• Start
  • Wiadomości
  • Laureat Nagrody Goncourtów w Gdańsku: "We Francji kochamy fikcję i pastisz"

Laureat Nagrody Goncourtów w Gdańsku: "We Francji kochamy fikcję literacką i pastisz"

Spotkanie z Hervé Le Tellier, francuskim pisarzem i matematykiem, przewodniczącym legendarnej grupy OuLiPo, które odbyło się w siedzibie Instytutu Kultury Miejskiej w czwartek, 11 maja 2023 r., zgromadziło ogromną rzeszę wielbicieli talentu laureata Nagrody Goncourtów z całej Polski. Wydarzenie zorganizowano w ramach IV edycji projektu "Atelier littéraire", a rozmowę prowadziła dziennikarka Bénédicte Mezeix.
12.05.2023
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
starszy mężczyzna w koszuli i jeansach, opiera łokcie na kolanach
Hervé Le Tellier, matematyk, astrofizyk, dziennikarz, doktor lingwistyki, autor ośmiu powieści, sztuk teatralnych, opowiadań i wierszy, przewodniczący legendarnej grupy literackiej OuLiPo, do której należy od lat 90.
fot. Francesca Mantovani/Editions Gallimard

18. Noc Muzeów - atrakcje, bezpłatne autobusy, nagrody za zwiedzanie

- We Francji wszyscy jesteśmy zafascynowani fikcją literacką. Kochamy też pastisz - powiedział podczas spotkania Hervé Le Tellier, autor “Anomalii”. Powieść, którą ukończył w 2019 roku, wydano we Francji w 2020 roku, i nie tylko otrzymała natychmiast najbardziej prestiżową francuską nagrodą literacką Prix Goncourt (jej pierwszym laureatem był Marcel Proust), lecz stała się czytelniczym fenomenem - jest drugą najlepiej sprzedającą się laureatką nagrody w ciągu ostatnich czterdziestu lat. Tylko we Francji jej sprzedaż wyniosła ponad milion egzemplarzy. 

Skromny i obdarzony dużym poczuciem humoru Hervé Le Tellier był tym bardzo zaskoczony. Dotąd większość jego książek sprzedawała się w nakładzie 30, 40 tysięcy. Żartował: - Nie chciałem napisać bestsellera, tylko książkę totalną.

 

Anomalia - okładka, niebeska abstrakcja na białym tle
Tę okładkę "Anomalii" (wyd. Filtry) ze wszystkich, które ukazały się przy okazji wielu tłumaczeń na świecie, autor uważa za najlepszą. Jego zdaniem precyzyjne oddaje ideę książki - jest abstrakcyjna. Zaprojektowała ją Marta Konarzewska
fot. mat. Filtry

W Polsce od momentu pojawienia się na rynku w 2021 roku, “Anomalia”, zgodnie z wymową tytułu, również wywołuje podobne poruszenie. W czwartkowe popołudnie 12 maja, sień IKM wypełniona była więc do ostatniego miejsca. Dostawiano krzesła, ale i tak wielu wielbiciel talentu pisarza słuchało go na stojąco. Wśród gości trwającego dwie godziny spotkania był m.in. Alain Mompert, konsul honorowy Francji i studenci romanistyki z wielu ośrodków uniwersyteckich w Polsce: z Krakowa, Lublina, Szczecina, Łodzi, Torunia, Warszawy i Gdańska. Czytelnicy mieli do autora wiele pytań.

 

na scenie na krzesełkach siedzi troje ludzi: starszy mężczyzna i dwie kobiety trzymają w rękach mikrofony
Spotkanie Atelier Littéraire. Gdańsk w Instytucie Kultury Miejskiej. Na scenie pisarz Hervé Le Tellier, tłumaczka i prowadząca spotkanie redaktorka naczelna epetitjournal.com Bénédicte Mezeix
fot. FB Atelier Littéraire

Noc Muzeów 2023 w Nowym Porcie. Kto jest szalikowcem sztuki współczesnej?

