki. 
 
Naukę sztuk pięknych Berthold Hellingrath rozpoczął w szkole św. Jana w Gdańsku. Brał dodatkowe lekcje u uznanego malarza Wilhelma Augusta Stryowskiego. 
Berthold_Hellingrath,_Długie_Pobrzeże_w_Gdańsku,_przed_1925
Berthold Hellingrath, Długie Pobrzeże, przed rokiem 1925
źródło: Gedanopedia
 
Następnie, uczył się w gdańskiej Königliche Provinzial-Kunst- und Gewerbeschule (Królewska Szkoła Sztuk Pięknych) oraz Dreźnie, Monachium i Paryżu. 
Banknoty_II_Wolnego_Miasta_Gdańska_z_rycinami_Bertholda_Hellingratha
Banknoty przedwojennego Wolnego Miasta Gdańska z rycinami Bertholda Hellingratha
źródło: Gedanopedia
 
W Gdańsku w 1906 r. brał udział w wystawie w Katowni “Arthur Bendrat und seine Freunde”, pięć lat później wystawiał własne prace. Pieniądze ze sprzedaży obrazów pozwoliły mu na wyjazd na dalsze studia do Paryża. Po powrocie zamieszkał w Gdańsku, początkowo przy Grobli II, następnie we Wrzeszczu, przy Althofweg (ul. Fiszera).
 
W kolejnych latach Berthold Hellingrath wystawiał swoje prace w Olsztynie, Dreźnie, Berlinie, Monachium, Düsseldorfie i Lipsku. 
Hellingrath_Berthold_Franz_Bazylika_Mariacka,_około_1920
Berthold Hellingrath, Bazylika Mariacka, ok. 1920
źródło: Gedanopedia
 
W 1915 r. udekorował swoimi pracami wnętrze budynku Zachodniopruskiego Towarzystwa Ubezpieczeń Od Ognia (dawna siedziba Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, dziś Prokuratury Okręgowej w Gdańsku). Namalował tam widoki Gdańska, Grudziądza i Kwidzynia. 
Hellingrath_Berthold_Franz_Brama_Chlebnicka,_około_1920
Berthold Hellingrath, Brama Chlebnicka, ok. 1920
źródło: Gedanopedia
 
Podczas I wojny światowej, od 1916 r., wcielony do niemieckiego wojska. Początkowo służył w Toruniu, po kilku tygodniach skierowany został do pracy w Biurze Konstrukcyjnym Stoczni Cesarskiej. Tworzył tam obrazy olejne – widoki oraz pejzaże okolic Zatoki Gdańskiej – do dekoracji niemieckich okrętów.
Hellingrath_Berthold_Franz_Długie_Pobrzeże_z_Żurawiem,_około_1920
Berthold Hellingrath, Długie Pobrzeże z Żurawiem, ok. 1920
źródło: Gedanopedia
 
W 1920 r. Berthold Hellingrath nabył jacht, z pokładu którego szkicował krajobrazy wybrzeża Morza Bałtyckiego, od Kilonii po Estonię. 
 
W 1925 r., mimo protestów żony, artysta opuścił Gdańsk po otrzymaniu etatu wykładowcy, a od 1928 r. tytułu profesora malarstwa i rysunku oraz architektury na Politechnice w Hanowerze. W hanowerskim kręgu artystycznym nie został doceniony, zwłaszcza, że odszedł od grafiki, próbując sił w malarstwie i rzeźbie. 
Hellingrath_Berthold_Franz_Łodzie_przy_Rybackim_Pobrzeżu,_w_tle_Wyspa_Spichrzów_i_Żuraw,_około_1920
Berthold Hellingrath, Łodzie przy Rybackim Pobrzeżu, w tle Wyspa Spichrzów i Żuraw, ok. 1920
źródło: Gedanopedia
 
W 1933 r. zapisał się do faszystowskiej NSDAP (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei - Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników). 
 
W październiku 1935 r., po odkryciu jego żydowskich korzeni, dożywotnio pozbawiony wszystkich partyjnych funkcji. Dwa lata później wszystkie dzieła Bertholda Hellingratha uznane zostały przez nazistów za politycznie niesłuszne. Został też wykluczony z Izby Sztuk Pięknych Rzeszy z zakazem publicznego wystawiania. Większość jego dzieł przepadła podczas bombardowań Hanoweru przez lotnictwo alianckie w 1943 r. 
Hellingrath_Berthold_Franz_Rybackie_Pobrzeże_z_Bramą_Straganiarską,_w_tle_kościół_św._Jana,_około_1920
Berthold Hellingrath, Rybackie Pobrzeże z Bramą Straganiarską, w tle kościół św. Jana, ok. 1920
źródło: Gedanopedia
 
Od 1945 r. ponownie pracował na Politechnice w Hanowerze. Dwa lata później przeszedł na emeryturę. 
 
W 1953 r. Berthold Hellingrath został odznaczony Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec.
Hellingrath_Berthold_Franz_Wieża_Więzienna,_około_1920
Berthold Hellingrath, Wieża Więzienna, ok. 1920
źródło: Gedanopedia
 
Oprócz rycin z motywami architektury gdańskiej, malował martwe natury, portrety, architekturę i pejzaże. Tworzył też grafikę użytkową. Zaprojektował pierwsze talony zastępcze w okresie inflacji (litografia przedstawiająca Długie Pobrzeże widziane z  Zielonego Mostu, umieszczona na talonach wartości 500 marek, w 1922 r.). 
 
Berthold Hellingrath projektował również gdańskie znaczki pocztowe z widokami miasta. Publikował kalendarze, pocztówki, albumy.
Hellingrath_Berthold_Franz_Wielki_Młyn,_około_1920
Berthold Hellingrath, Wielki Młyn, ok. 1920
źródło: Gedanopedia
 
W czasie pobytu w Gdańsku był członkiem żydowsko-niemieckiej loży masońskiej Zur Kette an der Weichsel (Łańcuch nad Wisłą). 
Hellingrath_Berthold_Franz_Kościół_św._Mikołaja,_około_1920
Berthold Hellingrath, Kościół św. Mikołaja, ok. 1920
źródło: Gedanopedia
 
Zmarł 15 grudnia 1954 r. Hanowerze, w wyniku obrażeń odniesionych podczas wypadku drogowego, w wieku 77 lat.   
 
źródło: Gedanopedia, internetowa encyklopedia Gdańska