24 października

Urodził się 5 stycznia 1896 r. w Guhrau (Góra, Dolny Śląsk). Jego ojciec był mistrzem stolarskim i producentem mebli. 

 

Kształcił się w Gimnazjum Realnym w Grünberg (Zielona Góra). 

 

W latach 1914–1919 (także podczas I wojny światowej) służył w armii niemieckiej. Był oficerem łącznikowym w Turcji, gdzie nauczył się języka tureckiego i arabskiego.

 

Następnie Wilhelm Klemm studiował chemię na Uniwersytecie Wrocławskim. W 1923 r. uzyskał tam doktorat na podstawie pracy “Aus der Chemie der Harnsäure” (O chemii kwasu moczowego).  Promotor polecił go swojemu bratu Wilhelmowi Eugenowi Biltzowi, wykładającemu w Technische Hochschule (TH) Hannover. Wilhelm Klemm został jego asystentem, a w 1927 r. habilitował się w Hanowerze w zakresie chemii nieorganicznej. W latach 1927–1929 pracował w TH Hannover jako docent prywatny, a od 1929 r. jako profesor nadzwyczajny. W latach 1929–1933 był również profesorem chemii nieorganicznej w Düsseldorfie i Getyndze (Göttingen).

 

Dalszą karierę naukową Wilhelm Klemm związał z Gdańskiem. Od 1 kwietnia 1933 r. do 27 stycznia 1945 r. był profesorem zwyczajnym i kierownikiem Katedry Chemii Nieorganicznej w Technische Hochschule Danzig (Wyższa Szkoła Techniczna w Gdańsku - po II wojnie światowej Politechnika Gdańska). 

 

Był twórcą nowoczesnej magnetochemii, wykorzystywał pomiary magnetyczne do rozwiązywania problemów chemicznych. Opierając się na nich, wyciągał wnioski o naturze wiązań chemicznych i stworzył m.in. nową, ogólnie zaakceptowaną klasyfikację metali ziem rzadkich i metali przejściowych. Na trwałe weszła do literatury chemicznej tzw. koncepcja Zintla-Klemma, pozwalająca na zrozumienie budowy różnych faz międzymetalicznych. 

 

Pionierską w tej dziedzinie monografię “Magnetochemie”, autorstwa Wilhelma Klemma, opublikowano po raz pierwszy w Lipsku w 1936 r. W 1944 r. w wydawnictwie Ann Arbor w USA wyszły reprinty dwóch jego książek: “Magnetochemia” oraz “Raumchemie der festen Stoffe” (Chemia przestrzenna ciał stałych).

 

Na początku listopada 1933 r. nie podpisał deklaracji wierności niemieckich profesorów Adolfowi Hitlerowi (Bekenntnis der Professoren an den deutschen Universitäten). 11 listopada 1933 r. złożył jednak podpis pod apelem „An die Gebildeten der Welt”, wyrażającym poparcie dla Führera i narodowego socjalizmu. 

 

W 1938 r. Wilhelm Klemm wstąpił do NSDAP (Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej). 

 

W kolejnych latach uległ nasilającej się antyżydowskiej polityce władz III Rzeszy. W liście do redakcji czasopisma „Chemische Berichte” („Raporty chemiczne”) z czerwca 1942 r. argumentował, że wkład Georga Marii Schwaba (1899–1984), chemika fizycznego pochodzenia grecko-żydowskiego, oraz innych „niearyjskich” autorów w rozwój nauki nie powinien być odnotowywany w niemieckich czasopismach chemicznych.

 

W latach 1944–1945 Wilhelm Klemm był ostatnim prorektorem Technische Hochschule Danzig. 

 

W styczniu 1945 r., w obliczu szybkiego nadejścia do Gdańska Armii Czerwonej, kierował ewakuacją uczelni. Dzięki niemu ok. 500 książek i sprzętów oraz 300 członków personelu i rodzin wyruszyło 27 stycznia 1945 r. statkiem „Deutschland” z Gdańska do Kilonii w ramach operacji „Hannibal”. 

