Wybitni gdańszczanie uhonorowani
Gala 38. Nagród Naukowych Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza odbyła się w poniedziałek, 9 lutego w Wielkiej Sali Wety Ratusza Głównego Miasta. Laureatami gdańskich nobli (62. i 63. w historii) zostali prof. dr hab. Michał Horodecki - w dziedzinie nauk przyrodniczych i ścisłych za fundamentalne osiągnięcia w dziedzinie kwantowej teorii informacji oraz termodynamice kwantowej, a także prof. dr hab. Tomasz Bogusławski - w dziedzinie nauk humanistycznych za oryginalny wkład w rozwój retoryki wizualnej jako element komunikacji społecznej oraz wybitne osiągnięcia w zakresie grafiki użytkowej. Wybitnych przedstawicieli nauki i sztuki uhonorowała prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz.
- Gala Nagrody Naukowej Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza to święto dla całej naszej wspólnoty miejskiej, fetujemy bowiem wybitnych obywateli. Niech radują się laureaci, ich rodziny i przyjaciele, nauczyciele, którzy dali im latać i uczniowie, którzy biorą od nich nauki, wreszcie uczelnie i środowiska – mówiła prezydent Dulkiewicz. - Dziękuję, Panowie Profesorowie, za trud Waszej pracy, która czyni nasze życie lepszym, mądrzejszym i piękniejszym. Dziękuję za wychowywanie kolejnych pokoleń, bo nauka i sztuka nie obędą się przecież bez kontynuatorów i za sławienie polskich, gdańskich talentów. Niech żyją gdańska nauka i sztuka!
Nagroda Naukowa przyznawana jest przez prezydenta Gdańska na wniosek dwóch kapituł, którym przewodniczą, prezes Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Gdańsku (w dziedzinie nauk ścisłych oraz przyrodniczych) oraz prezes Gdańskiego Towarzystwa Naukowego (w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych). W skład kapituły nagrody wchodzą także rektorzy państwowych wyższych uczelni w Gdańsku, przedstawiciel prezydenta Gdańska, dotychczasowi laureaci nagrody oraz przedstawiciel gdańskich niepublicznych uczelni wyższych. Nagroda została ustanowiona w 1987 roku, natomiast pierwszego laureata wyłoniono w 1988 roku. Przez kilkanaście lat przyznawana była jedynie w dziedzinie nauk ścisłych i przyrodniczych, a w 2001 roku po raz pierwszy przyznano ją także w dziedzinie nauk humanistycznych. W 2013 roku kategoria nauk humanistycznych została poszerzona o nauki społeczne.
Każdy z laureatów otrzymuje dyplom, statuetkę Jana Heweliusza autorstwa prof. Jana Szczypki oraz nagrodę finansową w wysokości 25 000 zł brutto. Uroczystość co roku odbywa się w okolicach rocznicy urodzin, a także śmierci astronoma, które przypadają na 28 stycznia.
Nie miał wyjścia, musiał zostać fizykiem
Prof. Horodecki skromnie zauważył, że nie jest osobą, która doszła samodzielnie do tego miejsca, w którym się znajduje.
- Jest zupełnie odwrotnie. Byłem unoszony przez otaczające mnie środowisko, przede wszystkim przez dom rodzinny. Fizyka była wszędzie wkoło. Mój tato - fizyk, jego brat – fizyk, mój nauczyciel fizyki to kuzyn Krzysztof – opowiadał podczas gali naukowiec. - Więc ja nie wyobrażałem sobie, że w ogóle można być kimś innym. Jak byłem dzieckiem, to dla mnie było oczywiste, że po prostu będę fizykiem. Pierwszy w naukę, w kwanty wprowadzał mnie tata, a później mój starszy brat Paweł, który mnie uczył różnych trików.
Prof. Horodecki oddał też honor swoim profesorom na uczelni, którzy mieli na niego wielki wpływ - profesorowi Robertowi Alickiemu, byłemu dziekanowi Wydziału Matematyki i Fizyki UG, a także profesorowi Markowi Żukowskiemu. Obaj profesorowie związani byli z Międzynarodowym Centrum Teorii Technologii Kwantowych.
Laureat podziękował też żonie Magdzie, naukowczyni nauk humanistycznych.
- Znakomicie się dogadujemy z moją małżonką i rozumiemy się bardzo dobrze. Bo jako naukowcy rozumiemy, jak to się żyje z osobą, która jest naukowcem. Dzięki temu jest naprawdę dużo mniej różnych tarć – żartował profesor Horodecki.
