Pisarz Gdańska i Wilna. Tablica upamiętniła Zbigniewa Żakiewicza

Zbigniew Żakiewicz, wileńsko-gdański pisarz, publicysta, wykładowca akademicki i kronikarz życia kulturalnego Gdańska to postać, która na trwałe wpisała się w pamięć miasta. Aby podkreślić jego związki z Wrzeszczem oraz upowszechniać wśród mieszkańców i turystów wiedzę o pisarzu, na ścianie kamienicy przy ul. Kościuszki 26 odsłonięto pamiątkową tablicę. To 34. tego typu tablica w Gdańsku.
06.06.2024
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
Kilka osób stoi pod ścianą kamienicy i ciągną za czerwone wstęgi, odsłaniając tablicę pamiątkową.
W odsłonięciu tablicy pamiątkowej Zbigniewa Żakiewicza wzięła udział m. in. jego żona Dominika.
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl

Czytajmy Żakiewicza

Kilkadziesiąt osób zebrało się w czwartek, 6 czerwca pod kamienicą przy ul. Kościuszki 26, by wziąć udział w odsłonięciu pamiątkowej tablicy, na której po polsku i angielsku napisano:

„W tym budynku w latach 1967-2010 żył i pracował Zbigniew Żakiewicz, wileńsko-gdański pisarz z Doliny Hortensji, publicysta, wykładowca akademicki, kronikarz życia kulturalnego miasta i piewca Miłosierdzia Bożego”.

Z wnioskiem o upamiętnienie pisarza wystąpił do Biura Prezydenta ds. Kultury syn Zbigniewa Żakiewicza – Maciej Żakiewicz.

Mężczyzna przemawia do mikrofonu przed kamienicą, na której wisi tablica pamiątkowa.
Maciej Żakiewicz, syn pisarza i pierwowzór chłopca z zielonym beretem z "Krainy 105 tajemnicy".
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl

- Dzisiejsza uroczystość odsłonięcia pamiątkowej tablicy jest bezpośrednim nawiązaniem do ludzi, którzy tworzyli powojenną kulturę Gdańska i Polski. Z całego serca zapraszam do sięgnięcia po twórczość ojca i gości, którzy odwiedzali ongiś progi tego domu. A byli tam miedzy innymi Wiktor Woroszylski, Julian Przyboś, Zbigniew Herbert, Anna Kamieńska, Aleksander Jurewicz, Ryszard Stryjec, ojciec dominikanin Jan Góra i ostatnio zmarły, nieodżałowany Paweł Huelle - mówił podczas uroczystości Maciej Żakiewicz, pierwowzór jednego z bohaterów książek dla dzieci, napisanych przez swego tatę - chłopca z zielonym beretem z "Krainy 105 tajemnicy".

W uroczystości odsłonięcia tablicy wzięli udział m.in. żona pisarza Dominika Żakiewicz; syn Maciej; Bogusław Żyłko, profesor Uniwersytetu Gdańskiego, aktor Jerzy Kiszkis, honorowy obywatel Miasta Gdańska, ks. Zbigniew Cichon, który poświęcił tablicę; a także poczet sztandarowy z II LO we Wrzeszczu.

Pod wejściem do kamienicy stoi poczet sztandarowy składający się z uczniów szkoły - dwóch dziewczyn i chłopaka. Na kamienicy wisi tablica pamiątkowa. Na pierwszym planie zebrani na uroczystości ludzie.
Uroczystość odsłonięcia tablicy uświetniła obecność pocztu sztandarowego z II LO we Wrzeszczu.
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl

Zbigniew Żakiewicz (1932 Wilno –2010 Gdańsk)

Pisarz, prozaik, eseista, pracownik Uniwersytetu Gdańskiego. Dzieciństwo spędził w Mołodecznie (wschodnie krańce Wileńszczyzny, obecnie Białoruś), gdzie w dworku Tyszkiewiczów rodzice zajmowali służbowe mieszkanie. Uczył się w białoruskiej szkole w Lenkowszczyźnie (koło Mińska), w 1946, w rok po śmierci ojca, w ramach repatriacji wyjechał z matką z Białorusi do Łodzi. W 1953 ukończył Technikum Przemysłu Włókienniczego Ministerstwa Przemysłu Lekkiego i rozpoczął studia na Wydziale Chemii Wyższej Szkoły Pedagogicznej (WSP) w Łodzi. Zrezygnował po miesiącu, rozpoczynając studia na filologii rosyjskiej w WSP we Wrocławiu. Po przeniesieniu wrocławskiej WSP do Opola ukończył tam studia w 1957 i do 1966 był asystentem w Katedrze Literatury Rosyjskiej Wydziału Filologiczno-Historycznego. Od 1966 doktor na podstawie rozprawy Literatura rosyjska lat 1894-1914 w kręgu Młodej Polski (promotor doc. Zbigniew Barański).

