Renowacja płyt nagrobnych w Bazylice Mariackiej. Najstarsza jest z 1411 roku

Obecne prace konserwatorskie, które mają się zakończyć do końca 2026 r., obejmują część nawy południowej, transept i obejście ołtarza głównego. 

 

Podziwiając zabytkowe wnętrze kościoła warto pamiętać, że Bazylika Mariacka jest tak naprawdę... jednym wielkim cmentarzem. Od samego początku chowano bowiem w świątyni zasłużone dla miasta osoby: patrycjuszy, burmistrzów, uczonych oraz zamożnych mieszczan. Szczęśliwie, zachował się plan rozłożenia płyt nagrobnych z 1730 roku. W przechowywanym w Archiwum Państwowym w Gdańsku dokumencie zaznaczono ich aż 511. Obecnie, w Bazylice Mariackiej znajduje się ok. 400 płyt nagrobnych. Część z nich nadal pozostaje czytelna.  

 

- Wprawdzie nie liczymy tego, co do sztuki, ale śmiało można powiedzieć, że na obecnym etapie renowacją objętych jest ponad 200 płyt nagrobnych - mówi konserwator sztuki Barbara Brzuskiewicz z Fundacji Pracowni Miejskiej im. Ludwika Brzuskiewicza. 

To kontynuacja działań konserwatorskich z 2019 r. Konserwatorzy sztuki podjęli się wówczas trudnego zadania związanego z ustabilizowaniem płyt nagrobnych i pozostałych elementów posadzki, które chwiały się i osiadały. Oprócz tego, naprawiono też wszystkie popękania i połamania.  

 

- Dziś nasza praca polega na tym, żeby te płyty nagrobne już jakby “na sucho”, czyli chemicznie tak wzmocnić, żeby służyły nam jak najdłużej. Jest też szansa na odczytanie na nich różnych szczegółów - opowiada Barbara Brzuskiewicz. 

 

Cała posadzka musi być odpowiednio zapastowana i wypolerowana. 

 

- Używamy w tym celu na przykład żywicy akrylowej. Stosujemy środki, które mają taką odporność, jak na bruku miejskim na ulicy. To gwarantuje później wytrzymałość przy użytkowaniu - wyjaśnia konserwatorka sztuki. 

 

Obecny etap prac konserwatorskich obejmuje kilka najstarszych, średniowiecznych płyt nagrobnych. 

 

Jest wśród nich ta, pod którą spoczywają, sprzyjający polskiemu królowi Władysławowi Jagielle, burmistrzowie Głównego Miasta: Conrad Letzkau (w spolszczeniu Konrad Leczkow) i Arnold Hecht. Obaj wraz z jednym z rajców pod pozorem rokowań zostali podstępnie uwięzieni przez Krzyżaków, a następnie zamordowani przez nich na gdańskim zamku krzyżackim 6 kwietnia 1411 r.

 

Ich płyta jest mocno zatarta. 

 

- Sześć lat temu udało się uzupełnić napisy. Teraz spróbujemy wydobyć coś jeszcze z resztek śladów rysunkowych, aby płyta nabrała już pełnej krasy - dodaje Barbara Brzuskiewicz. 

 

Pozostałe płyty nagrobne, które poddawane są teraz zabiegom konserwatorskim pochodzą z okresu od XVI do XIX wieku, a także z ubiegłego stulecia.  

 

Ciekawostką jest jedna z nielicznych płyt nagrobnych, gdzie zachowało słowo w języku polskim - “to moje odpoczynienie” - w tym miejscu spoczywają szczątki Michała Skudajskiego. 

Barbara Brzuskiewicz przyznaje jednocześnie, że zadanie konserwatorskie realizowane w Bazylice Mariackiej jest wyjątkowe trudne. 

- W innych kościołach, jak są pojedyncze płyty nagrobne, to są często specjalnie ogradzane na posadzce lub wręcz stawiane na ścianie. Wszystko po to, aby nie ulegały zniszczeniu. Tu my mamy ok. 400 obiektów, często rozbitych, uszkodzonych i mocno zużytych, które są cały czas posadzką, po której się chodzi. I to w kościele, w którym, praktycznie od rana do wieczora przewija się się tłum ludzi - tłumaczy. 

 

Ile czasu trwa odrestaurowanie jednej płyty nagrobnej?

 

- Pracujemy jednocześnie przy około 10 płytach. Jedna wymaga tygodnia pracy, inna dwóch tygodni. Na trzecią, na przykład, która jest w nieuszkodzonym stanie, wystarczy ok. 4-5 dni - odpowiada.  

 

Posadzka w Bazylice Mariackiej wykonana jest z różnych materiałów, takich jak kamienie przypominające marmur, granitoidy, piaskowce i wapień olandzki (ze szwedzkiej wyspy Olandia). 

Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, powszechnie znana jako Bazylika Mariacka, to największa budowla średniowieczna Gdańska. Jest największym, zabytkowym kościołem w Polsce i trzecią największa ceglaną świątynią na świecie.

 

O jej monumentalnych rozmiarach świadczą liczby: długość: 105 metrów, szerokość (w transepcie): 66 m, wysokość od posadzki do sklepienia prawie 30 m. 

 

Kubatura wnętrza kościoła to ok. 155 tysięcy metrów sześciennych. Powierzchnia dachów to cały hektar. W środku Bazyliki Mariackiej zmieści się ok. 25 tysięcy osób. Wysokość wieży to 78 m (do kalenicy 82 m). 

Kamień węgielny pod budowę świątyni wmurowano w uroczystość Zwiastowania Pańskiego 25 marca 1343 r. W 1502 r. budowniczy Henryk Hetzel położył ostatnią cegłę sklepienia. Skończyła się tym samym trwająca 159 lat budowa świątyni.