Być jak Bob Dylan
Prof. Tomasz Bogusławski przyznał, że jego obecność na gali jest dla niego wyjątkowym i nieoczekiwanym zaszczytem, a perspektywa kandydowania do nagrody była wyzwaniem i brzemieniem.
- Źródłem tej rozterki, o której wspominam, była przede wszystkim świadomość odmienności języka i sposobów artykulacji refleksji stricte naukowej i uprawianej przeze mnie retoryki wizualnej – mówił uznany grafik i plakacista. - Czuję się dzisiaj trochę jak Robert Allen Zimmerman po przyznaniu mu Literackiej Nagrody Nobla w 2016 roku. Przypomnę, Robert Allen Zimmerman to nie kto inny jak Bob Dylan, który po otrzymaniu tejże nagrody przyznał, że tworząc swoje piosenki, nigdy nie zadał sobie pytania, czy jego piosenki są literaturą. Podziękował też Akademii Szwedzkiej za rozpatrzenie tego właśnie pytania i udzielenie na nie tak niezwykłej odpowiedzi. Dziękuję więc kapitule Nagrody Naukowej Miasta Gdańska imienia Jana Heweliusza, że w mojej wizualnej retoryce dostrzegła tkwiący w niej potencjał poszerzania horyzontów poznania, a więc atrybut i fundament nauki.
Laudacja w kategorii nauk ścisłych i przyrodniczych
Laudację dla profesora Michała Horodeckiego wygłosił prof. dr hab. Grzegorz Węgrzyn, prezes oddziału PAN w Gdańsku, przewodniczący Kapituły:
- Laureat tegorocznej Nagrody Naukowej Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza w kategorii nauk przyrodniczych i ścisłych, pan prof. dr hab. Michał Horodecki to uczony o międzynarodowym autorytecie, jeden z najwybitniejszych polskich fizyków teoretycznych, współtwórca współczesnej teorii informacji kwantowej, a w ostatnich latach także jeden z liderów rozwijającej się dynamicznie dziedziny, jaką jest termodynamika kwantowa. (…) Profesor jest bez wątpienia uczonym o wybitnej, światowej pozycji. Jest autorem prac, które nie tylko zostały zauważone, ale stały się punktami odniesienia dla fizyków. W jego dorobku znajdują się publikacje w najbardziej prestiżowych czasopismach naukowych świata. (…) Wielcy uczeni wyróżniają się nie tylko tym, co już osiągnęli, ale również tym, że potrafią w odpowiednim momencie podjąć ryzyko – wejść na nowy teren, gdzie nie ma jeszcze wydeptanych ścieżek. W ostatnich latach prof. Michał Horodecki z niezwykłą odwagą intelektualną zwrócił się ku problemom termodynamiki kwantowej oraz dynamiki układów otwartych – a więc ku pytaniom o to, jak w świecie kwantowym rozumieć energię, pracę, ciepło, nieodwracalność i wpływ otoczenia na układ. To tematy nie tylko fundamentalne, ale również bardzo praktyczne. Jeżeli bowiem chcemy budować komputery kwantowe, to musimy zrozumieć, dlaczego w realnych warunkach tracą one niektóre swoje własności kwantowe. Jego prace wniosły przełomowy wkład w rozumienie termalizacji topologicznych komputerów kwantowych – a więc w obszar, który może mieć znaczenie dla przyszłych, odpornych na błędy technologii kwantowych. (…) Jednym z najważniejszych osiągnięć prof. Michała Horodeckiego w tym nowym obszarze badań jest rozwój teorii zasobów termodynamiki. (…) To nie jest jedynie elegancka teoria. To fundament dla projektowania przyszłych technologii, w których granica między informatyką a fizyką energetyczną będzie się zacierać. W ostatnim czasie prof. Michał Horodecki odkrył zjawisko o niezwykle sugestywnej nazwie: „katalityczny” wzrost wydajności kwantowego silnika dwusuwowego. (…) Jan Heweliusz był symbolem odwagi poznawczej: człowiekiem, który patrzył w niebo nie po to, by potwierdzać to, co już wiemy, ale by odkrywać to, czego jeszcze nie potrafimy nazwać. Dzisiejszy Laureat reprezentuje dokładnie ten sam typ postawy: konsekwentną, twórczą, bezkompromisową w dążeniu do prawdy naukowej i jednocześnie otwartą na nowe wyzwania. Prof. Michał Horodecki jest uczonym, który współtworzył fundamenty teorii splątania kwantowego, nadał kształt kluczowym pojęciom informacji kwantowej, a dziś wyznacza kierunki rozwoju termodynamiki kwantowej i teorii układów otwartych. Jest badaczem, którego prace inspirują świat, a jednocześnie uczonym silnie związanym z Gdańskiem i naszym regionem.
