10 lipca

Ulica Erwiny Barzychowskiej znajduje się na osiedlu Cztery Pory Roku.

 

Dziewczynka była jedną z pierwszych ofiar II wojny światowej wśród polskich dzieci. 

 

Urodziła się 16 października 1929 r. w Gdyni–Oksywiu. 

 

Była córką ślusarza Ottona Bazichowskiego (1903-1942) i Marii z domu Blok (1907-1931). Miała brata Jana Mikołaja (1930-1983) oraz Stanisława, który zmarł wraz z matką przy porodzie.

 

Po śmierci matki oddana została pod opiekę siostrze matki, Małgorzacie Pipka z domu Blok i jej męża Jan Pipki vel Piepki, dozorcy budynku Poczty Polskiej w Gdańsku przy Heveliusplatz 1-2 (dziś pl. Obrońców Poczty Polskiej). 

 

Erwina Barzychowska uczęszczała do szkoły podstawowej Macierzy Szkolnej w Gdańsku przy Wallgasse (ul. Wałowa). 

 

1 września 1939 r. przebywała w zaatakowanym przez Niemców budynku Poczty Polskiej. Została ciężko poparzona w wyniku podpalenia obiektu miotaczem ognia przez szturmujące siły niemieckie. Według świadków, płonąc biegła po dziedzińcu poczty. Po kapitulacji obrońców z oparzeniami II i III stopnia uczennica została przewieziona do Szpitala Miejskiego, gdzie zmarła siedem tygodni później, 20 października 1939 r. o godz. 2.45. 

 

Jej opiekun, Jan Pipka, wyszedł z piwnicy poczty o własnych siłach ze spaloną skórą na czaszce i zmarł następnego dnia, 2 września 1939 r. Poparzonej, ciężko rannej i oślepionej Małgorzacie Pipce Niemcy wsunęli do ręki karabin i robili zdjęcia. Jej fotografia została później wykorzystana przez niemiecką propagandę. Została aresztowana i torturowana przez gestapo. Do 1943 r. Małgorzata Pipka była więziona w różnych więzieniach i obozach na terenie Gdańska. Przeżyła wojnę i zmarła w 1963 r.

 

Dziewczynka została pochowana na Cmentarzu Ofiar Hitleryzmu na Zaspie. 

 

W filmie fabularnym “Wolne Miasto” (1958), w reżyserii Stanisława Różewicza, była pierwowzorem postaci Trudki, zagranej przez Danutę Królską.

 

Tragiczny los 10-latki znalazł też odzwierciedlenie w literaturze: dramatach “Erwinka” Rity Jankowskiej (2014), “Poczta Gdańska” Janiny Skowrońskiej-Feldmanowej (1966), opowiadaniu “Erwina i gołąbek” Dominiki Kraski (2014), oraz w powieści “Dear Peter, Dear Ulla” Barbary Nickel (2021). 

 

30 sierpnia 1990 r. Erwina Barzychowska została odznaczona pośmiertnie przez prezydenta RP Wojciecha Jaruzelskiego Krzyżem Walecznych. Zaliczona w poczet obrońców Poczty Polskiej, otrzymała też 21 maja 1998 r. tytuł honorowej obywatelki Miasta Gdańska. 

 

W Zespole Szkół Łączności przy ul. Podwale Staromiejskie 51/52 znajduje się poświęcona jej rzeźba. Figura, autorstwa Hanny Wizimirskiej, przedstawia dziewczynkę stojącą przed oknem z misiem w ręku.