Cztery lata koszmaru
Stanęli w ECS na tle dużego napisu "UKRAINA". Obok prezentowano zdjęcia ukraińskich dzieci, które próbują zasnąć w swoich łóżkach mimo nadlatujących pocisków i dronów - to wystawa "Nie powinno się tego oglądać". W takiej scenografii polscy i gdańscy politycy, samorządowcy i działacze społeczni przypomnieli, że zbliża się ponura data - 4. rocznica brutalnej agresji Rosji na Ukrainę. Ta wojna pochłonęła ma już 600 tysięcy ofiar po stronie ukraińskiej (zabici, zaginieni, ranni), a po rosyjskiej 1,2 mln (wyliczenia Center for Strategic and International Studies). Rosjanie zabijają, kradną, gwałcą i porywają dzieci. Celują w bloki mieszkalne, szpitale, pociągi, sklepy i elektrociepłownie. Ukraina się nie poddaje.
Konferencja o odbudowie Ukrainy
W związku z czwartą rocznicą krwawej agresji Moskwy na naszego sąsiada w ECS w Gdańsku odbyła się konferencja prasowa w czwartek (12 lutego).
Jako pierwsza głos zabrała Eliza Zeidler, wiceminister aktywów państwowych. Zapowiedziała, że w czerwcu w Gdańsku odbędzie się konferencja na temat odbudowy Ukrainy - Ukraine Recovery Conference 2026.
– Będzie to największe międzynarodowe wydarzenie poświęcone odbudowie Ukrainy - powiedziała Eliza Zeidler. - W Gdańsku spotkają się przywódcy państw, przedstawiciele rządów, instytucji finansowych, biznesu, samorządów oraz organizacji pozarządowych, którym nie jest obojętny los. Chcemy, aby konferencja URC w Gdańsku była momentem przejścia od deklaracji do konkretnych projektów i partnerstw. Dlatego już teraz prowadzimy rozmowy organizacyjne i programowe, aby jak najlepiej przygotować to wydarzenie – wspólnie z rządem, z partnerami międzynarodowymi oraz przy bardzo istotnym udziale i wsparciu miasta. Gdańsk, miasto wolności i solidarności, jest symbolicznym i zarazem niezwykle praktycznym miejscem do prowadzenia tej rozmowy o przyszłości Ukrainy i o naszej wspólnej odpowiedzialności za jej odbudowę.
Konferencja odbędzie się za kilka miesięcy, ale przygotowania już trwają.
– To dla mnie niezwykle ważne, że konferencja na rzecz odbudowy Ukrainy odbędzie się właśnie w Gdańsku. Dziękuję stronie polskiej za konsekwentne wsparcie od pierwszych dni rosyjskiej agresji oraz za gotowość do współorganizacji tak istotnego międzynarodowego wydarzenia – mówił Denis Bashlyk, wiceminister ds. gospodarki Ukrainy. – Mamy klarowną wizję konferencji; ma ona przynieść konkretne rezultaty i realne korzyści dla naszych krajów. Proces odbudowy Ukrainy potrwa długo, dlatego już dziś musimy wspólnie angażować cały świat, aby był on skuteczny.
Dziękujemy Wam za solidarność
W konferencji prasowej w Europejskim Centrum Solidarności wziął udział także Wasyl Bodnar, ambasador Ukrainy w Polsce. Podkreślił on, jak ważna jest solidarność między Polską a Ukrainą – zarówno na poziomie społecznym, jak i praktycznym – od przyjmowania uchodźców po wsparcie materialne dla ukraińskich miast dotkniętych wojną. Zwrócił również uwagę na historyczne znaczenie Gdańska jako miejsca symbolizującego wolność i zmianę biegu historii.
– W Gdańsku mówi się, że nie ma wolności bez solidarności. Ta solidarność jest odczuwalna na Ukrainie od początku wojny – od przyjęcia ponad 60 tys. obywateli Ukrainy na terytorium województwa i miasta, po wysyłanie generatorów i innych urządzeń grzewczych dla zamarzających miast. Bardzo serdecznie dziękujemy, bo solidarność ma teraz realny, praktyczny wymiar – mówił ambasador Wasyl Bodnar. – Konferencja URC i nasza wspólna wizyta są skierowane na to, aby pomóc Ukrainie zakończyć wojnę, odbudować kraj, uczynić go częścią europejskiej wspólnoty, zintegrować z Unią Europejską i pokojowo rozwijać.
Pomorze wspiera Ukrainę
Nasz region od pierwszych dni rosyjskiej agresji aktywnie wspiera Ukrainę, zarówno instytucjonalnie, jak i społecznie, konsekwentnie budując partnerstwa z ukraińskimi samorządami i środowiskami gospodarczymi jako fundament przyszłej odbudowy.
