27 lutego

1759: W Gdańsku zmarł Jacob Theodor Klein, uczony, przyrodnik, założyciel w mieście dużego ogrodu botanicznego, który odwiedzali władcy Rosji i Prus, przez ponad 40 lat sekretarz Rady Miejskiej, patron jednego z tramwajów. 
27.02.2026
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
Urodził się 15 sierpnia 1685 r. w Królewcu. Pochodził z rodziny emigrantów z Antwerpii. 
Klein_Jacob_Theodor
Jacob Theodor Klein - portret na miedziorycie, autorstwa Johanna Christopha Sysanga, 1743
źródło: Gedanopedia
 
W latach 1701–1706 jako stypendysta studiował prawo, historię i matematykę w rodzinnym mieście. 
 
Potem odbył podróż naukową po Europie, pół roku spędził w Anglii, podróżował po Holandii i Tyrolu. Był w tym czasie sekretarzem palatyna Nadrenii Karola Filipa. 
 
Po śmierci ojca w 1712 r. przeniósł się z Królewca do Gdańsku. 
 
W latach 1713–1758 Jacob Klein był sekretarzem Rady Miejskiej. W ramach tych obowiązków był m.in. kierownikiem archiwum miejskiego. 
Jacob_Theodor_Klein_1
Portret Jacoba Kleina, którego autorem jest Jacob Wessel, 1759
źródło: Gedanopedia
 
Początkowo nie znał języka polskiego i został zobowiązany do jego nauki, co wiązało się z planami władz Gdańska wysłania go jako rezydenta miasta na dwór króla polskiego Augusta II w Dreźnie i Warszawie. 
 
Na dworze królewskim Jacob Klein przebywał w okresie 1714–1716. 
 
Z polecenia Augusta II posłował w 1716–1718 do różnych krajów, gościł na dworze pruskim w Berlinie i angielskim w Hanowerze. Te podróże sprzyjały jego pasji zbierania roślin, owadów i zwierząt. 
 
Jacob Klein posiadał jedną z największych kolekcji przyrodniczych w Europie w XVIII wieku. 
3_Jacob_Theodor_Klein
Ogród botaniczny Jacoba Kleina przy Długich Ogrodach na rysunku jego córki Dorothei Julianny, przed 1750
źródło: Gedanopedia
 
W 1718 r. założył w Gdańsku ogród botaniczny ze szklarniami i gabinetem do badań przy Langgarten (Długie Ogrody). Rośliny tam hodowane - 340 gatunków i odmian z Afryki, Ameryki, Azji, Cejlonu, Chin, Japonii - zostały przedstawione w wydawanych przez niego katalogach. Gdański ogród botaniczny był na tyle sławny, że zwiedzali go m.in. car Rosji Piotr I i król pruski Fryderyk II. 
 
Jacob Klein zasłynął w Europie jako jeden z pierwszych, który wyhodował owoce krzewu kawowego, podobnie jak i ananasa. 
 
Stworzył także muzeum przyrodnicze z herbarium, bogatą kolekcją bursztynów, skamieniałości i zbiorów geologicznych. 
 
W późniejszym okresie większość swoich zbiorów sprzedał. np. bursztyny królowi Augustowi III do Drezna, część kolekcji margrabiemu z Bayreuth, część herbarium do Bawarii. Inną część kolekcji trafiła do gdańskiego Towarzystwa Przyrodniczego.
 
Jacob Klein uważany jest za prekursora badań fauny Morza Bałtyckiego. Był przeciwnikiem systemu klasyfikacji organizmów według Karola Linneusza, z którym utrzymywał ożywione kontakty. Próbował stworzyć własną klasyfikację, opartą na liczbie nóg (zwierzęta beznogie, dwunożne, czteronożne), która okazała się błędną, podobnie jak jego niektóre tezy (np. twierdzenie, że ryby i walenie (delfiny) należą do jednej grupy, a jaskółki zimują zagrzebane w mule pod wodą). 
 
Był współzałożycielem gdańskiego Towarzystwa Przyrodniczego, w którym pełnił funkcję sekretarza i dyrektora. 
 
Należał też do towarzystw naukowych w Londynie, Bolonii, Petersburgu, Halle i Jenie. 
 
Jacob Klein pozostawił po sobie ponad 80 prac. Są to teksty o tematyce zoologicznej, botanicznej i medycznej. Pisał m.in. o tzw. latających wiewiórkach, które żywe i wypreparowane otrzymywał w latach 30. XVIII wieku z Litwy od rodziny Radziwiłłów. 
 
Jest autorem jednego z pierwszych polskich słowników nazw ptaków oraz pierwszej napisanej i wydanej w Polsce obszerniejszej pracy o świstaku (rozdział “Naturgeschichte des Murmelthiers” w pośmiertnie wydanej książce “Natürliche Ordnung und vermehrte Historie der Vierfüssigen Thiere” - “Naturalny porządek i rozszerzona historia zwierząt czworonożnych”, Danzig 1760). 
 
Interesował się również złożami soli pod Wieliczką.
 
Jacob Klein pozostawił latami zbierane rysunki przyrodnicze i przede wszystkim bogaty księgozbiór naukowy (około 3000 tomów). Część po jego śmierci nabył Johann Uphagen. Obecnie część tego księgozbioru znajduje się w Polskiej Akademii Nauk Bibliotece Gdańskiej. Rozproszeniu uległ jego zbiór przyrodniczy. 
 
Ocenia się, że był jednym z ostatnich badaczy pierwszego etapu formującej się nauki zoologicznej na ziemiach polskich. 
 
Autor m.in. “Descriptiones Anbulorum marinorum” (Opisy morskich skamieniałości rurkowatych, 1731), “Naturalis dispositio echinodermatum” (Naturalna klasyfikacja szkarłupni, 1734), “Historiae piscium naturalis promovendae” (Przyczynek do historii naturalnej ryb, 1740–1744), “Historiae Avivum Promodus” (Wstęp do historii ptaków, 1750, z rysunkiem jego ogrodu botanicznego autorstwa córki Dorothei Julianny). 
 
Był czterokrotnie żonaty, miał kilkoro dzieci. Jedna z córek Dorothea Julianna (1718- 1788) była żoną burmistrza Gdańska Daniela Gralatha I. Po teściu Jacob Klein przejął m.in. ogród i księgozbiór.
 
Po jego śmierci kazaniem pożegnał go pastor kościoła św. Jana Nathanael Friedrich Kautz, a pochwałę jego dokonań uwiecznił w wierszowanym utworze Christian Hendel “Auf Jacob Theodor Klein, Secretair der Stadt Danzig, Lobrede” (Mowa pochwalna na cześć Jacoba Theodora Kleina, sekretarza miasta Gdańska). 
 
23 maja 2009 r. w Parku im. Ronalda Reagana na Przymlorzu z inicjatywy Fundacji Wspólnota Gdańska odsłonięto poświęconą mu rzeźbę (z wyobrażeniem muszli), autorstwa Ewy Beyer-Formeli, jako część wystawy stałej "Wielcy Gdańszczanie". 
 
Od 24 sierpnia 2011 r. Jacob Klein jest patronem gdańskiego tramwaju Pesa Swing 120NaG nr 1034. 
 
27 października 2011 r. Senat Uniwersytetu Gdańskiego przyjął uchwałę o zatwierdzeniu medalu jego imienia, nadawanego przez Wydział Biologii UG.
 
źródło: Gedanopedia, internetowa encyklopedia Gdańska

 

TV

Pomaganie jest trudne i wymaga ciągłego wsparcia