Papież Jan Paweł II i Lech Wałęsa namalowani przez pioniera polskiego muralizmu Rafała Roskowińskiego na bloku przy ul. Dywizjonu 303 33a
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl
Sztuka uliczna to powrót do korzeni, a właściwie do jaskiń i skał, czyli przestrzeni publicznych naszych jaskiniowych przodków, którzy tworzyli swe dzieła dostępne dla wszystkich. Z czasem osadzono sztukę w zamkniętych przestrzeniach – świątyniach, pałacach i galeriach. Pod postacią graffiti i murali, rzeźb i instalacji, szablonów i wlepek znów została uwolniona, może odbierać ją każdy przechodzień. Od nielegalnej twórczości graficiarzy ewoluowała do sztuki przez duże „S”, zyskując globalną popularność i zmieniając obraz miast, w tym Gdańska. Dziś władze samorządowe zamawiają oficjalne murale, by rewitalizować zaniedbane dzielnice bądź trafić do mieszkańców z konkretnym przekazem. Street art od zarania jest komentarzem sytuacji politycznej lub społecznej i dialogiem artysty (lub mecenasa) ze społeczeństwem.
W naszym mikro-przewodniku podpowiadamy, jak zacząć gdańską przygodę ze sztuką uliczną i gdzie dalej szukać inspiracji.
Na Zaspie mural wyłania się na każdym kroku. Z lewej dzieło OZMO z Włoch
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl
Od blokowiska do galerii sztuki
Fani sztuki ulicznej powinni pierwsze kroki postawić na Zaspie. Ta dzielnica to jedna wielka, zajmująca 3 km kw. galeria sztuki, gdzie wielka płyta zamieniła się w sztalugi muralistów, a tynk w ich płótno. Co trzeci z grubsza blok zdobi mniejsze lub większe dzieło. W ciągu kilkunastu lat powstała tu jedna z największych na świecie kolekcji street artu. Jej prekursorem był pionier muralizmu w Polsce Rafał Roskowiński, który w 1997 r. zorganizował tu międzynarodowy Festiwal Malarstwa Monumentalnego z okazji 1000-lecia Gdańska. Powstało wtedy 10 pierwszych dzieł stworzonych przez artystów z Polski, USA, Litwy i Meksyku – kolebki muralu. Roskowiński prowadził też warsztaty w ramach Gdańskiej Szkoły Muralu.
Turyści z Gdyni zwiedzają na rowerach zaspiańską galerię sztuki ulicznej
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl
Od 2009 do 2016 r. organizowany był tu festiwal Monumental Art, którego kilka edycji przyniosło plon ponad 40 kolejnych murali. Lokalny przewodnik Jarosław Orłowski poleca uwadze m.in. dzieła takich artystów, jak Mariusz Waras, najbardziej znanego polskiego muralisty na świecie, Licuado i Alfaalfa z Urugwaju, 2501 i Ozmo z Włoch, ShaiaDahan ze Stanów Zjednoczonych czy Rafała Roskowińskiego, który w 1999 r. stworzył jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł przedstawiające papieża Jana Pawła II i Lecha Wałęsę w płomiennej, wyrazistej stylistyce nawiązującej do meksykańskich korzeni muralu.
Mural Patryka Hardzieja na 25-lecie Fety jest kolorowy jak sam festiwal teatrów ulicznych
Fot. Jerzy Pinkas / www.gdansk.pl
Choć Monumental Art nie jest organizowany już od 10 lat, co pewien czas na ścianach szczytowych bloków przybywa kolejne malowidło, jak wykonany w 2001 r. mural z okazji 25-lecia festiwalu Feta na budynku przy ul. Bajana 11. Do zaprojektowania muralu zaproszono Patryka Hardzieja, gdańskiego multidyscyplinarnego ilustratora, projektanta i grafika oraz researchera i wykładowcę w Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku.
Od szalonych kolorów do monochromatycznej oszczędnej stylistyki, na Zaspie znajdzie się wszystko
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl
Tę mega galerię sztuki warto zwiedzać z lokalnymi przewodnikami bądź przewodnikiem internetowym stworzonym przez Instytut Kultury Miejskiej na stronie instytucji i w formie PDF.
