Szkoła to pierwsza instytucja państwa, z jaką młody człowiek styka się na co dzień. To, czego się tu nauczy o prawie, sprawiedliwości i rozmowie w sytuacji konfliktu, zabierze ze sobą na całe życie. Dlatego warto zadbać o to, by szkoła była miejscem, w którym demokracja działa naprawdę, a nie tylko pojawia się na lekcjach wiedzy o społeczeństwie, czy edukacji obywatelskiej. Jednym ze sposobów jest powołanie szkolnego rzecznika praw uczniowskich. W Gdańsku zrobiło to już kilkadziesiąt szkół.
Co zyskuje na tym społeczność szkolna?
Wsparcie, nie kontrola
Rzecznik nie wydaje poleceń i nie kontroluje nauczycieli. Odciąża dyrektora i wychowawców w rozwiązywaniu codziennych konfliktów, zamiast dokładać im obowiązków. Przejmuje tę część pracy, którą i tak trzeba wykonać, czyli rozmowy ze stronami i wyjaśnianie spornych sytuacji, i może robić to sprawniej.
Rzetelne wyjaśnienia i zaufanie
Tam, gdzie nikt nie ma czasu, by spokojnie przyjrzeć się sprawie, rodzą się domysły i plotki, eskalują trudne emocje. Rzecznik natomiast wysłuchuje wszystkich stron i prowadzi wyjaśnienia w duchu sprawiedliwości naprawczej, nie odwetowej. Nie szuka winnego do ukarania, tylko rozwiązania, po którym uczniowie, nauczyciele i rodzice mogą dalej ze sobą pracować.
Nauka komunikacji
Zamiast eskalacji emocji uczy rozmowy oraz poszanowania reguł i wspólnie ustalonych zasad. Uczniowie widzą, że żeby zostać wysłuchanym, nie trzeba krzyczeć ani się buntować, wystarczy zgłosić sprawę w sposób, który szkoła przewiduje.
Prawdziwa edukacja obywatelska
Rzecznik pokazuje, że prawo realnie chroni, a nie jest tylko sloganem z podręcznika. To praktyczna lekcja demokracji w miejscu, w którym młody człowiek spędza większość dnia.
Uczniowie decydują, czy chcą rzecznika
Najsilniejszy mandat, czyli upoważnienie do działania, daje szkolne referendum, inicjowane i realizowane przez samorząd uczniowski. Cała społeczność uczniowska decyduje wtedy, czy chce rzecznika i komu powierzyć tę funkcję. Rzecznik wybrany, a nie narzucony, cieszy się zaufaniem, bez którego trudno mu skutecznie pomagać.
To nie musi być kolejna biurokracja
Można patrzeć na rzecznika jak na kolejne zadanie, formalność i zawracanie głowy. Tak być nie musi. Dobrze umocowany rzecznik przejmuje pracę, którą i tak trzeba wykonać, i może to robić sprawniej, odciążając dyrektora i wychowawców. Warunkiem jest życzliwość, bo bez niej procedura zostaje tylko papierem. Rzecznik, który zakłada dobrą wolę każdej ze stron sporu, buduje zaufanie, a nie tylko dokumentację.
Potrzebujecie wsparcia?
Szkoły i samorządy uczniowskie, które chcą powołać rzecznika, mogą skorzystać z warsztatów i konsultacji na każdym etapie wdrożenia.
Do pobrania: ulotka "Po co szkole rzecznik praw uczniowskich" (pdf)
Kontakt: tel. 573 788 943, rzecznikdlaucznia@edu.gdansk.pl
