19 sierpnia

1654: W Dreźnie zmarł Heinrich Freder, burmistrz Gdańska, wywodził się z rodziny rajców koszalińskich, przybyłych do Gdańska w połowie XVI w. 
19.08.2026
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
Urodził się w Gdańsku 13 grudnia 1604 r. we wpływowej i bogatej rodzinie. 
Freder_Heinrich
Heinrich Freder (1604-1654). Portret według wzoru Adolfa Boya rytował Franz Allen
źródło: Gedanopedia
 
Był synem sekretarza miasta Hermanna Fredera (pochowany w 1624 r. pod płytą nr 144 w kościele Najświętszej Marii Panny). Ojciec, dzięki stypendium Rady Miejskiej Gdańska studiował w Rostocku i Wittenberdze.  Nabył dwór w Kowalach. Oboje rodzice zmarli podczas panującej w Gdańsku epidemii dżumy. Heinrich Freder miał siostrę Magdalenę. 
 
Po nauce w szkole mariackiej Heinrich Freder został wysłany na krótko do Torunia w celu nauki języka polskiego. Potem uczył się w gdańskim Gimnazjum Akademickim, W maju 1621 r. wygłosił w nim mowę kończącą nauki. 
 
Studiował prawo w Lipsku, w 1624 r. immatrykulował się w Tybindze. 
 
Po powrocie ze studiów w latach 1628–1630 był sekretarzem Rady Miejskiej, w 1631–1634 syndykiem miejskim. 
 
Zapewne na zlecenie Rady Miejskiej napisał w 1634 r. krótką rozprawkę “Etliche vornehme Beschwerungs-Puncten, worin sich vornehmlich die Städte in Preußen über die Ritterschafft zu beschweren haben” (“Niektóre szlachetne zarzuty, dla których szczególnie miasta w Prusach zmuszone są narzekać na rycerstwo”). Była ona analizą politycznych i prawnych relacji pomiędzy szlachtą i mieszczaństwem w Prusach Królewskich. 
 
19 grudnia 1634 r. witał łacińską mową przybyłego do Gdańska króla polskiego Władysława IV. 
 
Także jako syndyk, wraz m.in. z burmistrzem Constantinem Ferberem został wysłany został w listopadzie 1635 r. na sejm warszawski, w celu odwiedzenia króla Władysława IV od planów czerpania przez monarchę dodatkowych dochodów z cła morskiego w Gdańsku. Wygłosił tam mowę po łacinie, w której wyłożył oficjalne stanowisko gdańskiej Rady Miejskiej. 
 
W 1636 r.  Heinrich Freder opublikował traktat “Questiones tres monetales” (Trzy kwestie monetarne) poruszający kwestie bicia monety, a rok później dwa dalsze: “Informatio de juribus terrarum Prussiae et civittis Gedanensis” (Informacje o prawach ziem pruskich i obywateli gdańskich) oraz “Rationes contra telonii maritimi exactionem noviter affectatam” (Powody sprzeciwu wobec nowych dotkliwych ceł morskich), dotyczące uprawnień polskiego króla w polityce celnej. 
 
Heinrich Freder był także autorem traktatu roztrząsającego problem, czy mąż może bić żonę. Już po jego śmierci (1656) David Schrimer z Drezna uznał to za „zabawne pytanie” („lustige Frage”) i dał mu odpór w ponad 150-stronicowym dziele.
 
Od 1635 był ławnikiem Głównego Miasta, od 1645 rajcą; w 1646 r. także  sędzią.
 
Od 1647 r. łącznie kilka razy Heinrich Freder był pierwszym, drugim, trzecim i czwartym burmistrzem. 
 
Piastował też stanowisko burgrabiego królewskiego w Gdańsku. 
 
Heinrich Freder zajmował się też działalnością handlową, inwestując kapitały w handel morski. Interesował się sprawami monetarnymi, wypowiadając się przeciwko tzw. redukcji, czyli zmniejszaniu zawartości kruszców szlachetnych w pieniądzu, zwłaszcza w kontekście utrudnień w rozliczaniu obrotów handlowych. 
 
Sprawował mecenat nad sztuką luterańską w Gdańsku, m.in. współfinansując zamówienia na obrazy przeznaczone dla kościoła św. Trójcy, złożone w 1648 r. w gdańskim cechu malarzy. 
 
Wspierał szpitale i bibliotekę Gimnazjum Akademickiego, zapisując na ich rzecz legaty w swoim sporządzonym już w 1641 r. testamencie. Fundował także stypendia dla zdolnej gdańskiej młodzieży, wysyłanej na zagraniczne studia w celu zdobycia wykształcenia przydatnego później w działalności publicznej dla dobra miasta.
 
Około połowy XVII wieku wszedł w posiadanie kamienicy przy Langgasse 29 (ul. Długa). Był też właścicielem majątku Wieniec (dziś Wyspa Sobieszewska).
 
Był dwukrotnie żonaty, miał pięcioro dzieci. 
 
Heinrich Freder zmarł w drodze powrotnej z Karlsbadu do Gdańska, w wieku 49 lat. 
 
Został pochowany w kościele NMP, w krypcie Frederów (Freder-Gewölbe) nr 3. Żegnany był kilkoma wierszami żałobnymi m.in. autorstwa rektorów szkoły mariackiej oraz szkoły św. Jana. 
 
źródło: Gedanopedia, internetowa encyklopedia Gdańska

 

TV

W poszukiwaniu nowej Świątek, Chwalińskiej