Na tę listę trafiają wyłącznie książki znakomite, wśród nich wybitne.
Patron nagrody, prof. Marcin Król, pozostaje mocną marką polskiej i europejskiej humanistyki - jako filozof polityki, historyk idei. Przez 11 lat, do śmierci w 2020 roku był przewodniczącym rady warszawskiej Fundacji im. Stefana Batorego. I właśnie Fundacja co roku przypomina o Marcinie Królu, organizując konkurs na najlepszą książkę. Inicjatywa ma wspierać rozwój debaty publicznej, poprzez zachętę do pogłębionej refleksji nad zjawiskami i trendami współczesności oraz wyzwaniami przyszłości, tworzenia nowych idei i prób opisu rzeczywistości, poszukiwania odpowiedzi na kryzys demokracji i wartości demokratycznych oraz poszerzania przestrzeni intelektualnego dyskursu ponad podziałami.
W tym roku mamy już piątą edycję Nagrody im. Marcina Króla. Nominacje zgłosiło Grono Nominujące, w składzie którego są takie nazwiska, jak Edwin Bendyk, Małgorzata Łukasiewicz, Wojciech Przybylski, Michał Sutowski, Karolina Wigura. Wyboru dokona Kapituła Nagrody w dwóch etapach: w kwietniu poznamy piątkę finalistów, zwycięski tytuł ogłoszony będzie 28 maja.
Trzy z nominowanych książek, a więc ponad 10 procent wszystkich nominowanych, wydano w Gdańsku - już samo to jest osiągnięciem.
Solidarni od pokoleń
Jacek Kołtan, Solidarność i nowoczesność. Przemiany pojęcia solidarności od rewolucji francuskiej do pokojowej rewolucji 1980 roku, Wydawnictwo Europejskiego Centrum Solidarności, Gdańsk 2025
Z noty wydawniczej:
Skąd solidarność? Ta krystalizująca się od XVIII wieku idea wzięła się z nowoczesnej obietnicy bardziej wolnego i sprawiedliwego świata dla wszystkich ludzi. Właśnie ten impuls przyczynił się do rozwijania współpracy i wzajemnego wsparcia jednostek, które odkryły, że kształt tak własnego życia, jak i życia zbiorowego leży coraz bardziej w ich własnych rękach.
Miejsce hasła „każdy za siebie” zajmować zaczęła dewiza „jeden za wszystkich, wszyscy za jednego”. Wyrażała niezgodę na ekonomizację życia codziennego w rozwijającym się z zawrotną szybkością kapitalizmie, jak też na indywidualizację, pozbawiającą ludzi umiejętności bycia razem i prowadzącą do zaniku poczucia współodpowiedzialności za wspólny przecież świat.
Książka rekonstruuje zmieniające się znaczenia solidarności mieszczańskiej od końca XVIII do pokojowej rewolucji ruchu Solidarność w Polsce w 1980 roku. Ukazuje, jakie formy przybierała solidarność w życiu politycznym nowoczesności. Przedstawia masowe ruchy robotnicze epoki przemysłowej, walkę o równouprawnienie kobiet, nurt solidaryzmu, rozwój spółdzielczości czy zaawansowane teorie społeczne i koncepcje etyczne, a także ideologiczne nadużycia idei solidarności w totalitaryzmach i autorytaryzmach XX wieku.
Solidarność ukazuje się tu jako alternatywa wobec sentymentalnych pułapek braterstwa i dobroczynności. To propozycja oryginalnej perspektywy etycznej i społecznej wrażliwości na świat, których dziś potrzebujemy bardziej, niż gotowi bylibyśmy to przyznać.
LINK DO SPRZEDAŻY KSIĄŻKI JACKA KOŁTANA
Pozioma oś władzy
Jan Tokarski, Tocqueville. Biografia myśli, Stowarzyszenie Kulturalno-Edukacyjne „Kolegium Gdańskie”/Biblioteka „Przeglądu Politycznego”, Gdańsk 2025
Tak bohatera swojej książki charakteryzuje autor:
Nauka polityki nie była dla Tocqueville’a beznamiętnie i na chłodno prowadzonym badaniem. Pozostawała ściśle związana z tym, na ile człowiekowi uda się zrealizować własne człowieczeństwo. Celem filozofii politycznej było poszukiwanie lepszych form ludzkiego życia – zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i zbiorowym. A w takiej perspektywie opis nie może być aksjologicznie neutralny: nie można opisywać tyranii, nie wartościując jej zarazem jako wyraźniej gorszej od społeczeństwa wolnych obywateli. Również w samo owo poszukiwanie wpisana była granica: stworzenie ustroju doskonałego było dla francuskiego myśliciela czymś niemożliwym, podobnie jak całkowite przekształcenie natury.
Inaczej niż Platon czy Arystoteles, Tocqueville ujmował politykę przede wszystkim jako to, co rozgrywa się pomiędzy ludźmi. Dlatego w jego myśli centralne znaczenie zajmowało nie pytanie o to, kto rządzi (jeden, nieliczni czy wielu), ale o to, w jaki sposób ludzie odnoszą się do siebie, jaki panuje pomiędzy nimi układ społeczny. „Podstawowe pojęcia, jakie ludzie tworzą odnośnie do rządzenia, nie są całkowicie arbitralne – pisał. – W każdej epoce rodzą się ze stanu społecznego i umysł w większym stopniu przyjmuje je niż tworzy”. Nawet filozofia nosiła ślady społecznej natury człowieka. Epoka demokratyczna, której świt mógł na własne oczy zobaczyć w Stanach Zjednoczonych, stanowiła być może najistotniejsze przeobrażenie owej natury w całych dziejach. Wcześniej wszystko było ułożone wokół osi pionowej, teraz wszystko miało zostać zorganizowane wokół osi poziomej. Relacjami pomiędzy ludźmi rządzić miały odtąd nowe zasady, dlatego do ich opisania konieczna była nowa nauka polityki.
