31 sierpnia

1901: W Wilnie urodził się Józef Chrzanowicz, architekt i konserwator dzieł sztuki, wziął udział w odbudowie ze zniszczeń wojennych wielu zabytków w centrum Gdańska.   
31.08.2026
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
Po ukończeniu w rodzinnym mieście szkoły średniej i uzyskaniu absolutorium na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu im. Stefana Batorego, w 1933 r. otrzymał dyplom inżyniera architekta na Wydziale Architektury Uniwersytetu Warszawskiego. 
Józef_Chrzanowicz_1950
Józef Chrzanowicz (w środku) z Janem Borowskim (z prawej) i Zygmuntem Wysockim, 1950
źródło: Gedanopedia
 
Od lipca 1933 r. do wybuchu II wojny światowej Józef Chrzanowicz pracował w Urzędzie Budownictwa Wojskowego III Dyrekcji Okręgowej Kolei w Grodnie (dzisiejsza Białoruś) na stanowisku referendarza, następnie kierownika nadzoru budowlanego.
 
Od września 1939 do 1941 r. zatrudniony był w Wilnie w nadzorze budowlanym litewskiego Ministerstwa Oświaty oraz jako projektant w Litewskiej Komisji Planowania. Brał tam m.in. udział w ratowaniu podmywanych fundamentów katedry wileńskiej. 
 
W chwili agresji Niemiec na ZSRR powrócił do Grodna i do 1944 r. pracował w Miejskim Zarządzie Architektury i Budownictwa, następnie do sierpnia 1945 r. jako projektant w Pracowni Projektów i Kosztorysów Wydziału Gospodarki Komunalnej miasta Grodna.
 
Do Gdańska Józef Chrzanowicz przybył we wrześniu 1945 r. 
 
Początkowo pracował w prywatnych biurach budowlanych „Odbudowa” i „Antokol”, kierował między innymi odbudową gmachów gdańskiej Akademii Lekarskiej (później Medycznej). 
 
Od marca 1947 r. Józef Chrzanowicz był kierownikiem Pracowni Architektonicznej w Państwowej Pracowni Konserwacji Zabytków przy wojewódzkim konserwatorze zabytków Janie Borowskim. Opracowywał projekty i kosztorysy oraz sprawował nadzór techniczny nad pracami ratowniczymi przy zabezpieczaniem budynków. 
 
Od marca 1951 r. zatrudniony w Przedsiębiorstwie Państwowe Pracownie Konserwacji Zabytków Oddział w Gdańsku kolejno jako projektant, główny projektant, główny architekt. W 1952 r. Józef Chrzanowicz został powołany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki do Rady Technicznej do sprawy odbudowy Drogi Królewskiej.
Jan_Borowski
Józef Chrzanowicz (po lewej) wraz z wojewódzkim konserwatorem zabytków Janem Borowskim podczas montażu figury króla Zygmunta Augusta na wieży Ratusza Głównego Miasta, fot. Kazimierz Lelewicz, 1950
źródło: Gedanopedia
 
Józef Chrzanowicz współtworzył projekty techniczne odbudowy:
 
  • Wielkiej Zbrojowni (dachy i wnętrza, 1947-1951)
  • Bramy Zielonej (główny projektant: Kazimierz Macur, 1950-1953)
  • Dworu Bractwa św. Jerzego (wspólnie z Ryszardem Massalskim, 1951-1953)
  • Bramy Straganiarskiej (z Kazimierzem Orłowskim, 1952)
  • Bramy Chlebnickiej (ze Stanisławem Bobińskim, 1959-1961)
  • Małej Zbrojowni
  • murów obronnych przy Targu Węglowym
  • Wielkiego Młyna
  • Domu Towarzystwa Przyrodniczego (główny projektant: Kazimierz Macur, 1956-1961)
  • Dworu Miejskiego (ze Zbigniewem Świerkiem, 1965-1970)
  • Muzeum Pomorskiego (Narodowego)
  • domu mieszkalnego przy ul. Grodzkiej 13
Nadzorował też prace tynkarskie w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.
 
Był m.in. członkiem Rady Konserwatorskiej przy Wojewódzkim Konserwatorze Zabytków w Gdańsku. W 1967 r. przeszedł na emeryturę.
 
Odznaczony został m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (dwukrotnie), odznakami „Za Zasługi dla Gdańska” i „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej”, odznaką 10-lecia PKZ. Pośmiertnie przyznano mu Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
 
Był żonaty. Ojciec dwóch córek, które także zostały architektami.
 
Józef Chrzanowicz zmarł 4 listopada 1970 r. w Gdańsku, w wieku 69 lat. Pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu Srebrzysko. 
 
źródło: Gedanopedia, internetowa encyklopedia Gdańska

 

TV

100-lecie włączenia Oliwy do Gdańska