Opera! 100 lat projektowania Opery w Gdańsku

Opera! 
100 lat projektowania Opery w Gdańsku 
Kurator: Klaudiusz Grabowski
Współpraca: Andrzej Zagrobelny
Aranżacja przestrzeni: Alicja Wódecka
Realizacja malarska: Anna Kołodziejczyk
Identyfikacja graficzna: Ania Witkowska
Partner wydarzenia: Opera Bałtycka
Miejsce: GCSW Powroźnicza 13/15
Wernisaż: 06.07, 14:00 (w ramach festiwalu Baltic Opera Festival)
| ul. Powroźnicza 13/15 | wstęp wolny
Oprowadzanie kuratorskie: 03.07, 18:00 | Powroźnicza 13/15
Czas trwania: 03.07-04.10.2026
Opera! Sto lat projektowania budynku opery w Gdańsku 

Opera to sztuka totalna – łączy muzykę, teatr, literaturę, taniec, plastykę. Jest 
gatunkiem stosunkowo młodym, powstałym nieco ponad 400 lat temu we 
Włoszech. Szybko, bo już w 1646 roku, opera zawitała do Gdańska. Z okazji wizyty 
królowej Ludwiki Marii Gonzagi wystawiono tu wówczas Miłość Amora i
Psyche Marco Scacchiego. Stało się to na życzenie świeżo poślubionego męża 
Gonzagi, króla Władysława IV, który jako wielki miłośnik opery sprowadził tę
kosztowną sztukę nad Wisłę. W ten sposób Gdańsk, obok Warszawy, ma dziś w 
Polsce najdłuższe tradycje operowe.
Piękny spektakl na cześć królowej nie przyniósł większych konsekwencji dla 
rozwoju sztuki operowej w Gdańsku. Wobec braku odpowiedniego obiektu 
widzowie teatralni zmuszeni byli tłoczyć się w szkole fechtunku. To ona służyła 
jako „wielofunkcyjna” scena dla różnego rodzaju sztuk, ale też rozrywek 
cyrkowych – pokazów linoskoczków czy szczucia dzikich zwierząt. Dopiero pod 
koniec XVIII wieku, z inicjatywy i ze składek Gdańszczan, rozpoczęto budowę
teatru na Targu Węglowym. Niestety już w XIX wieku Gdańsk stał się zubożałym, 
prowincjonalnym ośrodkiem, dlatego skromnych rozmiarów gmach teatru musiał
służyć także jako scena operowa.
Sytuacja zmieniła się pod koniec XIX stulecia, gdy miasto zaczęło nadrabiać
ekonomiczne straty. Stopniowo wyrastały tu nowe gmachy sądów, szkół i 
instytucji. Kultura musiała jednak poczekać – i czeka do dziś. Choć od tamtego 
czasu powstał w Gdańsku szereg projektów okazałych gmachów teatrów i sal 
widowiskowych, które mogłyby służyć wystawianiu najbardziej wymagających 
spektaklów operowych, żaden z tych pomysłów nie został zrealizowany. Zmieniały 
się style, epoki i granice, jednak problem pozostał: miasto, pomimo tradycji, nie 
posiada odpowiedniego gmachu teatru operowego. Gdańska Opera Bałtycka 
rezyduje w budynku zbudowanym w 1915 roku jako ujeżdżalnia koni i jest 
najmniejszą salą operową w Polsce. Czy XXI wiek przyniesie zmianę?
Klaudiusz Grabowski
Na wystawie prezentowane są obiekty pochodzące ze zbiorów: 
Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w Gdańsku, Archiwum Wydziału 
Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta Gdańska, Bałtyckiej Biblioteki Cyfrowej, 
Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej, 
Muzeum Gdańska, Muzeum Narodowego w Gdańsku, Narodowego Archiwum 
Cyfrowego, Opery Bałtyckiej, Polskiej Akademii Nauk Biblioteki Gdańskiej, 
Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej, Społecznego Komitetu Wsparcia Budowy 
Metropolitalnej Opery Bałtyckiej w Gdańsku, Stowarzyszenia Architektów Polskich, 
Teatru Wybrzeże, zbiorów rodziny Olędzkich.
Oraz projekty architektoniczne: 
Daniela Olędzkiego, Władysława Czernego, Adama Kühnela, Tomasza 
Kempskiego, Tadeusza Lepczaka, Adama Matonia, Witolda Wierzbickiego, 
Tomasza Ciołka, Stefana Kuryłowicza, Andrzeja Nasfetera, Tadeusza Nasfetera, 
Danuty Olędzkiej, Włodzimierza Prochaski, Ernsta Schade, Adolfa Stahla, Petera 
Jurgensena, Jürgena Bachmana, Franza Josefa Weissa, Rudolfa Jacobsa, H. 
Becka, Herberta Strumpfa, Oskara Grothego, Johannesa Grothego, Kurta Hempla, 
Paula Kadereita, Otto Fricka, Gustava Patzwaldta
I prace autorskie: 
Olgi Siemaszko, Janusza Adama Krassowskiego, Andrzeja Sadowskiego Mariana 
Kołodzieja, Marcina Dymitera, Maxa Kohyta oraz Tadeusza Linka
Mecenasem Kolekcji Fotografii Teatralnej Tadeusza Linka jest Port Lotniczy 
Gdańsk
Za pomoc w prowadzeniu badań dziękujemy dyrekcji i pracownikom wszystkich 
instytucji. Szczególnie podziękowania kierujemy do Pana Jana Olędzkiego, Piotra 
Stasiowskiego dyrektora Muzeum Narodowego w Gdańsku, Zbigniewa 
Canowieckiego przewodniczącego Społecznego Komitetu Wsparcia Budowy 
Metropolitalnej Opery Bałtyckiej w Gdańsku oraz Romualda Wicza-Pokojskiego 
dyrektora Opery Bałtyckiej.
Patroni medialni: HUS Magazine, NN6T, SZUM, gdansk.pl, Gazeta Wyborcza 
Trójmiasto, Teraz!, Prestiż Magazyn Trójmiejski, Radio Gdańsk, 
Teraz!, trojmiasto.pl
Partner: Opera Bałtycka
Gdańskie Centrum Sztuki Współczesnej to nowa miejska instytucja kultury, która 
rozpoczęła działalność 8 kwietnia 2026 roku. Powstała z połączenia Centrum Sztuki 
Współczesnej Łaźnia i Gdańskiej Galerii Miejskiej. GCSW działa w pięciu lokalizacjach w 
Gdańsku, w historycznym centrum miasta, na Dolnym Mieście i w Nowym Porcie. Łączna 
powierzchnia wystawiennicza instytucji wynosi 900 m2. Instytucja realizuje program 
wystaw sztuki współczesnej, program publiczny i edukacyjny, działania społeczne, kino 
studyjne KinoPort. Współpracuje z artystami i partnerami z Polski i zagranicy.