Filip Springer, piszący o architekturze i przestrzeni miejskiej, zdradzając tajniki swojego warsztatu stwierdził, że reporter nie potrzebuje wielu pytań; pewnym jest, że każdy, odpowiadając na ten sam ich zestaw, przedstawi swoją indywidualną historię. Transport, analizy, plany miejscowe – czy to może być zaczynem ciekawej opowieści? Rozmawiamy z dyrektorem Tomaszem Budziszewskim.
Psychologowie przekonują, że każda zmiana to proces. Czy to samo można powiedzieć o zmianach w strukturze Biura Rozwoju Gdańska? Jak wygląda to z perspektywy ostatnich miesięcy na pana stanowisku?
Tak, to prawda. Zmiana, która doprowadziła do powołania zastępcy dyrektora Biura Rozwoju Gdańska odpowiedzialnego za planowanie rozwoju systemów transportowych to proces. BRG ma coraz większy udział w planowaniu i projektowaniu systemów transportowych, choć prace z tym związane wykonuje od początku swojego istnienia. Obecnie możemy jednak powiedzieć, że realizujemy także zadania dotyczące kształtowania i rozwoju systemu transportowego miasta, które obejmują planowanie, analizę, koordynację oraz inicjowanie rozwiązań transportowych. Mam tu na myśli nowe drogi, węzły komunikacyjne, połączenia kolejowe i tramwajowe, dostępność pieszą i rowerową.
W ostatnich latach widoczny jest wzrost roli naszego biura w procesach projektowych dotyczących kluczowych inwestycji transportowych miasta i zaangażowanie w tak duże projekty jak PKM Południe czy tzw. Nowa Abrahama. Kompetencje naszych projektantów sprawiają, że coraz częściej jesteśmy kluczowym partnerem w procesie projektowym – dla pozostałych jednostek miasta i dla wykonawców inwestycji. BRG pełni funkcję koordynującą tam, gdzie transport przenika się z planowaniem przestrzennym i rozwojem miasta.
Ponad 300 mln zł na remonty i inwestycje transportowe
W kontekście tego trudnego dla wielu obszaru działań: czego jest za mało?
Wciąż za mało przy planowaniu transportu w miastach jest podejścia systemowego. Mam tu na myśli spojrzenie analityczne, oparte na danych, które w połączeniu z dostępnymi narzędziami najlepiej wspomaga efektywne planowanie systemu transportowego. Zapominamy, że transport to system naczyń połączonych, w którym każdy element oddziałuje na pozostałe – bez podejścia holistycznego nie można więc efektywnie planować jego rozwoju. Określając wizję i cele nie można tracić z oczu aspektów programowych, takich jak demografia, uwarunkowania społeczne i gospodarcze, zmiany zachowań transportowych mieszkańców czy finanse.
W praktyce oznacza to, że staramy się łączyć wszystkie te elementy, przeprowadzając analizy transportowe przy wykorzystaniu nowoczesnych narzędzi. Systematycznie prowadzimy kompleksowe badania ruchu, wykorzystujemy informacje zbierane na bieżąco z systemu inteligentnego sterowania ruchem drogowym w Trójmieście TRISTAR oraz dane BIG DATA. Tworzymy i rozbudowujemy również narzędzia, takie jak model dostępności pieszej czy transportowy model symulacyjny miasta Gdańska – system wspierający proces planowania transportu.
Kiedy już te wszystkie dane są na stole…
Analizujemy je i zastanawiamy się, w których częściach miasta potrzebna jest nowa droga, węzeł czy rozbudowa już istniejącego skrzyżowania; wskazujemy także lokalizację nowych dróg rowerowych, pieszych – wspólnie z pełnomocnikiem Prezydent Miasta Gdańska ds. komunikacji rowerowej i pełnomocnikiem ds. pieszych – oraz linii tramwajowych. Współpracujemy z Zarządem Transportu Miejskiego przy korektach schematu komunikacji zbiorowej, proponując np. uruchomienie nowego połączenia autobusowego. Z naszych wytycznych korzystają urbaniści opracowujący plany miejscowe i jednostki odpowiedzialne w mieście za realizację inwestycji oraz zarządzające transportem publicznym.
W ostatnich latach sporo się zmieniło. Kiedyś planowanie systemu transportowego opierało się przede wszystkim na doświadczeniu planistów, ich wiedzy eksperckiej i intuicji. Dziś, dzięki nowym narzędziom, jest inaczej.
Słowo klucz, myśl, hasło - z pana perspektywy - najważniejsze…
Optymalizacja – brzmi to mało konkretnie, ale już wyjaśniam. W prostych słowach można powiedzieć, że optymalizacja elementów systemu transportowego gwarantuje jego efektywność. Mówimy tu o funkcjonalności, wydajności, dostępności, wpływie na środowisko czy rozwój gospodarczy oraz zrównoważonej mobilności mieszkańców. Nie zapominamy o haśle: ekonomia; w tym przypadku są to koszty realizacji i funkcjonowania systemu transportowego; tego aspektu nie można ignorować.
Klocków w tym pudełku jest sporo.
