Kupił na aukcji słynny plakat z 4 czerwca 1989 roku “W samo południe”
Odznaka Solidarności i Praw Człowieka
W 37. rocznicę wyborów 4 czerwca 1989 roku (przypadającymi w czwartek, 4 czerwca 2026 roku) wręczono Odznaki Solidarności i Praw Człowieka. To wyróżnienie ustanowione przez Europejskie Centrum Solidarności w 45. rocznicę narodzin Solidarności, jako wyraz uznania dla współczesnych postaw obywatelskich i osób, które kontynuują dziedzictwo ruchu z 1980 roku. Laureaci są więc wyróżniani nie za zasługi historyczne, ale za tworzenie historii “na nowo”, za wyjątkowo zaangażowane w obronę praw człowieka, nie tylko w sferze obywatelskiej, ale także na polu kultury, nauki i edukacji.
Więcej o idei odznaki mówiła Magdalena Mistat, p. o. dyrektora Europejskiego Centrum Solidarności: - Ta odznaka to przede wszystkim hołd za bycie wiernym ideałom Sierpnia, za działalność społeczną, za aktywizm, ale także przede wszystkim za wcielanie w życie praw człowieka. Dlatego jest nam niezmiernie miło, że dziś nagrodzimy przyjaciół Europejskiego Centrum Solidarności: Barbarę Labudę, Adama Wajraka i Jacka Petryckiego.
Uroczystość odbyła się w sali F wystawy stałej ECS, wieńczącej ekspozycję, w której od lat mają miejsce oficjalne wydarzenia organizowane przez Centrum. Laudacje, w obecności bliskich bohaterów uroczystości, ale także m. in. Hanny Suchockiej, Jacka Taylora, Bogdana Lisa, odczytali Patrycja Medowska i Przemysław Ruchlewski, zastępcy dyrektora ECS.
Barbara Labuda - przecierała szlaki dla równouprawnienia
Cytujemy wyjątki z laudacji:
“Barbara Labuda, romanistka, działaczka opozycji demokratycznej i była posłanka. Po Sierpniu roku 80 przyłączyła się do Solidarności i działała w strukturach związku na Dolnym Śląsku. W stanie wojennym zaangażowała się w działalność podziemnej Solidarności, kolportując i redagując prasę drugiego obiegu.
Był wielokrotnie zatrzymywana i represjonowana przez władze PRL, półtora roku odsiedziała w więzieniu.
Posłanka na sejm kontraktowy z poparciem Komitetu Obywatelskiego, zaangażowana społecznie w działania na rzecz praw kobiet.
Dziękujemy Barbarze Labudzie za świadectwo jej życia, za śmiałą walkę z systemem komunistycznym w PRL, a w wolnej Polsce za pionierskie zaangażowanie na rzecz praw kobiet i otwartości.
To ona przecierała szlaki dla równouprawnienia i nowoczesnej edukacji. Była jedną z pierwszych w polskim parlamencie, która publicznie i bezkompromisowo inicjowała debatę o aborcji, antykoncepcji oraz konieczności edukacji seksualnej w szkołach.
Doceniamy, jak wiele zrobiła, aby zasługi kobiet nie były wymazywane z kart historii. Osoby takie jak Barbara Labuda położyły fundament pod współczesną demokrację i poszerzyły dla nas granicę wolności. Dziękujemy za wolną Polskę”.
- Jestem naprawdę wzruszona, dziękuję bardzo za to wyróżnienie - skomentowała laureatka.
Jacek Petrycki - za świadectwo polskiej drogi do wolności
“Jacek Petrycki to reżyser i operator filmowy, dokumentalista. Jego archiwa są autentycznym świadectwem polskiej drogi do wolności. Autor zdjęć do wielu głośnych filmów fabularnych i dokumentalnych, między innymi “Aktorów prowincjonalnych” Agnieszki Holland, “Amatora” Krzysztofa Kieślowskiego i “Świadków” Marcela Łozińskiego.
