Jak dotrzeć do Kaponiery Środkowej?
Do Kaponiery Środkowej najłatwiej dotrzeć idąc położoną u podnóża Góry Gradowej Redutą Miejską. O wieku zabytkowego obiektu informuje data umieszczona nad wejściem - 1878.
Nowy rok szkolny, nowa inicjatywa. Program „Nauczyciel w centrum” od Hevelianum
OBEJRZYJ FILM:
Początkowo ten ceglany obiekt, jak wszystkie tutaj, spełniał funkcje militarne, w dwudziestoleciu międzywojennym zajmowały go bractwa studenckie, po wojnie latami służył jako magazyn. Ostatnim rezydentem, kilkanaście lat temu, był tutaj kowal kujący wyroby artystyczne.
- Zrewitalizowaną Kaponierę Środową oddamy do użytku jesienią 2026 roku. Na dole mieścić się będzie sala warsztatowa przeznaczona na działania związane z rzemiosłem, tym dawnym, zapomnianym, którego historię w Gdańsku chcemy przypomnieć, ale też współczesnym, które właściwie też powoli staje się zapomniane - mówi Agnieszka Rek-Gornowicz, kierowniczka Działu Projektów Sieciujących w Hevelianum.
Na miejscu będą dostępne narzędzia, więc osoby które lubią szeroko pojętą stolarkę, czy majsterkowanie, znajdą tu przestrzeń dla siebie.
- Będziemy też zachęcać mieszkańców okolicznych dzielnic do angażowania się w proponowane przez nas rzemieślnicze projekty, ale też do dzielenia się swoimi umiejętnościami, czy technikami - nie tylko w nurcie “twardych” rzemiosł, ale też tych “miękkich”, np. technik szydełkowania, czy haftu - dodaje Agnieszka Rek-Gornowicz.
Hevelianum. Nowy cykl spotkań dla dorosłych fascynatów Kosmosu
Na piętrze ceglanego zabytku powstanie nowa wystawa stała, poświęcona historii optyki z perspektywy obserwacji astronomicznych od czasów patrona Hevelianum, Jana Heweliusza, po współczesność, gdy można już nie tylko patrzeć w gwiazdy (z pomocą teleskopu), ale też prowadzić obserwacje z Kosmosu (dzięki satelitom).
- Szykujemy się właśnie do ogłoszenia przetargu na projekt wystawy. Z założenia eksponaty będzie można dotykać, a może nawet montować. Zależy nam też, by ekspozycja była mobilna, by pozwalała płynnie dodawać nowe eksponaty, trochę zmieniać narrację - dodaje Agnieszka Rek-Gornowicz. - Wystawę chcemy adresować do odbiorcy, który już się trochę interesuje astronomią, trochę już wie, ale chciałby pogłębić wiedzę.
Remont Kaponiery Środkowej realizowany jest na podstawie programu prac konserwatorskich, który wskazuje m. in. na konieczność dążenia do zachowania spójnej kolorystyki, ograniczenia nadmiernych ingerencji i zastosowaniu rozwiązań odwracalnych, przyjaznych zabytkowej strukturze.
“Prace restauratorskie przypominają składanie skomplikowanych puzzli – brakujące elementy są uzupełniane na podstawie tych, które przetrwały, z myślą o tym, by całość pozostała czytelna, spójna i prawdziwa” - czytamy w jednym z postów na Fb Hevelianum, które cyklicznie relacjonuje postępy prac.
Dotychczas wykonane prace to:
- oczyszczenie elewacji i wnętrz – na początku wodą pod ciśnieniem, później metodą szkiełkowania (pudrem szklanym pod niskim ciśnieniem) dzięki której usunięto naloty, zacieki oraz nawarstwienia z ceglanych murów i gzymsów. Na parterze ręcznie usunięto najtrudniejsze zabrudzenia, m.in. zgary pozostałe po dawnym warsztacie kowalskim.
- naprawy elementów ceglanych – wykonano liczne przemurowania, uzupełniono cegłą historyczną (wcześniej oczyszczoną), bądź nową, ręcznie robioną o parametrach zbliżonych do historycznej, a także przeprowadzono spoinowanie (fugowanie) ścian i stropów.
- renowacja zabytkowych posadzek – na parterze odsłonięto i oczyszczono pierwotną ceglaną posadzkę. Podjęto również decyzję o ułożeniu nowej nawierzchni z cegły na piętrze, którą wcześniejsi użytkownicy zastąpili wcześniej w dużej mierze betonową wylewką, co pozwoli na wyrównanie poziomów i ułatwi dostęp dla osób z niepełnosprawnościami.
- odtworzenie trzech historycznych otworów okiennych na piętrze obiektu – trwają prace nad przywróceniem pierwotnych form okien, co wymagało usunięcia wtórnych zamurowań i betonowych elementów.
- Najprawdopodobniej w czasach, gdy Kaponiera Środkowa służyła jako magazyn, otwory okienne znacznie powiększono i wstawiono w nie okna o drewnianych ramach. Przywracamy im pierwotną wielkość i kształt. Kończymy właśnie przemurowanie ostatniego z trzech takich okien - tłumaczy Marcin Kreft, koordynator prac konserwatorskich przy Kaponierze Środkowej. - Niespodzianką było odkrycie dobrze zachowanych schodów prowadzących do poziomu minus 1 z parteru Kaponiery.
Prace we wnętrzu obiektu są na ukończeniu. Wiosnę wykonawca poświęci na dokończenie remontu elewacji, w tym części bliższej ul. Dąbrowskiego, gdzie podczas robót odsłonięto fragment strzępi rozebranego w latach 20-tych XX wieku muru Carnota, który otaczał całe założenie Fortu Góry Gradowej. Strzępia to miejsce połączenia dwóch murów.
- Spory fragment strzępi przylegającej do Kaponiery Środkowej był zasypany ziemią, przez co część cegieł uległa degradacji. Będziemy go odtwarzać i zabezpieczać - tłumaczy Marcin Kreft.
Odstępstwem względem historycznego wyglądu rewitalizowanego obiektu będą dodatkowe, wewnętrzne szklane drzwi na poziomie pierwszym. Kiedy stalowe wrota będą otwarte, zwiedzający Hevelianum będą mogli zajrzeć do środka Kaponiery z Baterii Moździerzy. Jak zapewnia Agnieszka Rek-Gornowicz, widok ten jest wart wyeksponowania.
Projekt “Pracownia Rzemiosł Dawnych w zabytkowym obiekcie Kaponiery Środkowej” jest współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021-2027.