LINK DO SPRZEDAŻY KSIĄŻKI JANA TOKARSKIEGO
Dotknięcie tego, co nadchodzi
Maria Poprzęcka, Śmierć przed obrazem. O sztuce, starości i znikaniu, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2025
Do lektury książki zaprasza autorka:
Starość jest zjawiskiem powszechnym, a jednocześnie zawsze jest starością poszczególnego człowieka. Jest osobista, jedyna, własna. Dlatego, choć pisze się o niej wiele, jednak pisać o niej trudno. Pomiędzy skrajnościami – burzącym naturalny bieg rzeczy twór czym wzmożeniem 'późnego rozkwitu' a wewnętrznym nakazem zniknięcia bez pozostawienia śladu po swoim istnieniu – mieszczą się niezliczone indywidualne reakcje, wybory, wyparcia, taktyki, wobec których starość nas stawia czy jakie na nas wymusza. Każda starość jest inna. Zebrane tu niespójne teksty nie są więc ani opowieścią o starości, ani rozpatrującymi wybrane przykłady 'studiami przypadków'. Są – idąc za sugestią Miłosza, że lepiej o starości nie pisać – zaledwie 'dotknięciami i odbiciami' tej kondycji, która czeka i nieuchronnie nadchodzi.
LINK DO SPRZEDAŻY KSIĄŻKI MARII POPRZĘCKIEJ
LISTA NOMINOWANYCH DO NAGRODY IM. MARCINA KRÓLA 2026:
- Piotr Augustyniak, Boga nie ma, jest życie, Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2025
- Sylwia Czubkowska, Bóg techy. Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem, Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2025
- Aleksandra Derra, Z czułością i wspólnie. Feminizm na XXI wiek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2025
- Jędrzej Dudkiewicz, Inny dom. Ludzie, system i granice wsparcia w polskich DPS, Znak Horyzont, Kraków 2025
- Tomasz Ferenc, Trwoga powietrzna. Ukraińscy artyści i instytucje kultury w czasie wojny, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2025
- Tomasz Grabowski, Indywidualizm i demokracja w Polsce. Jak Ziemie Zachodnie stały się kolebką liberalizmu, Wydawnictwo MAGAM, 2025
- Krzysztof Iszkowski, Idol. Życie doczesne i pośmiertne Karola Marksa, Wydawnictwo Agora, Warszawa 2025
- Aleksandra Karasińska, Dlaczego feminizm się opłaca? Książka dla kobiet i mężczyzn, Wydawnictwo Fundacji Gospodarki i Administracji Publicznej, Kraków 2025
- Jacek Kołtan, Solidarność i nowoczesność. Przemiany pojęcia solidarności od rewolucji francuskiej do pokojowej rewolucji 1980 roku, Wydawnictwo Europejskiego Centrum Solidarności, Gdańsk 2025
- Andrzej Krawczyk, Edward Benesz. Polityk z Europy Środkowej, Universitas, Warszawa 2025
- Ryszard Legutko, Rekapitulacja, Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2025
- Krzysztof Łapiński, Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa, Wydawnictwo Agora, Warszawa 2025
- Marcin Łuniewski, Rosja. Od faszystowskiej dyktatury do rozpadu. Scenariusze przyszłości 2026-2036, Wydawnictwo Prześwity, Warszawa 2025
- Paweł Machcewicz, Narodowy komunizm po polsku. „Partyzanci” Moczara, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2025
- Jan Maciejewski, Nic to! Dlaczego historia Polski musi się powtarzać?, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2025
- Paweł Mościcki, Gaza. Rzecz o kulturze eksterminacji, Wydawnictwo Karakter, Kraków 2025
- Daniel Muzyczuk, Zmierzch magów, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2025
- Grzegorz Piątek, Świątynia i śmietnik. Architektura dla życia, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2025
- Paweł Pieniążek, Wojna w moim domu. Kiedy konflikt staje się codziennością, Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2025
- Maria Poprzęcka, Śmierć przed obrazem. O sztuce, starości i znikaniu, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2025
- Michał Siermiński, Przemysław Witkowski, Obywatel Michnik, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa 2025
- Tomasz Szlendak, Miłość nie istnieje. Związki, randki i życie solo w XXI wieku, Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2025
- Paweł Śpiewak, Piotr Kulas, W cierpieniu nie ma nic pozytywnego. Paweł Śpiewak w rozmowie z Piotrem Kulasem, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2025
- Jan Tokarski, Tocqueville. Biografia myśli, Stowarzyszenie Kulturalno-Edukacyjne „Kolegium Gdańskie”/Biblioteka „Przeglądu Politycznego”, Gdańsk 2025
- Antonina Tosiek, Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2025
- Andrzej Waśkiewicz, Otium cum dignitate, czyli o godziwym spędzaniu czasu wolnego. Szkice z historii idei, Universitas, Warszawa 2025
- Anka Wandzel, Sztuka przetrwania, Wydawnictwo Karakter, Kraków 2025
- Renata Włoch, Socjologia cyfrowa. O uspołecznieniu technologii i technologiach uspołecznienia, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2025