 

W 1946 r. na zamówienie angielsko-amerykańskie Wilhelm Klemm napisał monografię “Analytische Chemie Naturforschung und Medizin in Deutschland 1939–1946” (Chemia analityczna w Niemczech w latach 1936–1946). 

 

W latach 1947–1951 był profesorem zwyczajnym i kierownikiem Katedry Chemii Nieorganicznej Uniwersytetu w Kilonii. W kolejnych kilkunastu latach związał się z Uniwersytetem w Münster, którego był rektorem w latach 1957–1958. W 1964 r. przeszedł na emeryturę.

 

Publikował w niemieckich czasopismach chemicznych. Napisał także “Die Geschichte des Chemischen Instituts der Technischen Hochschule Danzig in den Jahren 1904–1945” (Historia Wydziału Chemii THD za lata 1904–1945).

 

W latach 1965–1967, jako pierwszy Niemiec po II wojnie światowej, prezydent IUPAC (International Union of Pure & Applied Chemistry, Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej). 

 

Od 1966 r. sekretarz-skarbnik nowo powołanego Komitetu ds. Danych dla Nauki i Technologii (CODATA) Międzynarodowej Rady Unii Naukowych (ICSU), którego celem było promowanie stosowania międzynarodowych standardów nazewnictwa naukowego, symboli, stałych i zbiorów danych, między 1968 a 1975 r. także jego wiceprezes. 

 

Doktor honoris causa Politechniki w Darmstadt oraz uniwersytetów w Bordeaux, Dijon i Lille. 

 

Odznaczony m.in. Krzyżem Żelaznym I Klasy, Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (1966), Medalem Liebiga Towarzystwa Chemików Niemieckich (1951), Medalem Moissana Państwowej Wyższej Szkoły Chemicznej w Paryżu (1953), Nagrodą Stulecia Królewskiego Towarzystwa Chemicznego w Londynie (1958), Medalem Lavoisiera Francuskiego Towarzystwa Chemicznego (1965).

 

W 1984 r.  Wilhelm Klemm przekazał na ręce profesora Wiesława Wojnowskiego, w prezencie dla Biblioteki Wydziału Chemicznego Politechnik Gdańskiej 180 tomów „Gmelin Handbook of Inorganic Chemistry” („Podręcznik Gmelina do chemii nieorganicznej”). 

 

W październiku 1985 r., z okazji 40-lecia powojennej Politechniki Gdańskiej, oficjalnie zaproszony przez rektora Eugeniusza Dembickiego, przyjechał do Gdańska. 

 

22 października 1985 r. Wilhelm Klemm wziął udział w uroczystym posiedzeniu Senatu PG, poświęconym jubileuszowi uczelni i nadaniu tytułu doktora honoris causa chemikowi z Francji, prof. Paulowi Hagenmullerowi.

 

Po tej uroczystości, w gabinecie rektora Eugeniusza Dembickiego niemiecki naukowiec otrzymał medal pamiątkowy PG z legitymacją nr 467. Dziękując za wyróżnienie tak powiedział:

 

 

Następnego dnia Wilhelm Klemm był na wykładzie swego ucznia prof. von Schneringa w Audytorium Chemicznym PG, nie zmienionym od czasów, gdy przez 12 lat wykładał tam chemię nieorganiczną. Potem, niby półżartem, mówił osobom, które miały z nim wracać do Niemiec, aby "wracały same, a on tu zostanie". 24 października 1985 r. zmarł nagle na zawał serca. Miał 89 lat.

 

7 listopada 1985 r. w Münster odbyła się uroczystość żałobna i pogrzeb. Na początku nekrologu napisano:

 

 

Uczony był dwukrotnie żonaty. 

 

W Gdańsku, w sali seminaryjnej Katedry Chemii Nieorganicznej PG wiszą portrety wszystkich byłych kierowników Katedry, m.in. Wilhelma Klemma oraz poprzedników: Ottona Ruffa i Heinricha von Wartenberga.

 

W ramach współpracy Polskiego i Niemieckiego Towarzystwa Chemicznego w latach 1994–2023 organizowano Wykład im. Marii Skłodowskiej-Curie i Wilhelma Klemma, którego celem było wzmacnianie współpracy i wymiany naukowej między obu krajami.