Współautor zdjęć do kultowego dokumentu “Robotnicy 80”, prezentowanego na wystawie stałej ECS - zapisu protestów w Stoczni Gdańskiej i negocjacji strajkujących ze stroną rządową. Po wprowadzeniu stanu wojennego odmówił współpracy z reżimem i zaangażował się w tworzenie nielegalnych materiałów filmowych dla podziemia. Kooperował z BBC i Channel 4, zdobywca m. in. nagrody brytyjskiej Akademii Sztuk Filmowych i Telewizyjnych.
Honorując Jacka Petryckiego wyrażamy wdzięczność za jego wybory moralne i artystyczne, które uczyniły go jednym z najważniejszych twórców polskiego filmu.
Współtworząc kino moralnego niepokoju bezkompromisowo ukazał rzeczywistość PRL, przyczyniając się do obnażenia zakłamania i patologii systemu komunistycznego, a jednocześnie ucząc Polaków krytycznego myślenia. Dziękujemy za bezcenne sierpniowe kroniki strajkowe oraz archiwa represji, prawdę o walce i codzienności opozycji w podziemiu. Dziękujemy za “Moje zapiski z podziemia” i “Czarny Czwartek. Janek Wiśniewski padł”, a także za ostatnie pełne wrażliwości realizacje, które zabierają nas w miejsca, w których dzieją się dramaty: do Kurdystanu, Afganistanu, Kosowa, Rosji. Dziękujemy wreszcie za budowanie międzynarodowego prestiżu polskiej kultury”.
Laureat powiedział: - Jestem naprawdę wyjątkowo szczęśliwy, że jestem wyróżniony właśnie przez ECS, bo to jest jedno z ostatnich miejsc, które cenię, potrafię kochać i wiąże się też z moimi wielkimi wspomnieniami.
Adam Wajrak - za ochronę polskiej przyrody
“Adam Wajrak to ekolog i aktywista na rzecz ochrony przyrody, dziennikarz związany z Gazetą Wyborczą. Zajmuje się tematyką przyrodniczą, szczególnie dzikimi zwierzętami oraz wpływem człowieka na ich środowisko naturalne. Jest autorem popularnych artykułów i książek o tematyce przyrodniczej.
Przez lata nagłaśniał i powstrzymywał masową wycinkę drzew w Puszczy Białowieskiej, w której mieszka od 30 lat, oraz dewastację tego unikalnego ekosystemu. Zainicjował zbieranie podpisów pod petycją w sprawie obrony Doliny Rospudy.
W 2025 roku otrzymał wyróżnienie bohatera Europy, przyznawane co roku przez amerykański tygodnik Time za obronę środowiska naturalnego.
Odznaka to wyraz naszego uznania za jego zasługi dla ochrony polskiej przyrody. Doceniamy fakt, że edukuje społeczeństwo, zmienia świadomość ekologiczną, uwrażliwia na zmiany klimatyczne oraz inspiruje do ochrony zagrożonych gatunków i środowiska.
Aktywność w przestrzeni publicznej takich osób jak Adam Wajrak sprawia, że Europejskie Centrum Solidarności wzięło na siebie powinność zielonej ewolucji zmierzającej do ekologicznej zmiany. Adam Wajrak dał nam wspaniały dowód na to, że świat można zmieniać równie skutecznie, co gabinetowo, to obywatelsko”.
Laureat powiedział: - Solidarność nie straciła w ogóle na znaczeniu, a nawet przybiera na znaczeniu, a dla mnie solidarność z przyrodą to jest po prostu solidarność ze słabszym, tak mówił Jacek Kuroń (z którym przyjaźń laureata również wspomniano w laudacji - red.). Solidarność to też praca zespołowa. Moją nagrodę dedykuję wszystkim, którzy dzisiaj bardzo dzielnie walczą o przyrodę, walczą o zachowanie lasów i ochronę dużych drapieżników. Dedykuję ją ludziom, którzy cudownie i bardzo dzielnie walczą z deweloperami w Lublinie o ochronę chomika, najbardziej zagrożonego europejskiego ssaka, o którym mało kto wie. Oni wszyscy zasługują po prostu na takie oznaki.
Odznaki po raz pierwszy przyznano w ubiegłym roku. Wówczas było 12 laureatów.
ECS. Pierwsze Odznaki Solidarności i Praw Człowieka przyznane