Mural TUSE'go i Riama w hołdzie Stanowi Lee, na dalszym domu portret Anny Przybylskiej TUSE'go. Ul. Partyzantów 26 we Wrzeszczu
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl
TUSE pomaluje Wrzeszcz
Wielu mocnych wrażeń i doznań artystycznych dostarczy też spacer po Wrzeszczu. Tę sąsiadującą z Zaspą dzielnicę w szczególności upodobał sobie TUSE czyli Piotr Jaworski, malarz po gdańskiej ASP, najbardziej znany z murali.
Krzysztof Krawczyk mruga do przechodniów z muru przy ul. Partyzantów 46
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl
Znajdziemy tu jego prace zarówno autorskie jak i komercyjne. To często wykonane w stylistyce przekoloryzowanych, kontrastowych fotografii portrety artystów, jak Anna Przybylska, Zbigniew Wodecki, Andrzej Zaucha, Krzysztof Krawczyk, Krzysztof Kolberger, Grzegorz Guziński czy Stan Lee, twórca super bohaterów Marvela.
Zbigniew Wodecki sportretowany przez TUSE uśmiecha się do przechodniów na ul. Do Studzienki 8
Fot. Dominik Paszliński / www.gdansk.pl
Ale jest też chłopak w słuchawkach obejmujący babcię ze starym radiem i charakterystycznym dla TUSE dymkiem cytatu: „TUSE SŁUCHAM RADIA GDAŃSK”. Niektóre z jego prac powstają w kooperatywie z artystami, jak Titos (teetoss) np. hołd dla Papcia Chmiela, Riam czy Mateusz Rybka.
Mural TUSE'go na 80-lecie Radia Gdańsk przy ul. Partyzantów 85
Fot. Piotr Wittman / www.gdansk.pl
Nowy mural we Wrzeszczu. Tak Radio Gdańsk świętuje 80-lecie
Prace TUSE znajdziemy też w wielu innych miejscach Gdańska, a we Wrzeszczu dzieła wielu innych artystów, jak np. cykl murali na czterech blokach przy Al. Grunwaldzkiej pt. „Port Wrzeszcz”, stworzony przez studentów ASP w ramach Gdańskiej Szkoły Muralu. Pomysłodawcą projektu był Szymon Wróblewski, gdański animator kultury i wieloletni kierownik PLAMY GAK na Zaspie.
Kooperatywa TUSE, Titos i Riam "Czuwaj Papciu" przy ul. Do Studzienki 16 - hołd dla Papcia Chmiela i jego bohaterów: Tytusa, Romka i Atomka
Fot. Grzegorz Mehring/ www.gdansk.pl
Wiele innych prac zlokalizowanych we Wrzeszczu, na Zaspie jak i całym mieście można znaleźć w skarbnicy dzieł sztuki – stronie GASP – Gdańsk Artyści Przestrzeń Sztuka, stworzonej przez Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia.
Z takim uśmiechem pod kolejowym wiaduktem przyjemniej stoi się w korkach. Dzieło TUSE'go we współpracy z Titosem i Riamem przy ul. Miszewskiego
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl
Tym razem tło dla charakterystycznego portretu TUSE'go - muzyka Grzegorza Guzika Guzińskiego, wykonał Mateusz Rybka. Wrzeszcz, ul. Waryńskiego 9 A
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl
TUSE wykonał portret Krzysztofa Kolbergera z inicjatywy Rady Rodziców IX Liceum Ogólnokształcącego na ścianie sali gimnastycznej tej szkoły przy ul. Płk. Wilka-Krzyżanowskiego 8
Fot. Piotr Wittman / www.gdansk.pl
Szkoła uczciła aktora: TUSE gra Kolberger
Do Wrzeszcza zakradł się też Marek "Looney" Rybowski, uznany trójmiejski artysta i współzałożyciel grupy DSC, który tworzy graffiti i murale od 1995 roku. Stworzył tu dzieło „Łąka Festynowa” przy ul. Jaśkowa Dolina 74
Fot. Dominik Paszliński / www.gdansk.pl
Łąki Festynowej czar. Nostalgiczny mural przy Jaśkowej Dolinie
Czasem mural to bardzo prosta forma i mocne przesłanie, jak antyalkoholowe na tym dziele przy Al. Grunwaldzkiej 22 wykonanym przez grupę Traffic Design
Fot. Dominik Paszliński / www.gdansk.pl
Antyalkoholowy mural we Wrzeszczu
Kolejna praca Looney'a i kolejne ważne przesłanie - mural „Mam autyzm. Poznaj. Zrozum. Pomóż” przy ul. Mierosławskiego 9 A w Dolnym Wrzeszczu.
