14 lipca

Świątynia stoi na wzniesieniu przy zbiegu ul. Cystersów, Opackiej i Czyżewskiego. 

 

Kościół został wzniesiony w XIII lub początku XIV wieku jako parafialny dla najbliższych wsi będących własnością opactwa cystersów oliwskich. 

 

Pierwsza (pośrednia) wzmianka pisemna o jego istnieniu zawarta jest w “Kronice oliwskiej”, wedle której po rzezi gdańszczan dokonanej przez Krzyżaków w nocy z 12 na 13 listopada 1308 r. opat oliwski Rüdiger kazał pochować pomordowanych rycerzy na cmentarzu św. Jakuba.

 

W 1577 r. kościół został spalony przez gdańszczan w okresie wojny Gdańska z polskim królem Stefanem Batorym, prowizorycznie odbudowany w latach 1591–1593, a następnie konsekrowany w 1604 r. przez sufragana włocławskiego Franciszka Łąckiego. 

 

W 1637 r., z uwagi na niebezpieczeństwo zawalenia, świątynia została gruntownie wyremontowana i częściowo przebudowana. Zlikwidowano wówczas nawę południową. W 1709 r. otrzymała dzisiejsze zwieńczenie wieży.

 

Po kasacie klasztoru oliwskiego w 1831 r. i ustanowieniu kościoła poklasztornego (obecnej archikatedry) siedzibą parafii katolickiej, przeszedł w posiadanie rządu pruskiego. Jego decyzją pozostał w rękach katolików do chwili przysposobienia kościoła poklasztornego do nowych potrzeb, ci zaś w 1833 r. zwrócili go władzom pruskim. 

 

Został oddany oliwskiej gminie ewangelickiej. Pierwsze nabożeństwo ewangelickie w kościele św. Jakuba odprawiono 30 listopada 1834 r. Był jej głównym kościołem w Oliwie do 1920 r., do czasów wybudowania kościoła Pojednania (kościół Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej przy ul. Leśnej 5/6). Parafia ewangelicka obejmowała Oliwę, Klukowo, Owczarnię i Zaspę.

 

Przy kościele w 1835 r. wybudowano plebanię. W okresie 1879–1882 otrzymał obecny wystrój zachodniej kruchty i płaskiego stropu. W 1878 r. zamknięto cmentarz. 

 

Kościół św. Jakuba jest dwunawowy. Ma długość 28 m, szerokość 10 m i wysokość 12 m.  

 

W drzwiach prowadzących do kościoła znajduje się zamek z rokokowym ornamentem. 

 

Wewnątrz znajduje się rokokowy wystrój z II połowy XVIII w. - ambona, konfesjonał oraz ołtarz wykonany najprawdopodobniej przez braci zakonnych w górnej części obraz przedstawiający Zmartwychwstanie, pod nim na drewnianym kartuszu postacie Adama i Ewy. 

 

W kruchcie na północnej ścianie znajduje się współczesna rzeźba Chrystusa na krzyżu. 

 

W świątyni jest też sześć płyt nagrobnych (cztery z herbami), w tym Stephan Kroiesky (zm. 1702) oraz Johan von der Lind (zm. 1646) - "króla polskiego najlepszy pułkownik". 

 

W pierwszych latach powojennych był przeznaczony na kościół pogrzebowy i z mszami dla dzieci. Gruntownie wyremontowany w 1973 r. - zlikwidowano wówczas chór z czasów protestanckich, odnowiono ołtarz i ambonę, wymieniono ławki, zainstalowano nowe ogrzewanie, naprawiono elewację i uporządkowano otoczenie. Poświęcony po remoncie 20 lipca 1973 r.

 

We wrześniu 2006 r. zakończono montaż 35 reflektorów oświetlających kościół św. Jakuba.