9 listopada

Urodził się 13 stycznia 1699 r. we wsi Ostrowin, koło Ostródy. Jego ojciec Marcin był pastorem polskim m.in. w Łynie (Lahna) koło Nidzicy (Neidenburg).  

 

Paul Świetlicki (Schwidlitzki) uczył się w gdańskiej szkoły św. Jana, w 1712 r. zapisany został do przedostatniej klasy Gimnazjum Akademickiego. W ostatnich latach nauki udzielał prywatnych lekcji języka polskiego, którego znajomość wyniósł z domu rodzinnego. 

 

Od 1720 r. studiował teologię na uniwersytecie w Rostocku, immatrykulował się na studiach w Wittenberdze. Odwiedzał w tym czasie również uniwersytety w Lipsku, Halle, Frankfurcie nad Odrą.  

 

Polecony przez posła szwedzkiego na dworze francuskim, barona Niklasa Petera von Geddę. Następnie Paul Świetlicki wyjechał do Anglii, gdzie przez dwa lata był nauczycielem domowym dwóch synów hrabiny von der Lippe. W 1728 r. w Londynie przyjął święcenia kapłańskie w obrządku luterańskim i wyjechał do Francji, gdzie objął stanowisko nadwornego kaznodziei, a następnie kaznodziei gabinetowego szwedzkiego ambasadora Carla Gustafa Jacobssona Sparre, którego reprezentował na kongresie pokojowym w Soissons.

 

W 1729 r. zarząd polskojęzycznego kościoła/kaplicy św. Anny w Gdańsku z powodzeniem przedstawił Radzie Miejskiej jego kandydaturę na kaznodzieję tej świątyni. Paul Świetlicki został też lektorem języka polskiego w Gimnazjum Akademickim. Zrezygnował z obu funkcji w 1734 r., kiedy został diakonem w kościele św. Jana, a od 1750 r. pastorem. 

 

Paul Świetlicki wprowadzał w Gdańsku do teologii nowe, racjonalistyczne tendencje. Zalecał na przykład czytanie Biblii z naciskiem wyłącznie na aspekty moralne, nie zaś cudowne. Spowiedź duchową opłacaną pieniędzmi nazywał „komorą celną”. 

 

Nie zważając na silny sprzeciw zgodził się zostać ojcem chrzestnym dziecka angielskiego kaznodziei, Petera Haya. Doprowadziło to w 1736 r. do sporu teologicznego z kaznodzieją kościoła św. Jakuba Johannem Daniele Kickebuschem. Rada Miejska próbowała łagodzić spór. Kiedy do tego nie doszło władze miasta zdecydowały się przenieść Kickenbuscha do kościoła na Helu, ten nie wyraził na to zgody i zbiegł z Gdańska.

 

Podobny spór Paul Świetlicki wywołał w 1748 r., gdy wprowadził do nauki religii nowy kierunek - pietyzm - co uzasadnił w dziele “Ordnung des Heils” (Gdańsk, 1747).

 

W 1748 r., podczas święta Trzech Króli, wygłosił kazanie o nawróceniu Żydów, z którego musiał się tłumaczyć przed Ministerium Duchownym.

 

W 1743 r. był współzałożycielem Towarzystwa Przyrodniczego w Gdańsku. Został w nim operatorem, czyli osobą odpowiedzialną za prowadzenie doświadczeń. Na pierwszych czterech posiedzeniach Towarzystwa Paul Świetlicki wykładał naukę o elastyczności powietrza, ilustrując je eksperymentami. Zajmował się również mechaniką, np. mierzeniem sił poruszających się ciał. Był też inicjatorem doświadczeń Daniela Gralatha z dziedziny elektryczności. 

 

Dysponował posiadłością w części wschodniej Wisłoujścia, którą w 1749 r. sprzedał za 2000 florenów Michaelowi Schützowi.

 

Paul Świetlicki był równie autorem kazań i mów pogrzebowych, m.in. po śmierci dowódcy wojsk gdańskich generała majora Johna Sinclaira (1731) i burmistrza Gdańska Gabriela von Bömelna (1744), a także prac teologicznych.

 

Był żonaty, miał syna i dwie córki.