Międzynarodowy Festiwal Literatury „Europejski Poeta Wolności” jest jedną z flagowych imprez kulturalnych Miasta Gdańska, realizowanych przez Instytutu Kultury Miejskiej. W tym roku z jeszcze większym rozmachem i udziałem gdańszczan, zrealizowano jego kolejną, trzecią już edycję. To stały punkt w gdańskim kalendarzu, który co dwa lata ożywia przedwiośnie obcowaniem z europejską poezją.
W programie festiwalu znalazły się m.in. warsztaty twórczego czytania, spotkania autorskie, projekcje filmowe, koncerty i liczne zajęcia dla najmłodszych. Wzorem lat ubiegłych, zwięczeniem festiwalu jest wręczenie Nagrody Literackiej „Europejskiego Poety Wolności” w trakcie uroczystej gali w Teatrze Wybrzeże. Wyróżnienie to zostało ustanowione przez Gdańsk w 2008 roku i trafia do rąk wybitnych twórców europejskich, którzy w swojej poetyckiej twórczości poruszają tematykę wolności.
Ważnym dniem tegorocznego festiwalu był 21 marca. W Instytucie Kultury Miejskiej odbyła się tego dnia debata, w trakcie której głos zabierali dyrektorzy europejskich festiwali poetyckich ze Szwecji, Szkocji, Holandii, Niemiec, Polski i Ukrainy. Zaproszeni goście opowiedzieli pokrótce o historii swoich przedsięwzięd. Wspominali również o zmaganiach związanych z organizacją wydarzeń o międzynarodowym charakterze. Każdy z nich próbował odpowiedzieć na pytanie dotyczące skutecznego sposobu promowania poezji.
Madeleine Grive jest dyrektorką Międzynarodowego Festiwalu Poezji w Sztokholmie. Festiwal jest bardzo rozpoznawalnym wydarzeniem kulturalnym w Skandynawii, a pierwsza edycja miała miejsce już w 1997 roku. Madeleine ceni sobie różnorodność – jej festiwal łączy w spójną całość poezję, muzykę i taniec. Ma na uwadze potrzebę zachowania równowagi pomiędzy obecnością debiutantów i autorów bardziej popularnych. Dba o pofestiwalowe tłumaczenia i regularną publikację zagranicznych autorów. Wielu spośród jej znajomych pierwszy kontakt z poezją nawiązywało właśnie na takich festiwalach. Dla wielu z nich był to początek długotrwałej fascynacji sztuką poetycką. Madeleine nie skupia się tylko na festiwalu, w ciągu roku regularnie współtworzy też czytania dzieł młodych autorów w bibliotekach i przygotowuje warsztaty dla dzieci, tzw. „fabrykę poezji”.
Sviatoslav Pomerancev zajmuje się Międzynarodowym Festiwalem Poezji Meridian Czernovitz. Do tej pory odbyło się jego pięć edycji. Jak sam przyznaje, ukraińska specyfika dotowania inicjatyw kulturalnych wiąże się ze znacznym wsparciem ze strony rządu i lokalnych oligarchów. Daje jednocześnie do zrozumienia, że festiwal pozostaje niezależny od wpływów politycznych. Sviatoslav w swojej wypowiedzi kładzie szczególny nacisk na jednoczącą moc festiwalu. Każdego roku pojawiają się tam poeci m.in. z Polski, Niemiec, Austrii, Izraela. Na czas trwania festiwalu, jak sam podkreśla Czerniowice stają się 'słowiańską stolicą poezji'. Meridian Czernovitz to również nazwa międzynarodowej organizacji zajmującej się regularnymi tłumaczeniami zagranicznej poezji. Logo ukraińskiego festiwalu widnieje na okładkach dziesiątek książek wydawanych przed, w trakcie i po tym wydarzeniu.
Bas Kwakman odpowiada za Międzynarodowy Festiwal Poezji w Rotterdamie. W porównaniu do innych krajów, jest to festiwal z ogromnym stażem – w tym roku zrelizowana zostanie już czterdziesta piąta edycja. Dla Kwakmana, takie wydarzenie jest synonimem niezależności i kreatywności. Stara się wprowadzać interakcję pomiędzy światem literatury i mieszkańcami Rotterdamu. Przy okazji jednej z edycji, wpadł na pomysł zamieszczania krótkich form poetyckich na powierzchniach miejskich śmieciarek. Podobnie jak jego przedmówcy, podkreśla konieczność nieprzerwanego promowania autorów po zakończeniu festiwalu. Przytacza anegdotę o pewnym znajomym, który miał w zwyczaju opuszczać festiwal krótko po jego rozpoczęciu. Przyłapany pewnego razu przez samego organizatora miał stwierdzić, że czeka on na spotkanie takiego poety, który w naturalny i szczery sposób zachęciłby go do pójścia do księgarni i sięgnięcia po tom poezji.
Christiane Lange prowadzi Festiwal Poezji w Berlinie (piętnaście edycji), Eleanor Livingstone koordynuje zaś Międzynarodowy Szkocki Festiwal Poezji w St. Andrews (dziesięć edycji). Obie zgodnie potwierdzają konieczność stałego zaskakiwania odbiorcy. Pomimo skutecznego wsparcia finansowego z wielu odmiennych źródeł, festiwale nie odniosą sukcesu bez właściwej formuły. Christiane Lange pracuje nad rozwijaniem obecności poezji również w internecie, od lat funkcjonują tam bazy z tłumaczeniami. Intryguje ją łączenie tekstu ze sztuką performatywną. Organizuje także publiczne czytania poezji w przestrzeni miejskiej Berlina. Eleanor Livingstone wierzy otwarcie w skuteczność stymulowania odbiorcy. Wie, że jeśli choć jeden z punktów festiwalu zachęci uczestników do żywej dyskusji na temat współczesnej poezji, to będzie to całkiem spory sukces.
Tadeusz Dąbrowski jest dyrektorem Międynarodowego Festiwalu Literatury „Europejski Poeta Wolności”. Wyciąga wnioski płynące z dorobku wspomnianych festiwali i niemałego doświadczenia jego przedmówców. Każdy z krajów oferujących tego typu wydarzenie kulturalne posiada zupełnie odmienny dorobek kulturowy, zdolność finansową i koncepcję na promocję poezji. Wszyscy jednak zgadzają się co do jednego: sztuka poetycka musi szukać niestrudzenie własnego, niepowtarzalnego miejsca we współczesnym świecie. Trzeba mieć też na uwadzę dobrą komunikację pomiędzy autorem i publicznością festiwalową. Program spotkań powinien mieć formę otwartą, twórca ani przez sekundę nie powinien znajdować się w stanie izolacji. Moc poezji tkwi w jej prostocie, sile przekazu i uniwersalności, powinna więc pozostać jak najbliżej ludzi.
Międzynarodowy Festiwal Literatury "Europejski Poeta Wolności" organizowany jest przez Miasto Gdańsk / Instytut Kultury Miejskiej
http://www.europejskipoetawolnosci.pl/
Tekst: Maciej Michniewski, współpraca: Tomasz Nadolny