Laureaci Nagrody Naukowej Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza
Laudacja w kategorii nauk humanistycznych i społecznych
Laudację dla profesora Tomasza Bogusławskiego wygłosił prof. dr hab. Jerzy Błażejowski, przewodniczący kapituły w kategorii nauk humanistycznych i społecznych, prezes Gdańskiego Towarzystwa Naukowego:
- Przedmiotem twórczej aktywności Laureata są różne formy komunikacji wizualnej i projektowania graficznego wyrażające się w realizacjach plakatów, opracowań grafiki edytorskiej, emisji filatelistycznych, oraz elementów i systemów identyfikacji wizualnej. Jest autorem ponad 300 plakatów – ulubionej formy przekazu wizualnego w Jego twórczości – ale również okładek książkowych, kilkudziesięciu edycji filatelistycznych (…) Projektował także kompleksowe opracowania identyfikacji wizualnych m.in. dla Teatru Miejskiego w Gdyni, Teatru Polskiego w Szczecinie czy Instytutu Łączności w Warszawie oraz całościowe opracowania graficzne i typograficzne z zakresu grafiki wydawniczej. (…) W plakatach oraz okładkach książkowych często przywołuje on, celowo dobrane do tematu pracy, wizerunki realnych obiektów – pospolitych przedmiotów codziennego użytku: kuchennych, gospodarczych sprzętów czy biurowych narzędzi, gadżetów kultury masowej czy jarmarcznych zabawek, nawiązując taką artystyczną strategią do estetyki dada, popartu i nowego realizmu. (…) Ekspresję i metaforyczny sens komunikatu ewokuje także kulturowe i znaczeniowe nacechowanie wybieranej przez twórcę materii takiej jak: skóra, mięso, zużyty lub wypłowiały papier, drewno, struktura surowej lub zbrudzonej tkaniny, masa i faktura kamienia czy ulegająca destrukcji organiczność roślin. Dzięki temu poszerza się zarówno skala doznań estetycznych jak i emocjonalnych odbiorcy, ale także przestrzeń wizualnej metafory, która wchodząc w dialog z przyjętymi i rozpoznawalnymi archetypami czy mitologiami prowokuje do odnajdywania nowych sensów i oryginalnych ścieżek interpretacyjnych. (…) Od wielu lat Laureat realizuje autorski projekt artystyczno–badawczy z pogranicza sztuk plastycznych i działań konceptualnych, znany w Polsce i za granicą pod szyldem Teatru Rekwizytornia, którego celem jest odkrywanie w drobnych fragmentach rzeczywistości (porzuconych zbędnych przedmiotach, zignorowanych drobiazgach, bibelotach, śladach, resztkach czy okruchach codziennych rytuałów) potencjału wizualnej metafory, zdolnej zbudować intrygę „zamrożonego” spektaklu teatralnego, wpisanego w format i formułę plakatu. (…) Dorobek naukowo–artystyczny profesora Tomasza Bogusławskiego stanowi istotny wkład w rozwój współczesnej grafiki projektowej, typografii i komunikacji wizualnej, a jego badania i twórczość artystyczna – łącząca refleksję teoretyczną z praktyką projektową – ukazują grafikę użytkową jako dziedzinę o głębokim potencjale kulturotwórczym. Jego publikacje, projekty i wystawy znacząco wpływają na kształtowanie kanonów projektowania wizualnego w skali krajowej i międzynarodowej, a twórczość typograficzna zgłębia zrozumienie roli litery jako nośnika znaczenia i emocji w przestrzeni kultury. (...) To uhonorowanie jest docenieniem znaczenia jego osiągnięć, jako istotnego dla współczesnej kultury impulsu pobudzającego kreatywne myślenie w obszarze pogranicza nauki i sztuki oraz wieloletniego zaangażowania w podnoszenie prestiżu Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, gdańskiego ośrodka akademickiego i naszego 1000-letniego Miasta Gdańska.
