Historyczne walory, nowe funkcje
Hevelianum, gdańskie centrum nauki, nie ustaje w renowacji zabytków. Po wyremontowaniu m.in. Wozowni Artyleryjskiej na Górze Gradowej i Domu Zdrojowego w Brzeźnie, w październiku 2026 roku zakończono prace budowlane w trzech z pięciu budynków zespołu poszpitalnego pod wezwaniem Bożego Ciała. Inwestycja trwała pięć lat.
Historia zabytkowego zespołu położonego w obrębie Góry Gradowej sięga XIV wieku, a budynki, które dotrwały do naszych czasów, powstały w XVIII i XIX wieku. Podobnie jak w Domu Zdrojowym, także i tutaj po wojnie urządzono mieszkania komunalne.
Wraz z zakończeniem remontu, który obejmował również zagospodarowanie terenu wokół całego zespołu, obiekty zyskały nowe funkcje służące mieszkańcom i (głównie młodym) turystom, także tym z ograniczoną mobilnością, bo obok wyremontowanych pięknych lecz stromych schodów zamontowano tu windy. Całość prac kosztowała 44 mln zł.
Hevelianum. Warsztat i wystawa o optyce w rewitalizowanej Kaponierze Środkowej
Pracownia Przyrody z ulami
W kameralnym budynku E powstała kolejna przestrzeń edukacyjna Hevelianum - Pracownia Przyrody, poświęcona ekologii, bioróżnorodności i wyzwaniom związanym ze zmianami klimatu. Niezwykłą atrakcją są tu dwa pokazowe ule z przeszkleniami, dzięki którym można obserwować, jak toczy się pszczele życie.
Na wyposażeniu będą też, wyprodukowane specjalnie na potrzeby pracowni, modele w skali makro owadów i innych zwierząt.
Elementem “wyposażenia” pracowni jest również sąsiadujący z nią ogród zielny. Rośliny na co dzień cieszące oko każdego, kto przysiądzie na jednej z ogrodowych ławek, także będą tematem zajęć, czy to z wykorzystaniem mikroskopów, czy poświęconych tworzeniu zielników.
Zajęcia edukacyjne dla szkół i osób indywidualnych - dzieci i dorosłych - odbywać się będą także w przyległej do pracowni plenerowej klasie. Pierwsze startują w grudniu.
W kolejnych wyremontowanych budynkach - C i D - powstanie nowe szkolne schronisko młodzieżowe zarządzane przez Gdański Zespół Schronisk i Sportu Szkolnego oraz przestrzeń wystawienniczo-edukacyjna.
„Nauka to My. MeetUp”. Nowy projekt dla uczniów szkół średnich od Hevelianum
Wyzwania etapowego remontu historycznej tkanki
Za pięknem wyremontowanych elewacji budynków C i D, w których cegła łączy się z rzeźbionym drewnem (weranda mniejszego z nich jest tu najlepszym przykładem), kryją się wyzwania czasu prac budowlanych.
- Na pewno dużym wyzwaniem przy realizacji projektu była bliskość obiektów objętych remontem z pozostałymi dwoma (budynki A i B - red.), na których restaurację nie mieliśmy jeszcze wówczas finansowania. Odległość między, w zależności od miejsca, wynosi między 4 a 6 metrów - mówi Paweł Golak, dyrektor Hevelianum. - Wszystkie instalacje musiały być wymienione w zabytkach objętych pracami bez wchodzenia w obręb tych, które na remont jeszcze czekały, a jednocześnie program prac uwzględniał doprowadzenie mediów do wszystkich obiektów zespołu.
Skrupulatne podejście do elementów drewnianych
Program prac konserwatorskich ustalony z Pomorskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków zakładał m.in. zachowanie wszystkich oryginalnych elementów drewnianych, które tylko zachować się da. Drewno na elewacjach i belki konstrukcyjne na poddaszach wymagały oceny kondycji i badań pod kątem obecności grzybów i owadów drewnolubnych. Jeśli wynik potwierdzał stan pozwalający na dalsze bezpieczne użytkowanie, element przechodził konserwację.
- Po konserwacji poszczególne fragmenty wracały w to samo miejsce, z którego zostały zdemontowane. Taka metoda działania znacznie podraża i wydłuża czas trwania inwestycji - podkreśla Paweł Golak. - W przypadku konieczności wymiany, nowe drewno było zbijane ze starym na kołki, w takiej samej technologii, w jakiej te konstrukcje powstały pierwotnie.
Poza drewnianymi świadkami historii w wyremontowanej przestrzeni są także świadkowie ceramiczni - we wnętrzach budynku C z zachowanych kafli piecowych zbudowano dwie ozdobne ścianki.
Dwa remonty do końca
Do przywrócenia pełni świetności zespołowi poszpitalnemu brakuje już tylko remontu dwóch najstarszych obiektów zespołu - przylegających do siebie budynków oznaczonych literami A i B, usytuowanych najbliżej ulicy 3 Maja.
Prace rozpoczęły się od budynku B, który jest w gorszym stanie technicznym i wymaga zbudowania wewnątrz nowej konstrukcji nośnej, która przejmie obciążenia. Pomiędzy nową konstrukcją pozostaną częściowo oryginalne elementy, jako kolejni świadkowie historii.
Remont budynku A rozpoczął się od budowy szybu windowego.
Całość prac powinna zakończyć się w 2028 roku.
Tytuł projektu, który z końcem maja 2026 roku otrzymał ponad 29 mln zł dotacji z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 (FEnIKS), dobrze oddaje istotę rzeczy i brzmi “Pracownia Gdańska. Rewaloryzacja i adaptacja budynków A i B zespołu Bożego Ciała w Gdańsku na potrzeby działalności kulturalnej i edukacyjnej.”
- Jako jednostka samorządu terytorialnego realizujemy także ten projekt remontowy, ale gospodarzem budynków A i B będzie już jednostka kultury, czyli Muzeum Gdańska - dodaje dyrektor Hevelianum.
Całkowita wartość projektu to ponad 59 mln zł.
