2 maja

Dokument podpisano uroczyście w byłym budynku Dyrekcji Kolei przy Am Olivaer Tor 2–4 (ul. Dyrekcyjna). 

 

Gmina Polska Związek Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku powstała z połączenia dwóch organizacji: Gminy Polskiej i Związku Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku.

 

Celem powołania nowej struktury było zakończenie rozbicia gdańskiej Polonii w sytuacji, gdy w mieście zaczęła rządzić hitlerowska partia NSDAP. Pierwsze rozmowy w tej sprawie, przy pośrednictwie Komisariatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej, odbyły się w 1935 r.

 

W skład pierwszego Zarządu Głównego weszli przedstawiciele Gminy Polskiej i Związku Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku. Marszałkami zostali Zygmunt Kierski i Stanisław Czarnowski.

 

Po reorganizacji działało osiem różnych wydziałów (m.in. kościelno-oświatowy, opieki społecznej, zawodowo-gospodarczy, polityczno-propagandowy). Funkcjonowała też Kasa Pogrzebowa i Straż Porządkowa. W lutym 1938 r. utworzono Radę Kultury Polskiej.

 

Organem prasowym Gminy Polskiej Związku Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku była „Straż Gdańska”.

 

Według stanu na 31 marca 1938 r. organizacja liczyła 11 499 członków, w tym 4357 kobiet, 7562 osób z obywatelstwem gdańskim, 3842 z obywatelstwem polskim i 95 z obywatelstwem innym.

 

Po zakończeniu II wojny światowej jej byli członkowie zebrali się 3 czerwca 1945 r. w dawnej Sporthalle (obecnie budynek Państwowej Opery Bałtyckiej, al. Zwycięstwa 15). Zebraniu przewodził Bronisław Budzyński. Zgromadzenie poparli ówczesne władze Gdańska i państwa oraz zwrócili się o pomoc dla osób dawnej Polonii Wolnego Miasta Gdańska.