17 lutego

Wydarzenie to w historii Gdańska określane jest jako "bunt Koggego".

W październiku 1455 r. po wprowadzeniu akcyzy na potrzeby wojny trzynastoletniej toczonej między Polską a Zakonem Krzyżackim, na Fischmarkt (Targ Rybny) doszło do wystąpień pospólstwa. Rozruchy stłumiono, a przywódcę buntu, Nicolausa Gulsowa, skazano na karę śmierci.

We wrześniu 1456 r. rozeszły się pogłoski, że Rada Miejska pozwoliła zaciężnym walczącym po stronie polskiej ściągać siłą pieniądze od mieszkańców miasta na pokrycie należnego żołdu. Ośrodkiem fermentu stał się klasztor dominikański przy kościele św. Mikołaja. 

 

Przywódcą zbuntowanej grupy kupców i zamożnych rzemieślników był Martin Kogge. Zarzucił Radzie Miejskiej uwikłanie miasta w wojnę z Krzyżakami bez wiedzy obywateli, obiecał zarazem, gdyby uzyskał władzę, zakończyć ją w ciągu ośmiu dni.

 

28 września 1456 r. przed Dworem Artusa delegacja pod wodzą Koggego przedstawiła 22-punktowe oskarżenie; żądano uwięzienia dwóch burmistrzów i dwóch rajców, likwidację akcyzy oraz podatku od wystaw. Następnie, w klasztorze dominikańskim Kogge zaproponował delegatom kupców i cechów obalenie Rady Miejskiej. 

 

Grupa Koggego podjęła przygotowania do obsadzenia ratusza 400 zbrojnymi. Chciano rozdać biedocie część miejskich pieniędzy i anulować długi, paląc listy wierzycielskie.

 

O planach zamachu Rada Miejska dowiedziała się 2 października 1456 r. rano. Wprawdzie obsadzono wojskiem miejskim ratusz i klasztor dominikański, ale radykalna postawa spiskowców skłoniła radę do ustąpienia. 

 

Tego samego dnia przeprowadzono wybór nowej Rady, weszło do niej 13 przedstawicieli kupców i rzemieślników, co zadowoliło aspiracje większości opozycji. 

 

Konieczność zaciągania pożyczek na spłatę zaciężnych (także Krzyżaków, którzy zawarli umowy ze stroną polską dotyczące sprzedaży trzymanych zamków i miast) wymusiła jednak 28 października 1456 r. na nowej Radzie wprowadzenie kolejnego podatku i przyjęcie uchwały o dalszym nienakładaniu podatków do czasu uregulowania wszystkich długów miasta.

 

Martin Kogge, który nie wszedł do rady, opracował radykalny projekt ograniczający jej niepodzielne rządy: Rada Miejska miała składać się z czterech burmistrzów, 20 rajców, w tym 14 z kupiectwa i sześciu z rzemieślników, funkcja rajcy miała być czasowa, co dwa lata miała następować wymiana połowy Rady i dwóch burmistrzów; projekt zakładał wprowadzenie pensji, umożliwiającej dostęp do rady ludziom żyjącym z pracy własnej, oraz ustanowienie organu kontrolującego poczynania Rady. 

 

W styczniu 1457 r. zgłoszono go gubernatorowi pruskiemu Janowi Bażyńskiemu, co Rada Miejska uznała za złamanie porozumień.

 

Pod pretekstem szykowania przewrotu z planem wymordowania członków dotychczasowej Rady i poddania Gdańska Krzyżakom 14 lutego 1457 r. na Langer Markt (Długi Targ) ścięto głównych zwolenników Koggego: Georga Wisego, Nicolausa Lichtenowa, Johanna Grossego, Laurenta Langego i Johanna Starckego. 

 

Na śmierć skazano również Martina Koggego, który zbiegł z Gdańska. Zatrzymano go w Łebie, a egzekucji po przewiezieniu do Gdańska dokonano 17 lutego 1457 r.  

 

Kilka dni później skazano na banicję dalszych 22 jego współtowarzyszy. W mieście przywrócono dawny system rządów Rady Miejskiej, z wykluczeniem pospólstwa, na cechy nałożono obowiązek corocznego składania przysięgi posłuszeństwa. 

 

Historia XV-wiecznego buntownika znalazła swoje odbicie w kulturze. W 1912 r. na deskach gdańskiego Teatru Miejskiego wystawiono dramat historyczny “Martin Kogge”, autorstwa zajmującego się pisarstwem tokarza ze Stoczni Cesarskiej w Gdańsku, Gustava Krossa (1864–1962).