Tłum ludzi stoi pod kamienica, na której wisi tablica pamiatkowa.
Pod kamienicą przy ul. Kościuszki 26 zebrało się kilkadziesiąt osób, by upamiętnić mieszkającego pod tym adresem pisarza.
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl

Od 1 X 1966 adiunkt w Katedrze Filologii Rosyjskiej Wydziału Humanistycznego Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku, przez pierwszy rok dojeżdżał na zajęcia z Opola, następnie zamieszkał w Gdańsku przy ul. Kościuszki. W latach 1970–1998 pracownik UG, od 1984 na stanowisku starszego wykładowcy, od września 1998 na emeryturze.

Od 1964 należał do Związku Literatów Polskich (ZLP), był członkiem zarządu oddziału w Opolu, w latach 1969–1971 sekretarzem  oddziału gdańskiego ZLP, od 1989 członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, od 1990 PEN Clubu. Od 1979 członek Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, w latach 1980–1994 należał do NSZZ „Solidarność”. Był przewodniczącym jury Ogólnopolskiego Konkursu Prozatorskiego im. Jana Drzeżdżona, od 2002 przewodniczył jury Konkursu Literackiego UG.

Dwójka dzieci, dziewczynka i chłopiec składają kwiaty pod ścianą kamienicy, na której odsłonięto tablicę pamiątkową.
Po uroczystości pod tablicą mieszkańcy składali kwiaty.
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl

W początkach lat 50. XX wieku pisywał do „Świata Przygód" (późniejszy „Świat Młodych"), publikował we Wrocławskim Tygodniku Katolików (WTK). W 1962 opublikował zbiór opowiadań Chłopiec o lisiej twarzy, w 1967 wydał kolejny zbiór „Liście”, w 1968 powieść o tematyce kresowej „Ród Abaczów”, stanowiącą pierwszą część „Sagi wileńskiej”, którą uzupełniły powieści „Dolina Hortensji” (1975) i „Wilcze łąki” (1992). W latach 1971–1972 publikował m.in. cykl „Półgłosem” w  „Dzienniku Bałtyckim”, w 1973 cykl „Z notesu” w „Głosie Wybrzeża”. Po wprowadzeniu  stanu wojennego (13 XII 1981) publikował głównie w prasie katolickiej (m.in. w „Gwieździe Morza”, „W drodze”, „Tygodniku Powszechny”) a także w piśmie Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, „Pomeranii”. W latach 1984–2004 w „Gwieździe Morza” publikował cykl „Z dziennika”.

Oprócz prac naukowych był także autorem m.in. takich utworów jak: „Biały karzeł” (1970), „Wilio”, „W głębokościach morza” (1993), „Gorycz i sól morza”, „Gdańskie Smorgonie” (2000), utworów dla dzieci, między innymi „Kraina 105 tajemnicy” (1972) i „Latarnia dziadka Utopka” (1986). Na podstawie książki „Dwaj dzielni z Plimplańskiego lasu” w latach 1987–1990 Studio Małych Form Filmowych Se-Ma-For wyprodukowało serial „Lalkowy Maurycy i Hawranek”.

Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1976), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1989), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1998), Medalem 25-lecia Solidarności (2005). W 1971 laureat Nagrody Fundacji im. Kościeleckich, w 1988, 1992 i 1994 laureat Nagrody Artystycznej  Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki, w 1999  i 2003 otrzymał  Nagrodę Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury, w 2000 odznaczony Medalem Księcia Mściwoja II. Pochowany został na cmentarzu Srebrzysko. 

ceglana ściana kamienicy, na której obok drzwi wejściowych znajduje się tablica pamiatkowa.
Tablica pamiątkowa poświęcona Zbigniewowi Żakiewiczowi jest 34. tego typu tablica w Gdańsku.
Fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl

Upamiętniają ważne miejsca i osoby

Tablice pamiątkowe to projekt realizowany przez miasto. Założeniem inicjatywy jest umieszczanie w przestrzeni Gdańska spójnych wizualnie oznaczeń w celu upowszechniania wśród mieszkańców i turystów wiedzy o miejscach związanych z wydarzeniami i osobami ważnymi dla historii kraju i regionu. System tablic pamiątkowych zainicjowany został w czerwcu 2018 roku. Tablica upamiętniająca Zbigniewa Żakiewicza jest 34. z cyklu. 

Tablice pamiątkowe

Zbigniew Żakiewicz (z prawej) i Ryszard Stryjec (z prawej) w pracowni malarskiej Stryjca
Zbigniew Żakiewicz (z prawej) i Ryszard Stryjec (z prawej) w pracowni
źródło: Gedanopedia

TV

Święto Wolności i Praw Obywatelskich. Dziękujemy że byliście z nami