Kim jest autor - Hervé Le Tellier

Urodzony w Paryżu Hervé Le Tellier, rocznik 1957, pisze powieści, sztuki teatralne, wiersze i opowiadania. “Anomalia”, którą tak pokochali czytelnicy na świecie łączy w sobie wiele gatunków. To powieść science fiction, thriller i powieść psychologiczna w jednym, w której wątki obyczajowe i szpiegowski przeplatają się z prawniczymi i religijnymi dylematami. Tak powstała skrzącą się błyskotliwym intelektem i poczuciem humoru, pełna intertekstualnych gier literackich opowieść o losach pasażerów lotu Paryż - Nowy Jork, którzy doświadczają pewnej anomalii.

Maszyna podczas podróży wpada w niebezpieczną burzę, ale ląduje w Stanach bezpiecznie. Jednak trzy miesiące później pojawia się na niebie ponownie. To ten sam samolot, z tymi samymi 243 pasażerami na pokładzie, którzy mają te same wspomnienia i emocje, co poprzednicy. Poznajemy losy dziewięciu bohaterów - ich problemy i charaktery, a także reakcję, gdy pisarz stawia ich przed nie lada wyzwaniem - “co byś zrobił, gdybyś spotkał swojego sobowtóra?”. To również pytanie dla nas. 

 

tłum ludzi stoi, siedzi na krzesełkach, w zatłoczonym pomieszczniu
Na gościa z Francji, w siedzibie IKM przy ul. Długiej, czekały tłumy wielbicieli
fot. FB Atelier Littéraire

O warsztacie - jak napisać powieść totalną

Pytany o pisarską “kuchnię” - jak napisać powieść mającą dziewięcioro głównych bohaterów i kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu pomniejszych, nie myląc faktów, dat i narracyjnych pomysłów, i tak, by czytało się ją nie z pomieszaniem lecz z zapartym tchem? - odpowiedział ze śmiechem: - Bardzo chętnie zdradzam swoje sekrety - i tłumaczył, że rozpoczął tworzenie misternej konstrukcji od końca. Nie od budowania postaci, lecz wypisania różnorodnych reakcji na tak surrealistyczną sytuację.

Rozpiętość była duża - od pełnego poświęcenia zniknięcia (postać prawniczki Joanny) po współpracę, przyjaźń, konfrontację, choć bez rozlewu krwi, aż po morderstwo (seryjny zabójca Blake). Wymyślił 16 takich postaw, w książce ujął dziewięć - stąd 9 równoległych bohaterów. Wtedy zadał sobie pytanie: “jak to możliwe?” - kim są, co przeżyli i co nimi kierowało, że zareagowali tak, a nie inaczej.   

- W tym, żeby się nie pogubić, pomagają mi fiszki - mówił autor. - Aby zbudować postać, zawsze najpierw tworzę jej precyzyjne CV. Wiem o niej wszystko: znam datę urodzenia, rodzeństwo, pracę, jak uprawia miłość, jak zajmuje się psem, co lubi jeść. Gromadzę wiele szczegółów z jej życia. A potem jest już łatwo. To jakby mieć stado gęsi i kijek. I tym kijkiem zaganiać je do zagrody.

W powieści znajdują się też precyzyjne opisy dotyczące prowadzenia samolotu, struktury FBI czy pracy naukowców. Autor przyznaje, że szuka precyzyjnych informacji: - Rozmawiałem o locie i prowadzeniu samolotu z dwoma pilotami, którzy pracują na trasie Paryż - Nowy Jork. Cieszę się, że po premierze książki nie usłyszałem żadnej krytyki na ten temat od specjalistów. Ale jeśli chodzi o morderstwo, też nie.   