Biogramy laureatów
Prof. dr hab. Michał Horodecki jest jednym z najwybitniejszych polskich fizyków teoretycznych i uczonym o międzynarodowej renomie. Specjalizuje się w teorii informacji kwantowej oraz termodynamice kwantowej – dziedzinach, które stanowią fundament rozwoju przyszłych technologii, takich jak komputery kwantowe, kryptografia kwantowa czy precyzyjne systemy pomiarowe.
Jest współtwórcą przełomowej teorii splątania kwantowego. Już w 1996 roku, jeszcze jako student, był współautorem pracy, która zapoczątkowała nowy sposób opisu i wykrywania splątania kwantowego, stając się jednym z filarów współczesnej informacji kwantowej i inspirując badania prowadzone na całym świecie.
Dorobek naukowy prof. Michała Horodeckiego obejmuje publikacje w najbardziej prestiżowych czasopismach naukowych, takich jak Nature, Nature Physics, Nature Communications oraz Physical Review Letters. Jego prace nie tylko wyznaczały nowe kierunki badań, lecz także zmieniały sposób rozumienia kluczowych pojęć fizyki kwantowej. Jednym z najbardziej znanych osiągnięć jest współautorstwo pracy, w której wprowadzono pojęcie „ujemnej informacji”, zmuszające do rewizji klasycznych intuicji dotyczących informacji i jej roli w fizyce.
W ostatnich latach prof. Horodecki koncentruje się na problemach termodynamiki kwantowej, dynamiki układów otwartych oraz relacji między informacją a energią. Jest jednym z twórców teorii zasobów termodynamiki, łączącej narzędzia informacji kwantowej z opisem procesów energetycznych. Jego badania mają zarówno fundamentalne znaczenie teoretyczne, jak i potencjał praktycznych zastosowań w rozwoju odpornych na błędy technologii kwantowych.
Profesor Michał Horodecki jest silnie związany z Gdańskiem i lokalnym środowiskiem naukowym. Współtworzy Międzynarodowe Centrum Teorii Technologii Kwantowych Uniwersytetu Gdańskiego oraz uczestniczy w kluczowych projektach realizowanych w ramach programów Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Jego działalność naukowa przyczynia się do budowania międzynarodowej pozycji Gdańska jako ważnego ośrodka badań nad technologiami kwantowymi.
Gdańsk w europejskiej lidze innowacji kosmicznych
Prof. dr hab. Tomasz Jerzy Bogusławski – grafik, artysta i badacz komunikacji wizualnej, profesor sztuk plastycznych, jeden z najwybitniejszych polskich twórców plakatu i grafiki użytkowej.
Urodzony w Gdańsku, absolwent Wydziału Malarstwa i Grafiki Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku (obecnie ASP). Z gdańską uczelnią artystyczną związany jest nieprzerwanie od 1983 roku, gdzie przeszedł pełną drogę kariery akademickiej, uzyskując w 2005 roku tytuł profesora. Pełnił funkcje rektora Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, prorektora ds. studenckich, dziekana i prodziekana Wydziału Malarstwa i Grafiki. Od ponad 25 lat kieruje Pracownią Podstaw Projektowania Graficznego, realizując autorskie programy dydaktyczne. Równolegle wykłada w gdańskiej filii Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych.
Dorobek twórczy prof. Bogusławskiego obejmuje ponad 300 plakatów – głównie teatralnych i kulturalnych – blisko 200 okładek książkowych, liczne edycje filatelistyczne oraz kompleksowe systemy identyfikacji wizualnej dla instytucji kultury i nauki. Jego prace charakteryzuje rozpoznawalny język wizualny, oparty na metaforze, wykorzystaniu realnych przedmiotów codziennego użytku oraz dialogu między obrazem a słowem.
Twórczość Profesora była prezentowana na licznych wystawach krajowych i międzynarodowych, m.in. w Europie, Azji, Ameryce Północnej i Południowej. Jest laureatem wielu prestiżowych nagród w dziedzinie plakatu i grafiki projektowej, a także jurorem międzynarodowych konkursów i biennale. Od lat realizuje autorski projekt artystyczno-badawczy Teatr Rekwizytornia, łączący refleksję konceptualną z praktyką projektową.
Profesor Tomasz Jerzy Bogusławski został uhonorowany m.in. srebrnym medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, nagrodami Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Nagrodą Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury. Jego dorobek stanowi istotny wkład w rozwój retoryki wizualnej, grafiki użytkowej i komunikacji społecznej, sytuując jego działalność na pograniczu sztuki i nauki.