– Mamy w pamięci tragiczne sceny z Ukrainy – zbrodnię w Buczy, zniszczenie Mariupola i innych ukraińskich miast czy ataki rosyjskich wojsk i rakiety spadające na niewinnych mieszkańców. Ukraina powinna być jak najszybciej odbudowywana. Zdajemy sobie sprawę, że jest to bardzo długi proces, dlatego potrzebna jest dobra współpraca ze stroną ukraińską. Budowanie relacji musi odbywać się w każdej, nawet najmniejszej społeczności – mówił Mieczysław Struk, marszałek województwa pomorskiego. – Będziemy mobilizować przedsiębiorców z województwa pomorskiego, aby mogli włączyć się w proces odbudowy Ukrainy.
Generatory dla Odessy
Na program wydarzeń rocznicowych pn. Solidarni z Ukrainą składają się wydarzenia kulturalne, działania wspólnotowe i debaty, które organizowane są we współpracy z Europejskim Centrum Solidarności, Muzeum II Wojny Światowej oraz licznymi polskimi i ukraińskimi organizacjami. Upamiętnione zostaną ofiary wojny, a jednocześnie podkreślana będzie solidarność z walczącą Ukrainą i wsparcie dla miast partnerskich. W sposób szczególny w program obchodów zaangażowani są także przedstawiciele z Mariupola.
– Każdego dnia docierają do nas informacje o kolejnych ofiarach rosyjskich ataków na cywilów w Kijowie, Odessie i innych miastach. Ta wojna trwa nie od czterech lat, ale od 2014 roku – od bezprawnej aneksji Krymu i systematycznego niszczenia ukraińskiej państwowości oraz tożsamości. Dziś, w dwunastym roku agresji i czwartym roku pełnoskalowej inwazji, naszym obowiązkiem jest pamięć, solidarność i konsekwentne wsparcie Ukrainy” – mówiła Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska. – Gdańsk realnie wspiera swoich partnerów – w ostatnich dniach przekazaliśmy do Odessy pięć przemysłowych generatorów o mocy 300 kVA, które mogą zasilić np. szpital lub inne instytucje.
W ostatnim czasie, kiedy tak intensywnie atakowana jest infrastruktura krytyczna, z naszego miasta do Odessy wysłano 5 przemysłowych agregatów prądotwórczych. Sprzęt trafił do Odeskiego Miejskiego Przedsiębiorstwa Montażu i Konserwacji Elektrotechnicznej. Łączna moc przekazanych agregatów – 300 kVA – to energia wystarczająca, by w sytuacji kryzysowej zasilić jednocześnie kilka dużych obiektów użyteczności publicznej. To tak, jakby w czasie całkowitego blackoutu utrzymać naraz średniej wielkości szpital, szkołę i budynek administracyjny – z oświetleniem, ogrzewaniem, systemami łączności i niezbędną aparaturą.
Zobacz wideo z konferencji prasowej
Gdańska pamięta o Mariupolu
– Zachęcam wszystkich mieszkańców do udziału w obchodach – spotkajmy 24 lutego o godz. 7.30 na Skwerze Bohaterskiego Mariupola i o godz. 18.00 na Placu Solidarności przy Pomniku Poległych Stoczniowców 1970, by wspólnie oddać hołd ofiarom, pokazać solidarność i przypomnieć, że nigdy nie zapomnimy bestialskiej roli Rosji w tej wojnie – dodała prezydent Aleksandra Dulkiewicz.
24 lutego, o godz. 11.00, w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku rozpocznie się wernisaż wystawy „Mariupol – droga pamięci i marzeń”, połączony z oficjalnymi wystąpieniami władz Gdańska, przedstawicieli instytucji publicznych oraz gości z Ukrainy, w tym władz Mariupola i organizacji dokumentujących na co dzień doświadczenia wojny. W programie znajdzie się również podpisanie Deklaracji Sprawiedliwości dla Mariupola przez Wadyma Bojczenko, mera tego miasta przedstawicieli Obszaru Metropolitalnego Gdańsk–Gdynia–Sopot. Dzień zakończy się o godz. 18.00 spotkaniem wspólnotowym w Europejskim Centrum Solidarności i zapaleniem zniczy przed Pomnikiem Poległych Stoczniowców 1970.
Wsparcie Ukrainy moralnym obowiązkiem
W swoim wystąpieniu prof. Rafał Wnuk, dyrektor Muzeum II Wojny Światowej, zwrócił uwagę, że rosyjska agresja na Ukrainę zmieniła sposób opowiadania o współczesnej historii – także w przestrzeni muzealnej. Przypomniał, że już w 2014 roku, podczas prac nad wystawą główną, wojna w Ukrainie stała się symbolicznym punktem odniesienia dla narracji o świecie po II wojnie światowej. Dziś Muzeum nie tylko dokumentuje tę rzeczywistość, ale również tworzy przestrzeń do rozmowy o odpowiedzialności, pamięci i przyszłości.