To klocki, a nawet puzzle. Dwa nierozerwalne elementy całej układanki pt. przestrzeń miejska to planowanie przestrzenne i transport. Wszystkie elementy, które wcześniej wymieniłem, wykorzystujemy przy realizacji nowej linii kolejowej w południowych dzielnicach Gdańska, tzw. PKM Południe. Równocześnie prowadzone są prace nad masterplanem dla otoczenia przystanków planowanej linii kolejowej – Gdańsk Nowe Południe. To pierwsze w Polsce przedsięwzięcie na tak dużą skalę integrujące planowanie systemu transportu, projektowanie infrastruktury z zagospodarowaniem przestrzennym i urbanistyką. Nowy sposób zagospodarowania terenów wokół PKM Południe będzie realizował założenia Transit Oriented Development (TOD) – idei, która stawia na rozwój skoncentrowany wokół transportu publicznego. Oznacza to projektowanie wielofunkcyjnej zabudowy w pobliżu stacji kolejowych. Istotnym założeniem masterplanu jest zasada mixed-use, polegająca na łączeniu w jednej przestrzeni funkcji mieszkaniowych, usługowych, gospodarczych, społecznych i rekreacyjnych. Takie podejście sprzyja powstawaniu dzielnic, w których codzienne potrzeby można zaspokoić bez konieczności długich dojazdów.
Wspomina pan o analizach, badaniach czy nowoczesnych narzędziach, które służą planistom odpowiedzialnym za rozwój systemu transportowego w mieście. Czy jest tu także miejsce na wyobraźnię, odważne pomysły i wizje?
Jestem zwolennikiem ciągłości myśli planistycznej, ale nie tej realizowanej ślepo i za wszelką cenę. Projekt PKM Południe pokazuje, że w planowaniu systemów transportowych do zmian wynikających z obecnych potrzeb należy podchodzić otwarcie; nie wszystko jesteśmy w stanie przewidzieć. Dlatego, moim zdaniem, ważne jest również planowanie scenariuszowe, w którym możemy przygotować nasz system transportowy na różne sytuacje trudne do przewidzenia. Przykładem z ostatnich lat jest pandemia. COVID-19 nie tylko z dnia na dzień zmienił zachowania transportowe, do czego należało szybko dostosować funkcjonowanie systemu transportowego w codziennym użytkowaniu, ale wpłynął również na jego planowanie. Pandemia spowodowała znaczny spadek udziału transportu zbiorowego we wszystkich podróżach, z którym borykamy się do dziś.
URC w Gdańsku. Duże zmiany w organizacji ruchu i komunikacji miejskiej [SPRAWDŹ]
W Gdańsku zbliżyliśmy się do poziomu z 2019 roku, kiedy w transporcie zbiorowym realizowanych było ok. 178 tys. podróży rocznie. Wprowadzenie pracy zdalnej i hybrydowej znacząco wpłynęło na zmianę podejścia do planowania systemu transportowego; to kolejny element układanki, który musimy uwzględniać.
Przywołuje pan konkretne dane; jak je państwo pozyskują?
Lepiej zrozumieć zachowania transportowe mieszkańców pozwalają nam przeprowadzane od 1998 roku kompleksowe badania ruchu. Ich kolejne edycje Biuro Rozwoju Gdańska realizowało w 2009, 2016 oraz 2022 roku. Badania pozwalają określić, jakie są trendy i w którą stronę idą zmiany zachowań transportowych. Pokazują, na jakich trasach chętniej wybieramy rower, na jakich tramwaj. Czy na zakupy chętniej poróżujemy autem, czy idziemy pieszo.
Zmiany te cechują się dużą dynamiką, nieustannie musimy przyglądać się im i reagować. Dlatego wykorzystujemy również inne dane, chociażby z sondowania pojazdów (na ich podstawie możemy określić m.in. prędkości poruszania się na układzie drogowym) czy dane typu BIG DATA, pozyskane z telefonii komórkowej, o których wspominałem wcześniej. Badania z wykorzystaniem BIG DATA przeprowadzamy wspólnie z Pomorskim Biurem Planowania Regionalnego, Obszarem Metropolitalnym Gdańsk-Gdynia-Sopot, miastami Gdynia oraz Sopot. Wyniki zostały już przekazane, teraz trwa ich analiza. To kolejna edycja pozyskiwania danych BIG DATA, wcześniej zbieraliśmy je za rok 2019.
Narzędzia wspomagające procesy planowania systemu transportowego opracowujemy właśnie w oparciu o takie dane. Podstawowym narzędziem jest dla nas Transportowy Model Symulacyjny Gdańska. Innym przykładem jest stworzony przez Zespół Analiz Transportowych BRG Model dostępności pieszej; na jego podstawie jesteśmy w stanie określić rzeczywistą dostępność różnych obiektów, np. przystanków transportu zbiorowego czy szkół. To dla nas narzędzie nie do przecenienia. Wykorzystujemy je m.in. badając dostępność do szkół dla inwestycji mających powstać w ramach specustawy mieszkaniowej lex deweloper, ustalając lokalne standardy urbanistyczne.
Długo mógłbym o tym opowiadać; to dla mnie fascynujące obserwować, jak na przestrzeni lat zmieniła się praca analityków i planistów tworzących systemy transportowe.
Przekornie zostawmy nowoczesność i cofnijmy się na koniec naszej rozmowy o 100, 150 lat; wówczas rozrywką na europejskich salonach był. tzw. Kwestionariusz Prousta; kilkanaście pytań, z pozoru błahych, które wiele mówią o tym, kto na nie odpowiada. Chciałabym zadać panu jedno z nich: jakie jest pańskie motto?
„Planuj z głową, mierz z odwagą”; odwaga w planowaniu musi, jako punkt wyjścia, mieć rzetelną analizę – wtedy nie jest brawurą. Do tego rozsądek – bez tego nie wyobrażam sobie swojej codziennej pracy.
Taka dewiza dobrze wróży – i panu, na nowym stanowisku, i rozwojowi systemu transportowego Gdańska. Bardzo dziękuję za rozmowę.
