Przyszedł na świat w Lublinie w rodzinie o korzeniach niemiecko-francuskich. Jego ojciec – Franciszek Ksawery Pohl (pierwotna, pruska forma nazwiska rodziny) – był Niemcem urodzonym we wsi Kępa Tolnicka (3 kilometry na zachód od Reszla na Warmii), zaś matka – Eleonora – pochodziła ze spolonizowanej rodziny francuskiej Longchamps de Bérier.
Wincenty Pol (1807-1872)
źródło: Gedanopedia
Młodość Wincentego Pola związana była z działaniami patriotycznymi. Spędził ją na walce z zaborcą, w powstaniu listopadowym i konspiracji u boku znanego romantyka, Seweryna Goszczyńskiego. Za swoje zasługi dla ojczyzny został odznaczony orderem Virtuti Militari.
Wincenty Pol ukończył gimnazjum we Lwowie i kolegium jezuickie w Tarnopolu. Następnie został absolwentem studiów filozoficznych na Uniwersytecie Lwowskim, na którym już w wieku 23 lat wykładał literaturę niemiecką.
W wieku 42 lat Wincenty Pol został mianowany kierownikiem katedry geografii na Uniwersytecie Jagiellońskim (1849) - była pierwszym tego typu instytutem badawczym na terenie Polski, a drugim na świecie (po ritterowskim w Berlinie). Jako geograf i krajoznawca był samoukiem. Niestety, z początkiem 1853 r. został usunięty z krakowskiej uczelni ze względu na rzekomą nielojalność wobec władz zaborczych, a samą katedrę zlikwidowano.
Chęć zbudowania polskiej nauki była dla Wincentego Pola wyrazem patriotyzmu. W czasach zaborów podjął polemikę z poglądami naukowców niemieckich i rosyjskich. Wychodził otwarcie z koncepcją Polski jako kraju niezależnego (także na polu naukowym), który może istnieć jako samodzielny podmiot polityczny. Pisał: ,,Źle dziś w świecie całemu krajowi, ażeby miał być bez naukowego znaczenia”.
Stopniowa utrata wzroku nie powstrzymała go od prowadzenia aktywnego życia naukowego i pracy na rzecz społeczeństwa. Nawet gdy w 1868 r. zupełnie oślepł nadal wygłaszał publiczne odczyty oraz uczestniczył w życiu literackim i towarzyskim.
Fragment dzieła Wincentego Pola "Północny wschód Europy i hydrografija Polski" (Lwów 1876), w którym nowe ujście polskiej rzeki do Bałtyku proponuje nazwać Śmiała Wisła
źródło: Gedanopedia
To Wincenty Pol nadał nowo powstałemu ujściu Wisły do Bałtyku termin "Śmiała Wisła". W nocy 31 stycznia na 1 lutego 1840 r. w wyniku zatoru lodowego wezbrane wody rzeki przerwały pas wydm. Powstało przez to nowe ujście do morza. Żywioł rozdzielił wówczas dotychczasową osadę Neufähr (Górka) na dwie: Östlich Neufähr (Górki Wschodnie) i Westlich Neufähr (Górki Zachodnie). Nowe ujście rzeki, o długości ok. 2,5 kilometra, nazwano na mapach niemieckich Weichseldurchbruch (Przełom Wisły), a polską nazwę wprowadził Wincenty Pol.
Nie każdy jest świadomy, że wiele powszechnie znanych terminów, w tym: Żuławy, Pomorze, turnie oraz nizina, wprowadził do języka naukowego właśnie Wincenty Pol.
Był pierwszym Polakiem, który stworzył dokładny opis hydrograficzny terenów Żuław Wiślanych, na których przebywał dwukrotnie.
Po raz pierwszy Wincenty Pol znajdował się w okolicy Wyspy Sobieszewskiej jako żołnierz internowany po powstaniu listopadowym w latach 1831-32 roku. Po raz kolejny w 1842 r., gdy pisał "Na groblach" i udawał się w podróż do Saksonii.
Pierwsze próby literackie Wincenty Pol podjął w 1832 r. w Dreźnie, gdzie poznał Adama Mickiewicza, który pozytywnie wyraził się o jego poezji:
Czytałem coś napisał; daję Ci patent na pisanie piosenek… Zejdę do chaty i małego dworku i mów tym językiem, jaki zacząłeś
- ocenił Adam Mickiewicz
Biorąc sobie do serca rady wieszcza narodowego Wincenty Pol stworzył "Pieśń o ziemi naszej" (1835) i "Pieśni Janusza" (1835). Później m.in. "Historię szewca Kilińskiego" (1843), "Gawędę dorsza…" (1845), "Wita Stwosza" (1857), trylogię "Pamiętniki J. P. Benedykta Winnickiego" (1853–55), "Pacholę hetmańskie" (1862), "Legendę o św. Janie Kantym" (1868) oraz "Pana starostę Kiślackiego" (1873).
Wincenty Pol zmarł 2 grudnia 1872 r. w Krakowie, nie doczekawszy się ziszczenia marzeń o wolnej Polsce. W dowód wdzięczności za zasługi na polu literackim i naukowym, został pochowany w kościele paulinów na Skałce w Krakowie, wśród innych wybitnych polskich bohaterów i osobistości.
źródło: Facebook/ Wincenty Pol na Wyspie
Izba Pamięci Wincentego Pola w Gdańsk-Sobieszewie powstała w 1974 r. Początkowo, mieściła się w jednej z klas Szkoły Podstawowej nr 87 przy ul. Tęczowej. Dopiero w 1977 r., dzięki staraniom Komitetu Osiedlowego w Sobieszewie, otrzymała salę ekspozycyjną w budynku przy ul. Turystycznej 3.
Od początku swego istnienia Izba Pamięci była zarządzana społecznie. Jej początki były skromne: kilka pamiątek umieszczonych w pięciu gablotach. Dopiero wytrwała praca społecznych opiekunów: Ryszarda Sykisza i Jana Sidorczaka oraz życzliwość darczyńców przyczyniła się do powiększenia i urozmaicenia ekspozycji. Izba Pamięci gromadziła eksponaty związane z życiem i twórczością Wincentego Pola. Ponadto, zbierała obiekty związane z żeglugą morską oraz codziennym życiem mieszkańców Wyspy Sobieszewskiej i Żuław Wiślanych.
Cała wystawa, składająca się z ponad 200 eksponatów, została podzielona na kilka części tematycznych takich jak: przedmioty codziennego użytku, czy eksponaty marynistyczne. Wśród nich osobne miejsce zajmuje unikatowy księgozbiór XIX-wiecznych wydań dzieł Wincentego Pola. To efekt owocnej współpracy zarówno z siedzibą Muzeum Lubelskiego oraz z prawnukiem poety – Adamem Polem, który przekazał największą liczbę egzemplarzy jego dzieł.
Jedna z ksiąg wybitnego Polaka pokazywana na wystawie w Gdańsku-Sobieszewie
źródło: Facebook/ Wincenty Pol na Wyspie
W 2006 r. na prośbę Rady Opiekuńczej opiekę nad zbiorami przy ul. Turystycznej 3 objęła „Wyspa Skarbów” Gdańskiego Archipelagu Kultury. W 2012 r. dotychczasowa nazwa została zastąpiona na Centrum Wystawiennicze Wyspy Sobieszewskiej i Ujścia Wisły im. Wincentego Pola GAK.
źródło m.in. Gdański Archipelag Kultury, Wikipedia, Gedanopedia - internetowa encyklopedia Gdańska