- Chciałem napisać powieść totalną - dodaje. - Jest w niej więc formuła książki w książce, wątki autotematyczne i wszystkie możliwe formy pisarstwa: proza, piosenka, wiersz, mail, list, wywiad, przesłuchanie, emisja telewizyjna, narracja wewnętrza: głos w głowie. Zawarłem też elementy słabej prozy, której nie znoszę - zacytowałem zdanie z książki pewnego bardzo popularnego teraz we Francji pisarza. Jakąż miałem satysfakcję, gdy francuska krytyczka, której nie cierpię zachwycała się tym właśnie fragmentem! Na prośbę wydawcy skróciłem też “Anomalię” o 10 procent, wykreśliłem cztery postacie. Odsyłając materiał wydawcy zaznaczyłem jednak, że więcej nie pozwolę już odejmować.

Z opowieści zniknęły m.in. postać psa i starej kobiety chorującej na Alzheimera, którą wzorował na swojej matce oraz młodzieńca w kryzysie dojrzewania.

Wszystkie szczęśliwe rodziny_okładka (1)
„Wszystkie szczęśliwe rodziny” to ostatnia powieść autora. Tym razem jest to proza autobiograficzna. Książka miała premierę w Polsce 14 kwietnia 2023 r. i ukazała się nakładem Wydawnictwo Filtry w tłumaczeniu Wiktora Dłuskiego
fot. mat. Filtry

Czy będzie druga część?

Autor przyznał na spotkaniu, że od czasu sukcesu “Anomalii”, spędza większość czasu na podróżach i spotkaniach autorskich. Dotąd nie miał zbyt wiele okazji, by skupić się na nowych projektach, ale pod koniec roku pojawi się tom jego opowiadań. Stwierdził z uśmiechem, że taka formuła jest prostsza, kiedy chce się pomysły przelewać na papier, a nie ma czasu, by zająć się nimi dłużej. Zdradził też, jakie będą dalsze losy “Anomalii”.

- W tym roku pojawił się pomysł na serial - mówił Hervé Le Tellier. - Napisaliśmy już 10 odcinków, ale kiedy zostanie zrealizowany, nie wiem. Wiele zależy od zebrania odpowiednich funduszy.

Na potrzeby serialu pewne elementy historii ulegną zmianie. Pojawi się rozbudowany wątek “chiński” i nowe postaci. Le Tellier żartował, że jeśli pieniędzy będzie zbyt mało, to zamiast w samolocie, bohaterów usadzi w autobusie. 

Zdecydowanie odżegnywał się jednak od pomysłu tworzenia kolejnych części powieści, lecz nie wykluczał, a wręcz zachęcał, by inni pisarze przejęli i kontynuowali losy wymyślonych przez niego bohaterów. Tak Le Tellier rozumie ideę kolektywnego pisania, jest przecież przewodniczącym legendarnej, założonej w 1960 roku we Francji kreatywnej grupy pisarzy i matematyków OuLiPo (Warsztat Literatury Potencjalnej). Jej założyciele pisarze i matematycy zafascynowani teorią gier i kombinatoryką, uważali, że samo wymyślanie fikcji to za mało. Postulowali, aby pisząc nakładać na siebie językowe lub konstrukcyjne ograniczenia. Matematykiem z wykształcenia oraz doktorem lingwistyki, jest również Le Tellier.

Polskie wątki w powieści  

Pisarz wspominał, że jako młody człowiek był zafascynowany literaturą science fiction, a wśród ulubionych autorów wymienił Stanisława Lema

Zdradził też, że początkowo, główny bohater powieści Victor Miesel, utalentowany pisarz bez komercyjnego sukcesu, który zarabia na tłumaczeniach i ma samobójcze skłonności, miał mieć polskobrzmiące nazwisko i korzenie. Z polskich wątków ostatecznie nie skorzystał. 

„Atelier littéraire. Gdańsk”

Otwarte spotkanie z gdańskimi czytelnikami jest częścią romanistycznego projektu „Atelier littéraire. Gdańsk”, który powstał w 2018 roku i polega na wymianie myśli między studentami polskich katedr studiów romanistycznych a wybitnymi pisarzami francuskimi. Realizuje go Wydział Filologiczny Uniwersytetu Gdańskiego.

 

TV

Tęczowy Marsz Równości przeszedł ulicami Gdańska.