– Muzeum nie tylko dokumentuje wydarzenia, ale tworzy przestrzeń do refleksji nad tym, co oznacza wojna dla społeczeństw i cywilizacji. Dzisiaj zwiedzanie wystawy kończy się obrazem zburzonego Mariupola i teatru, który stał się symbolem oporu i walki o wolność, o wartości, za które ludzie są gotowi oddać życie. W naszym muzeum rozmawiamy o odpowiedzialności, pamięci i sprawiedliwości – nie tylko z perspektywy historycznej, ale też współczesnej, pokazując, że wsparcie Ukrainy jest zarówno moralnym obowiązkiem, jak i elementem realistycznego patriotyzmu – mówił prof. Rafał Wnuk, dyrektor Muzeum II Wojny Światowej. – Dlatego przyłączam się do zaproszenia na konferencję „Odbudowa i sprawiedliwość dla Ukrainy – odpowiedzialność Europy za kształt międzynarodowego bezpieczeństwa” i wernisaż wystawy znanego ukraińskiego artysty, Vladyslava Troitsky'ego, który językiem sztuki opowie nam o tym, co się dzieje na Ukrainie.
Konferencja ekspercka „Odbudowa i sprawiedliwość dla Ukrainy – odpowiedzialność Europy za kształt międzynarodowego bezpieczeństwa”, poświęcona będzie bezpieczeństwu globalnemu, rozliczeniu zbrodni wojennych oraz procesowi odbudowy Ukrainy. Panel dotyczący rozliczenia zbrodni wojennych zgromadzi ekspertów Ośrodka Studiów Wschodnich, Muzeum II Wojny Światowej oraz przedstawicieli instytucji ukraińskich zajmujących się dokumentowaniem naruszeń praw człowieka i wsparciem ofiar wojny.
Jak przeciwdziałać propagandzie?
Magdalena Mistat, p.o. dyrektor Europejskiego Centrum Solidarności podkreśliła, że rocznicowe spotkania to nie tylko gest pamięci, ale także odwołanie do szerszej historii walki o wolność w Europie Środkowo-Wschodniej. Wystawa stała w ECS przywołuje rok 1991, kiedy upadł Związek Radziecki, a Ukraina oraz 15 innych republik rozpoczęły drogę ku niepodległości i demokracji.
- Zachęcamy państwa do wzięcia udziału w akcji przeciwdziałania dezinformacji i rosyjskiej propagandzie. Musimy pamiętać, że wszystkie nasze działania mają odzwierciedlenie nie tylko w relacjach międzyludzkich, ale także w sieci. To tam dzieje się wojna równoległa do tej militarnej. To tam jest również nasza solidarnościowa powinność, aby przeciwstawiać się złu, które sieje internet na cały świat – mówiła Magdalena Mistat.
To odwołanie do instalacji artystycznej autorstwa ukraińskich artystów Yaremy Malashchuk i Romana Khimei pn. "Nie powinno się tego oglądać". Od 200 do ponad 700 tysięcy dzieci Rosjanie uprowadzili z Ukrainy od chwili, gdy rozpoczęła się pełnoskalowa wojna. Dziewczynki i chłopcy, bohaterowie instalacji, mieli dużo szczęścia, należą do grupy 1943 dzieci, które wróciły do swoich rodzin. Twórcy naruszają intymność sypialni, żeby dać świadectwo dzieciństwa przerwanego przez wojnę, przymusową deportację.
Ukraina potrzebuje wsparcia w przestrzeni wirtualnej, bezwzględnie zawłaszczanej przez propagandę antyukraińską, stąd akcja Połączmy siły w sieci. Organizatorzy zachęcają do samodzielnego nagrania i opublikowania krótkich filmików wspierających Ukrainę. Zupa na Monciaku organizuje w tych dniach zbiórkę na bezzałogowe naziemne pojazdy robotyczne (NRK), czyli małe roboty codziennie ratujące życie na froncie.
Symbolicznie 24 lutego w kolorach flagi Ukrainy rozbłysną m.in. Pomnik Poległych Stoczniowców 1970, Urząd Marszałkowski i Gdański Teatr Szekspirowski.
Więcej o akcjach solidarnościowych można przeczytać na stronie ECS.
– Powiedzmy „Ukraino, jesteśmy z Tobą!” wbrew czasom, w których język wartości wypierany jest przez język transakcji, gdy nasze otoczenie i rzeczywistość wirtualną zalewa fala niechęci i agresji – apelują organizatorzy wydarzenia. – Nasza solidarność jest potrzebna, jak nigdy. Nie dajmy się podzielić – byliśmy, jesteśmy i bądźmy SOLIDARNI Z UKRAINĄ!
Szczegółowy program wydarzeń rocznicowych znajduje się na stronie Europejskiego Centrum Solidarności.
Organizatorzy | miasto Gdańsk, Samorząd Województwa Pomorskiego, Europejskie Centrum Solidarności, Konsulat Ukrainy w Gdańsku, Rada Miasta Mariupol, Muzeum II Wojny Światowej, Nadbałtyckie Centrum Kultury, inicjatywa Węzły Zwycięstwa, Fundacja RC, Biblioteka Ukraińska w Gdańsku, Stowarzyszenie Zjednoczeni Gdańsk, fundacja Zupa na Monciaku, chór Vyrij, Muzeum Narodowe w Gdańsku.
autorzy: Marta Formella/ Sebastian Łupak