Fot. Grzegorz Mehring/ www.gdansk.pl
Już dwa murale o autyzmie w Gdańsku: “Poznaj. Zrozum. Pomóż” – społeczna edukacja w miejskiej przestrzeni
„Czym oddychasz” to mural wykonany farbami ekologicznymi pochłaniającymi zanieczyszczenia. Powstał na budynku Szkół Okrętowych i Technicznych Conradinum przy ulicy Piramowicza 1/2 z inicjatywy mieszkańców i wolontariuszy pod okiem artystki Iwony Zając
Fot. Grzegorz Mehring / www.gdansk.pl
"Czym oddychasz?" Na ścianie Conradinum powstał ekologiczny mural
Guru muralu Mariusz Waras stworzył we Wrzeszczu na "wysepce" przy ul. Antoniego Lendziona 9/10 dzieło antywojenne pt. „Ukraina walczy”
Fot. Grzegorz Mehring / www.gdansk.pl
W Gdańsku powstają kolejne antywojenne murale - artystyczny wyraz solidarności z Ukrainą
Mural „Gdańsk bez plastiku” Looney'a przy ul. Srebrniki 10 na SP nr 27 ma na celu promowanie ekologii i zachęcanie mieszkańców do troski o środowisko
Fot. Dominik Paszliński / www.gdansk.pl
Gdańsk bez plastiku. Zobacz jak powstaje ekologiczny mural na ścianie SP nr 27
Pozostałe dzielnice
Warto wybrać się też poza Zaspę i Wrzeszcz, śladem takich artystów, jak Małgorzata Siewert, Tomasz Bielak, Jarek Malicki, Bartek Piosik, Jakub Sobczak, Magdalena i Piotr Szwabe czy Krik Kong i wielu innych. Znajdziemy je na peerelowskich blokach i starych kamienicach, na szkołach i bibliotekach, murach i estakadach. Podróż przez Gdańsk tropem murali to fascynujaca przygoda.
Mural upamiętniający Martina Luthera Kinga na Biskupiej Górce przy ul. Biskupiej 35 autorstwa Tomasza Bielaka. Powstał w 1996 r. i jest jednym z najstarszych gdańskich murali
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl
Tym razem TUSE wypuścił się poza Wrzeszcz i namalował portret Ireny Nadolnej-Szatyłowskiej, pierwszej na świecie kobiety-sędziego żużlowego. Mural zdobi podpory wiaduktu przy ul. Elbląskiej, w pobliżu gdańskiego stadionu żużlowego i mieszkania pani Ireny
Fot. Grzegorz Mehring / www.gdansk.pl
Gdańszczanka, pierwsza na świecie kobieta - sędzia żużlowa ma mural w swoim mieście
Kolejne dzieło o tematyce żużlowej - Zenon Plech vel Golden Boy czyli legenda gdańskiego żużla na murze warsztatu Plecha przy stadionie żużlowym. Malunek stworzył duet Bartosz Piosik i Małgorzata Siewert
Fot. Dominik Paszliński / www.gdansk.pl
Mural legendy żużla Zenona Plecha odsłonięty w Gdańsku. To był Złoty Chłopak
Mural z okazji 15-lecia InvestGda. Dzieło powstało na ścianie budynku przy ul. Antoniego Michny 9 (GTBS) na Letnicy. Projekt powstał we współpracy z uznanym ilustratorem Patrykiem Hardziejem. Kompozycja artystyczna łączy w sobie motywy historyczne „Złotego Wieku” z elementami współczesnego Gdańska
Fot. Dominik Paszliński / www.gdansk.pl
Gdańska Agencja Rozwoju Gospodarczego ma 15. urodziny. Zamiast tortu mural dla mieszkańców
