Położony nad Motławą zabytek kończy Drogę Królewską, którą rozpoczyna Złota Brama.
Zielona Brama budowana była w trzech etapach. W latach 1564-1568 wzniesiono budynek główny, następnie od strony północnej budynek z klatką schodową, po 1570 r. dobudowano skrzydło południowo-zachodnie.
Autor budowli jest nieznany. Kierownikiem prac budowlanych był do 1565 r. mistrz Regnier z Amsterdamu, zastąpiony przez miejskiego budowniczego Hansa Kramera.
Czterokondygnacyjną Zieloną Bramę z podpiwniczeniem zbudowano w stylu niderlandzkiego manieryzmu. Jest wykonana z drobnej amsterdamskiej cegły i elementów kamiennych. Człon główny ma cztery przejazdowe arkady, zdobione częściowo rustyką (budzącą militarne skojarzenia). Niższe partie budynku podzielone są przez pilastry na sześć równych pól. Budynek przykryty jest dwuspadowym dachem, z obu stron z dekoracyjnymi szczytami, zwieńczonymi posągami.
Brama posiada bogaty wystrój: 187 rzeźb oraz ponad 300 dekoracyjnych detali kamieniarskich, mającym demonstrować znaczenie miasta (w tym siedem powielonych herbów Polski, Prus Królewskich i Gdańska), 20 figur na szczytach oraz cztery antykizujące popiersia w kartuszach.
W południowej części mieściła się w przyziemiu siedziba straży miejskiej, a na piętrze straż nocna. Obszerne wnętrze drugiej kondygnacji służyło do celów publicznych - różne uroczystości, festyny, biesiady, loterie, przedstawienia teatralne. W 1567 r. ustawiono w północnej części przyziemia wagę miejską, która była czynna do 1868 r.
W 1570 i 1716 r. prowadzono pertraktacje w sprawie przekazania budynku polskim monarchom w wypadku ich pobytu w Gdańsku - m.in. w 1646 r. podczas pobytu królowej polskiej Ludwiki Marii Gonzagi, żony Władysława IV, urządzono w drugiej kondygnacji budynku salę biesiadną.
W latach 1746–1829 Zielona Brama była siedzibą Towarzystwa Przyrodniczego (z ekspozycją zbiorów).
W 1831 r. została przebudowana według projektu Carla Samuela Helda. Dwuspadowy dach i szczyty zastąpione zostały przez trzecią kondygnację przykrytą płaskim dachem, z czterech stron ujętym balustradą (z wykorzystaniem elementów murarskich i kamieniarskich dawnych szczytów).
Od 1879 r. w budynku mieściło się Zachodniopruskie Muzeum Przyrodnicze.
W 1883 r. w miejscu dawnej wagi miejskiej, przebito czwarty przejazd (ozdobiony herbem Hohenzollernów). Trzy lata później Rada Miejska Gdańska (przy jednym głosie sprzeciwu) zadecydowała o przywrócenia dawnego wyglądu (zniekształcone szczyty, dach łamany zamiast dwuspadowego), wprowadzono też podział części sali na piętrze i na drugiej kondygnacje.
W początkach XX wieku niektóre pomieszczenia Zielonej Bramy wynajmowano różnym instytucjom (np. w 1920 r. miało tu siedzibę międzynarodowe biuro podróży i komunikacji Baltropa).
W 1945 r. zabytek został spalony. Zawalił się w części murów, w 1946 r. nastąpiła rozbiórka górnych kondygnacji skrzydła południowo-zachodniego oraz zwieńczeń szczytów.
Zielona Brama została odbudowana w latach 1950–1953 (według projektu architekta Kazimierza Macura - przywrócono dwuspadowy dach i renesansowe szczyty).
W latach 1953–1992 mieściło się tu Przedsiębiorstwo Państwowe Pracownie Konserwacji Zabytków.
W kwietniu 1996 r. decyzją wojewody gdańskiego Macieja Płażyńskiego – jako własność Skarbu Państwa – obiekt przekazano miastu Gdańsk. Stała się wtedy siedzibą Agencji Rozwoju Regionu, podnajmującej szereg pomieszczeń (m.in. działał tu Związek Miast Bałtyckich, Związek Miast i Gmin Morskich, a nawet solarium).
W 1997 r., na wniosek wojewody pomorskiego Henryka Wojciechowskiego, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ponownie uznało Zieloną Bramę za własność Skarbu Państwa.
W związku z przejęciem przez Pomorski Urząd Marszałkowski w latach 2001–2003 zabytek był konserwowany przez pracownię Barbarę i Ludwika Brzuskiewiczów.
Od kwietnia 2003 r. Zielona Brama jest administrowana przez Muzeum Narodowe w Gdańsku.
W latach 1999- 2015 na jej najwyższym piętrze mieściło się biuro b. prezydenta RP Lecha Wałęsy.
Nazwa bramy mogła wynikać z malowanych na zielono kamiennych dekoracji lub drewnianych wrót zamykających przeloty, a nawet z koloru pierwotnego przeszklenia okien.
źródło: Gedanopedia, internetowa encyklopedia Gdańska
