W poniedziałek, 18 maja, w pobliżu Pomnika generała Stanisława Maczka, odbyła się uroczystość upamiętniająca Czyn Bojowy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939-1945. Uczestniczyli w niej przedstawiciele Gdańska, rady miasta, wojewody pomorskiego, służb mundurowych, instytucji państwowych, stowarzyszeń oraz kombatanci. Nie zabrakło również lokalnej młodzieży wraz ze sztandarami.
W samo południe na gdańskiej Strzyży wybrzmiał hymn państwowy Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie głos zabrała przewodnicząca Rady Miasta Gdańska Agnieszka Owczarczak.
– 18 maja jest datą szczególną. To właśnie tego dnia w 1944 roku żołnierze 2. Korpusu Polskiego pod dowództwem generała Władysława Andersa zdobyli wzgórze Monte Cassino. To miejsce jest symbolem odwagi i poświęcenia polskiego żołnierza. Droga na szczyt Monte Cassino była drogą przez piekło. Wśród ruin klasztoru i kamienistych zboczy wielu polskich żołnierzy zapłaciło za to najwyższą cenę – powiedziała przewodnicząca Rady Miasta Gdańska. – Dzisiaj wspominamy nie tylko Monte Cassino. Wspominamy wszystkich żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Wśród bohaterów tamtych dni szczególne miejsce zajmuje generał Stanisław Maczek, patron tego właśnie placu. Dowódca, który stworzył legendarną 1. Dywizję Pancerną. Żołnierz wierny zasadzie, że prawdziwe zwycięstwo mierzy się nie tylko pokonaniem wroga, ale także ocaleniem ludzkiego życia i godności – dodała Agnieszka Owczarczak.
Joanna Wielgat, prezes stowarzyszenia Rodzin Żołnierzy 1. Dywizji Pancernej zwróciła uwagę, że miejsce uroczystości symboliczne łączy pamięć o 1. Dywizji Pancernej i 2. Korpusie Polskim – legendarnych formacjach Polskich Sił Zbrojnych walczących na Zachodzie.
– Dzisiaj oddajemy hołd kapitanowi i tysiącom podobnych mu bohaterów, którzy o wolną Polskę walczyli poza jej granicami. To oni kładli fundamenty pod naszą dzisiejszą wolność, niepodległość i bezpieczeństwo. Ratowali więźniów obozów i przynosili wolność zniewolonym narodom. Tu, w Gdańsku, po raz kolejny przekonujemy się, jak głęboko tragiczne wydarzenia wojenne są zakorzenione w pamięci mieszkanek i mieszkańców tego miasta – powiedziała Joanna Wielgat.
Prezes stowarzyszenia Rodzin Żołnierzy 1. Dywizji Pancernej zwróciła również uwagę, że pamięć, to nie tylko wspominanie przeszłości. „To przede wszystkim nieustanna odpowiedzialność za losy ojczyzny”.
Podczas uroczystości złożono wieńce i wiązanki kwiatów. W asyście funkcjonariuszy Straży Miejskiej oraz Wojska Polskiego uczyniły to delegacje reprezentujące: Stowarzyszenie Rodzin 1. Polskiej Dywizji Pancernej, Prezydent Gdańska i Radę Miasta Gdańska, marszałka województwa pomorskiego, Dowództwo Garnizonu Gdańsk, służby MSWiA, Instytut Pamięci Narodowej, Stowarzyszenie Rodzina Ponarska, Związek Inwalidów Wojennych Rzeczypospolitej Polskiej, Pomorski Zarząd Wojewódzkiego Związku Żołnierzy Wojska Polskiego, Stowarzyszenie Żołnierzy i Sympatyków Niebieskich Beretów, Radę Dzielnicy Strzyża, Konsulat Ukrainy w Gdańsku oraz gdańskie szkoły. Kwiaty, w imieniu syna żołnierza generała Andersa, złożył również Edmund Kwidziński.
Na zakończenie uroczystości odegrano pieśń wojskową „Czerwone maki na Monte Cassino”.
Święto Wolności i Praw Obywatelskich. Sześć dni, bogaty program i wyjątkowi goście
Generał Maczek i jego żołnierze
Żołnierze generała Stanisława Maczka – dowódcy I Polskiej Dywizji Pancernej – nazywani byli „czarnymi diabłami”. Zgodnie z filozofią generała, „bili się twardo, ale po rycersku”. Szlak bojowy pancerniaków Maczka zaczął się 1 sierpnia 1944 roku, kiedy jednostka ta rozpoczęła przeprawę z Anglii na plaże Normandii, by wesprzeć walczących tam aliantów. Wyróżnili się zwłaszcza pod Falaise we Francji, a następnie przeszli chlubny szlak przez Belgię i Holandię.
Dywizja zakończyła wojnę na początku maja 1945 roku w Wilhelmshaven, gdzie polski dowódca przyjął kapitulację tamtejszego wielotysięcznego garnizonu niemieckiego. Straty dywizji wyniosły ponad 1/3 stanu z początku sierpnia 1944 roku: 304 oficerów i 5 tysięcy żołnierzy.
Gdańsk pamięta
W Gdańsku Czyn Bojowy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939-1945 upamiętniany jest co roku – podobnie jak pamięć o Stanisławie Maczku.
W 2004 roku na Strzyży stanął pomnik ku czci generała, wówczas nadano także jego imię placowi u zbiegu ulic Chopina i Wojska Polskiego. Wnioskodawcą budowy pomnika był gdański Zarząd Wojewódzki Ogólnokrajowego Stowarzyszenia Polskich Sił Zbrojnych, a wniosek poparł prezydent Paweł Adamowicz.
Pomnik składa się z kilku elementów. Usytuowany jest na kopcu, na który prowadzą wyłożone kamienną kostką schody (6 stopni). Umocowano na nim belki w formie łuku triumfalnego, a pomiędzy nimi ustawiono kamień z tablicą upamiętniającą. Na belkach uwypukla się faktura „szwów”, a pośrodku łuku widnieje polskie godło – orzeł w koronie, wykonany z brązu. Na tablicy widnieje reliefowe popiersie dowódcy oraz inskrypcja: „Dla upamiętnienia dowódcy i dywizji pancernej gen. broni Stanisława Maczka 31 03 1891/11 12 1994/ bohatera pól bitewnych drugiej wojny światowej / długoletniego bojownika sprawy polskiej / trzykrotnego kawalera Virtuti Militari Wdzięczni Rodacy i Kombatanci – byli Żołnierze Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie oraz mieszkańcy miast Bredy, Baarle-Nassau, Baarle-Hertog. Gdańsk 8 sierpień 2004” – napisano na stronie GAPS.
Rondo ku czci “Gdańskiego” Dywizjonu 318 RAF. Bili się o Polskę w Egipcie i Italii