Wyremontowana kamienica przy ul. Mniszki 5/6 z muralem Pawła Adamowicza. Pomysł muralu powstał w głowie warszawskiego malarza, architekta i opozycjonisty Jarka Malickiego – autora licznych ściennych obrazów
Fot. Dominik Paszliński / www.gdansk.pl
W Gdańsku odsłonięto mural Pawła Adamowicza, wręczono Nagrody Równości imienia prezydenta Gdańska
Rafał Roskowiński to nie tylko galeria Zaspa. Mural z wizerunkiem słynnego podróżnika Aleksandra Doby powstał na ścianie Morskiej Szkoły Podstawowej im. Aleksandra Doby przy ul. Rogalińskiej 17 na Chełmie
Fot. Grzegorz Mehring/ www.gdansk.pl
Ujeścisko. Aleksander Doba na muralu, ma się podobać dzieciom
Z kolei na Oruni Rafał Roskowiński, Emil Goś i Katarzyna Sykus z Gdańskiej Szkoły Muralu upamiętnili w komiksowej stylistyce Żołnierzy Wyklętych na kamienicy przy Trakcie św. Wojciecha 32
Dominik Paszliński / www.gdansk.pl
Żołnierze Wyklęci - polscy super heroes na Oruni
Portret gdańskiego aktora Mirosława Baki namalował na Siedlcach przy ul. Kartuskiej 79 artysta Bartek Piosik vel PIOS
Fot. Dominik Paszliński / www.gdansk.pl
Malowany Baka. Aktor podpisał się na muralu
Bajkowy mural Marka Rybowskiego vel Looney na Bibliotece Przeróbka przy ul. Kryniczna 20. Malunek przedstawia ulatujących z otwartej książki Ambrożego Kleksa, Dzwoneczka, syrenkę Ariel i posępnego Ebenezera Scrooge’a
Fot. Piotr Wittman / www.gdansk.pl
TUSE tworzy mural antywojenny "No More Time" na murze oporowym wzdłuż torów PKM w pobliżu stacji Jasień
Fot. Dominik Paszliński / www.gdansk.pl
Jakub Sobczak z kolei tworzy mural solidarności z walczącą Ukrainą na bloku przy ul. Chłopskiej 34 na Przymorzu
Fot. Dominik Paszliński / www.gdansk.pl
Duet artystyczny Titos & TUSE upamiętnił Brunona Zwarrę, ostatniego gdańskiego bówkę na wiadukcie PKM przy ul. Polanki
Fot. Grzegorz Mehring/ www.gdansk.pl
W hołdzie zasłużonemu Polakowi z Gdańska. Mural Brunona Zwarry na widukcie PKM
Mural Kobiety Wolności będący symbolicznym hołdem dla wszystkich kobiet, które w okresie PRL walczyły o wolną Polskę. Powstał na 4 filarach przystanku PKM Gdańsk Strzyża. Za projekt i wykonanie odpowiadają artystki z RedSheels, które wcześniej stworzyły m.in. słynny mural Kory na Nowym Świecie w Warszawie. W malowaniu udział wzięło kilkanaście artystek, także z Trójmiasta
Fot. Grzegorz Mehring / www.gdansk.pl
Kobiety Wolności - niezwykły mural na stacji PKM Strzyża przypomina polskie opozycjonistki
„Filary szacunku” czyli murale na słupach wiaduktu przy ul. Ks. J. Popiełuszki obok 100czni. Stworzyło je sześciu artystów: Marek Rybowski Looney, Robert Seikon, SC Szyman, Inwazja tattoo, Palladintattoo i Krik Kong. Festiwal realizowany był w ramach kampanii Łączy nas Gdańsk i Święta Młodego Miasta
Fot. Grzegorz Mehring / www.gdansk.pl
Festiwal Street Art na Młodym Mieście
