Zapraszamy na spotkanie z Przemysławem Wielgoszem
Zapraszamy na cykl czterech wykładów z udziałem specjalistów i specjalistek w zakresie zmian klimatu, filozofii oraz ekonomii, które pozwolą nam spojrzeć na wszechkryzys z różnych perspektyw, rzucając nowe światło na relacje ludzko-nie-ludzkie w naturokulturowym, zglobalizowanym świecie.
Rok 1492, gdy statki Kolumba dotarły do Karaibów, a katoliccy królowie Hiszpanii wypędzili ze swej metropolii Żydów, to początek świata jaki znamy. Być może wówczas narodził się kapitalizm. Z pewnością zaczęła się era kolonizacji oraz dramatycznych transformacji politycznych, ekonomicznych i ideologicznych jakie kolonializm pociągnął za sobą.
Jedna z nich dotyczyła natury. Wraz z pierwszym zachwytem bujnością form życia tropikalnych lasów w umysłach konkwistadorów ukształtowały się zarysy idei egzotyki, która zainspiruje istotne nurty kultury europejskiej na setki kolejnych lat. To, co egzotyczne szybko przestało zachwycać, budzić skojarzenia z rajem, a zostało utożsamione z groźną dzikością, nieokiełznanym nadmiarem i poddane kolonialnej polityce ucywilizowania. W końcu Kolumb nie pokonał oceanu by podziwiać krajobrazy, ale by zamienić w złoto wszytko co miał w
zasięgu wzroku. W ciągu kilku dekad egzotyczne wyspy pokryły monokulturowe plantacje, lasy wyrąbano, ziemię zryto w poszukiwaniu kruszców, a łagodnych tubylców zamieniono w niewolników lub bezlitośnie wyeksterminowano. Tak właśnie w kontekście podbojów, wyzysku i zniewolenia rodziła się nowa idea natury i jej usytuowania wobec ludzkich społeczeństw.
Nowożytne odkrycie natury, wraz z towarzyszącymi mu narodzinami kapitalizmu w trójkącie atlantyckim między Europą, Afryką i Amerykami, polowaniami na czarownice, ekspansją gospodarki plantacyjnej i folwarcznej, a wreszcie kryzysem XVII stulecia stało się rdzeniem nowego reżimu antropologicznego, który ufundował ramy dla świata podzielonego na centrum i peryferie, wolnych i zniewolonych, białych i nie-białych. Tak wyłoniła się kapitalistyczna ekologia-świat ekonomiczna formacja społeczeństwa wczepiona w sieci życia i brutalnie przekształcająca je w materię swojej rozszerzonej reprodukcji. Od momentu, gdy po rewolucji przemysłowej system ten ogarnął całą planetę możemy mówić, że weszliśmy w erę kapitałocenu. Dziś, podobnie jak u jego początków, świat pogrąża się w wielowymiarowym kryzysie. Wówczas wyjściem z kłopotów wstrząsających panującym porządkiem stały się eksport buntującej się biedoty za pośrednictwem kolonizacji oraz dewaluacja wszystkiego czego kapitał potrzebował do swojej nieograniczonej akumulacji w tym ludzi i innych zwierząt. Taka jest właśnie geneza naszych czasów. Dziś kapitalizm dotarł do granic możliwości swej ekspansji. Pomimo, że kryzys ekonomiczny, ekologiczny, międzynarodowy się pogłębia, jeszcze nie wszystko jest przesądzone.
Przemysław Wielgosz dziennikarz, wydawca i kurator. Redaktor naczelny polskiej edycji Le Monde diplomatique. W wydawnictwie RM jest redaktorem merytorycznym serii Ludowa Historia Polski. Jest m.in. autorem książek Opium globalizacji (2004), Witajcie w cięższych czasach (2020) oraz Gry w rasy. Jak kapitalizm dzieli, by rządzić (2021), nominowanej do Nagrody Literackiej Nike 2022; redaktorem i współautorem książek Koniec Europy jaką znamy (2013), Dyktatura długu (2016), Realny kapitalizm. Wokół teorii kapitału monopolistycznego (201, Ekonomie przyszłości (2021). Kurator cykli Ekonomie przyszłości w Biennale Warszawa, Ludowa Historia Polski w Strefie WolnoSłowej, Historie ludzi bez historii w Teatrze Ósmego Dnia, Więcej światła w Centrum Kultury w Lublinie oraz Przeobrażenia. Nienaturalna historia kryzysów środowiskowych w Strefie WolnoSłowej i MSN w Warszawie. Jego najnowsza książka ,,Pogoda dla rewolucjonistów. Jak zmienić świat w czasie katastrofy ukazała się w kwietniu w wydawnictwie Karakter.
ilustracja: Arek Pasożyt, Black Thing Pass
Zapraszamy na inne wykłady z cyklu:
# 4 | Dominika Wasilewska (29.06.2026, godz. 18.00)
Wydarzenie realizowane w ramach projektu Przywrócenie wartości siedemnastowiecznemu Zespołowi Sierocińca w Gdańsku z konserwacją i rekonstrukcją zabytku oraz adaptacją budynków i terenu dawnej instytucji do nowych funkcji kultury i turystyki, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 20212027.
Koordynatorka cyklu: Barbara Swadzyniak
Treść tworzona na podstawie materiałów prasowych organizatora 
