3 października

1763: Rada Miejska Gdańska wydała edykt zakazujący działalności loży wolnomularskiej Loge Zu den drei Bleiwagen (Pod Trzema Poziomnicami). 
03.10.2026
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
Loża ta powstała w maju 1751 r. i podlegała berlińskiej loży matce Zu den drei Weltkugeln (Pod Trzema Globami). 11 lipca 1763 r. Loge Zu den drei Bleiwagen zainicjowała obchody wolnomularskiego święta Jana.
Grupa_żałobników_gdańskiej_loży_masońskiej,_1929 (1)
Grupa żałobników gdańskiej loży masońskiej, 1929
źródło: Gedanopedia
 
Aktywność loży zaniepokoiła Radę Miejską Gdańska, która zażądała szczegółowych wyjaśnień. Zamiast tego loża dostarczyła burmistrzowi spis swoich członków. 
 
Po zakazie działalności Loge Zu den drei Bleiwagen w jego obronie pojawiły się w Prusach artykuły w gazetach. 
Christian_Friedrich_Wernich
Christian Friedrich Wenrich (1778-1845), od 1814 r. dyrektor Poczty Królewskiej w Gdańsku, mistrz loży „Eugenia zum gekrönten Löwen” w latach 1817–1844
źródło: Gedanopedia
 
Edykt Rady Miejskiej został anulowany w końcu 1763 r., a w styczniu loża 1764 r. została ponownie otwarta. Odbyła 15 posiedzeń. W okresie 1765-1770 była zamknięta. W tym czasie uzyskała patent loży królewieckiej Zu den drei Kronen (Pod Trzema Koronami). W maju 1775 r. powstała nowa loża Zu den drei Bleiwagen, podległa loży królewieckiej. Jej mistrzem został rektor gdańskiego Gimnazjum Akademickiego Daniel Gralath.  
Sala_balowa_w_siedzibie_loży_Eugenia_pod_Ukoronowanym_Lwem,_1900
Sala balowa w siedzibie loży „Eugenia zum gekrönten Löwen” (Eugenia pod Ukoronowanym Lwem), 1900
źródło: Gedanopedia
 
Masoneria we współczesnym pojęciu pojawiła się w Gdańsku w połowie XVIII wieku i była powiązana z wolnomularstwem pruskim. Działające w tym czasie loże podporządkowane były wielkim lożom w Berlinie i Królewcu. 
1_Loża_Einigkeit
Siedziba loży „zur Einigkeit” (Jedność) przy Nowych Ogrodach
źródło: Gedanopedia
 
Członkami wolnomularstwa gdańskiego byli najbardziej znaczący obywatele miasta, pełniący ważne funkcje w życiu publicznym, a przy tym bogaci. Składki członkowskie były wysokie (do kasy lożowej, na fundusz ubogich i na lożę matkę), do tego dochodziły opłaty za uzyskiwane stopnie wtajemniczenia. 
2_Loża_Einigkeit
Siedziba loży „zur Einigkeit”
źródło: Gedanopedia
 
Oprócz Loge Zu den drei Bleiwagen w Gdańsku w XVIII i XIX wieku działało jeszcze kilka innych lóż wolnomularskich: 
 
  • Loge Zu den drei Sternen (Pod Trzema Gwiazdami) -  loża-córka królewieckiej loży Zu den drei Kronen 
  • Loge Eugenia zum gekrönten Löwen (Eugenia pod Ukoronowanym Lwem) - filia wysokiej loży szkockiej Zu den drei Kronen w Królewcu
  • Loge zur Einigkeit (Jedność) - podlegała berlińskiej loży matce Zu den drei Weltkugeln  
  • Loge Zum roten Kreuz (Pod Czerwonym Krzyżem) - podlegała Der Großen Landesloge der Freimaurer von Deutschland 
  • Loża wewnętrzna (czerwona – Der innere Tempel) - działała od 1810 r. przy loży Eugenia. 
Zum_siegenden_Licht
Siedziba loży „Zum siegenden Licht”, później siedziba Katedry Wysokich Napięć Politechniki Gdańskiej, ul. Własna Strzecha 18a
źródło: Gedanopedia
 
W 1933 r. władze Wolnego Miasta Gdańska zakazały działalności masońskiej i przejęły budynki, z których korzystały loże wolnomularskie. 
gcm-download-1920-20261001-ulanska-mieszkania-wydanie-008.ee5be235
Symbole wolnomularskie po obu stronach sklepienia w sieni kamienicy przy ul. Ułańskiej 11 na Dolnym Mieście
fot. Piotr Wittman/ www.gdansk.pl
 
W połowie lat 30. ub. wieku większość archiwaliów loży i cały księgozbiór został zdeponowany w Bibliotece Miejskiej (obecnie Polska Akademia Nauk Biblioteka Gdańska), dzięki czemu przechował się, z niewielkimi stratami, stanowiąc jedyną w Europie środkowowschodniej oryginalną bibliotekę masońską (liczy prawie 2300 woluminów).  
 
źródło: Gedanopedia, internetowa encyklopedia Gdańska