11 kwietnia

1682: W Gdańsku zmarł Caspar Conrad Cruciger, kalwinista, pastor kościoła św. Elżbiety, w jednym kazań skrytykował króla Anglii, co wywołało w mieście duży konflikt dyplomatyczny.  
11.04.2026
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
Caspar Conrad Cruciger (Kruciger, Kreutzer) urodził się 29 grudnia 1610 r. w Marburgu, niedaleko Frankfurtu nad Menem. 
Caspar_Cruciger
Dedykacja m.in. dla Caspara Conrada Crucigera i Bartholomäusa Panteliusa z kościoła św. Elzbiety w Gdańsku z drukowanej dysputy elbążanina Alberta Mikischa, odbytej na uniwersytecie w Marburgu w 1659, z gratulacjami respondentów: braci Adriana i Reinholda Paulich (Adrian, jako pastor kościoła św. Piotra i Pawła, żegnał Crucigera kazaniem pogrzebowym)
źródło: Gedanopedia
 
Jego ojciec Georg był profesorem teologii uniwersytetów w Marburgu i Kassel. 
 
Caspar Cruciger podjął studia na uniwersytecie w Kassel, a następnie odbył podróż edukacyjną, odwiedzając także uczelnie w Szwajcarii, Francji, Anglii i Holandii. 
 
Od 1637 r. przebywał w rodzinnym Marburgu. 
 
W latach 1640-1643 był kapelanem w służbie holenderskich Stanów Generalnych w wojnie z Hiszpanią. Zrezygnował z propozycji objęcia stanowiska kapelana sił holenderskich na Karaibach. Działał jako kapelan posłów dworu brandenburskiego podczas negocjacji pokojowych w Münster, kończących wojnę trzydziestoletnią (1618–1648).
gcm-download-1920-20221104-prokuratura-okno-widok-009.90efc775
Służbę pastorską w kościele św. Elżbiety Caspar Cruciger rozpoczął w 1648 r.
fot. Piotr Wittman/ www.gdansk.pl
 
W kwietniu 1648 r. polecany przez kolegę ze studiów w Kassel, drugiego pastora kościoła św. Piotra i Pawła Johanna Cäsara, przybył z Holandii do Gdańska.  
 
10 maja 1648 r. wygłosił pierwsze kazanie w kościele św. Elżbiety. Kilka miesięcy później sekretarz miasta, Arend Bauer, wprowadził go oficjalnie na urząd pastora tej świątyni, z pensją roczną 900 florenów. 
 
W czerwcu 1665 r., podczas tzw. II wojny angielsko-holenderskiej (1655–1657), po wielkim zwycięstwie floty angielskiej w bitwie pod Lowestoff (13 czerwca 1655), Caspar Cruciger wypowiedział się w kazaniu przeciwko Anglikom i ich władcy Karolowi II. 
 
Naraziło go to na konflikt - za obrazę majestatu królewskiego - z angielską kolonią w Gdańsku, w imieniu której występowali kupcy Franz Sanderson, Thomas Barcker i Robbert Grümwordt. Interweniowała także kancelaria Karola II. 1 sierpnia 1165 r. zwrócił się w imieniu swojego króla do gdańskiej Rady Miejskiej z żądaniem wydalenia Caspara Crucigera z miasta. Rada ograniczyła się do wysłania listów z przeprosinami, a sprawa rychło ucichła. Sam Caspar Cruciger zaś w 1668 r. otrzymał podwyżkę pensji.
 
Od 1666 r. chorował, okresowo z powodu bólu głowy i oczu oraz stanu gorączkowego nie był w stanie wygłaszać kazań. 
 
Caspar Cruciger był żonaty, miał trzech synów i pięć córek. 
 
Podczas pogrzebu żegnał go kazaniem pożegnalnym, z przywołaniem najważniejszych faktów z jego biografii, pastor kościoła św. Piotra  Adrian Pauli.
 
źródło: Gedanopedia, internetowa encyklopedia Gdańska