Portal Miasta Gdańska
PL | EN | DE
‹›
Dr hab. Jacek Friedrich o końcu drugiej wojny światowej i odbudowie Gdańska
3 kwietnia 2020 (65 dni temu)
Dr hab. Jacek Friedrich, historyk, autor wielu publikacji poświęconych historii Gdańska, dyrektor Muzeum Narodowego w Gdańsku opowiadał o przełomie marca i kwietnia 1945 roku oraz odbudowie miasta i kontrowersjach, jakie się z tym wiązały.

Dr hab Jacek Friedrich przedstawił min. następujące spostrzeżenia:

 

Czy Gdańsk został wyzwolony?

  • To, co dokonało się w Gdańsku w marcu 1945 roku nie może być nazywane wyzwoleniem. (Jest to opinia podobna do wyrażonej przez dr Jana Daniluka). W szczególności należy pamiętać, że Polaków, którzy oczekiwali na wyzwolenie była tutaj garstka. Ale nawet dla wielu z nich wkrótce to wyzwolenie przyniosło mnóstwo cierpień. Właściwszym terminem, zdaniem Jacka Friedricha, jest "powrót do Polski”.

 

Kto jest odpowiedzialny za zniszczenia Gdańska? Czy winy się rozkladają pomiędzy Niemców a Rosjan i czy były inne czynniki zniszczenia?

  • U podstaw zniszczenia stoją decyzje Niemców aby bronić miasta do upadłego. Chodziło o to by opóźnić marsz Armii Czerwonej i także umożliwić ewakuację Niemców na zachód drogą morską. W mieście znajdowała się olbrzymia liczba uchodźców z Prus Wschodnich.
  • Sytuacja, w której wojska radzieckie dopuszczały się strasznych czynów na ludności cywilnej może mieć podstawy w tym, że chciano miejscową ludność wystraszyć i skłonić do ucieczki. Mogło chodzić o to, że Rosjanie chcieli oczyścić tereny z ludności niemieckiej i rozwiązać następnie problem wysiedleń. To się udało. 
  • Trudno jest naukowo wyważyć, w którym momencie dokonały się największe zniszczenia i czy stał się to w czasie ostrzeliwań artyleryjskich, czy już po ustaniu bezpośrednich działań wojennych. Należy pamiętać, że pożary które się rozszalały w wyniku ostrzału, następnie trwały. Były one wymagane przez niekorzystne warunki atmosferyczne - czyli silny wiatr. Miasto było bardzo gęste i łatwo płonęło. Nie było już służb, które by gasiły te pożary. Także jesienią 1945 i wiosną 1946 przyszły potężne sztormy, które obaliły wiele kikutów kamienic. 
  • Źródła, mówiące o tym, że Rosjanie już po wojnie na wielką skalę palili i niszczyli miasto - choć zawierają ziarno prawdy - mogą być skażone antypatią. Były takie zdarzenia, ale ich skala nie była, prawdopodobnie, duża.
  • Część obiektów wyburzano później także ze względow bezpiewczeństwa poniewaz chwiejace się elementy grozliły dalszym zawaleniem.

 

Jak bardzo zburzony był Gdańsk?

  • Gdańsk, który był jednym z największych zabytkowych zespołów miejskich w północnej Europie i miejscem niezwykle cennym, przestał istnieć - to jest pewne.
  • Istnieje spór w jakim stopniu - podawane liczby są prawdopodobnie jednak zawyżone. Padają różne wielkości: od 90 proc. do nawet 97 proc. zniszczeń (opinia Mariana Pelczara).
  • Jednak warto pamiętać, że w szczegółach mogło to wyglądać bardzo różnie. Przykład Wielkiej Zbrojowni: jej zniszczenie było określane na 100 proc i była ona - w sensie użytkowym - rzeczywiście całkowicie zniszczona. Jednak przetrwały względnie dobrze jej obie fasady, które są najcenniejszymi elementami tego obiektu.

 

Co zdecydowało o odbudowie? Czy odbudowa była czymś oczywistym. Jakie wiązały się z nią kontrowersje?

  • Odbudowę Gdańska dr hab. Jacek Friedrich uważa za decyzją fenomenaln . Była osiągnięciem wyjątkowym. Jeśli szukać jakichs usprawiedliwień dla istnienia PRL, to jest ona nim właśnie. Miejmy świadomość, że w warunkach wolnorynkowych Gdańsk nie zostałby odbudowany w takiej formie jaką znamy. Byłby może takim miastem jak Frankfurt nad Menem czy inne miasta tego typu, gdzie tu i owdzie odbudowano jakiś budynek czy kwartał zabudowy, ale nie całe  miasto. 
  • Nie bez znaczenia dla odbudowy było przekonanie nowych gdańszczan o historycznej przynależności miasta do Polski, stała  obecność Gdańska w kulturze Polski, w literaturze oraz mit Westerplatte. To sprawiało że Polakom w Gdańsku było łatwo się zakorzenić.
  • Istotnym elementem składowym decyzji, że w tym miejscu odbudowano tkankę miejską była prawdopodobnie zachowana podziemna infrastruktura, taka jak np. kanalizacja. Uznano, że byłoby zbytnią rozrzutnością zostawić to dobro zmarnować. 
  • Odbudowano miasto w kształcie maksymalnie podkreślającym związki z Polską. Nawiązywano do złotego wieku a nie czasów pruskich. Edmund Osmańczyk wypowiedział takie przekonanie: odbudujemy Gdańsk na polską modłę a nie pruską butę.
  • Równie dobrze można sobie wyobrazić, że Gdańsk nie zostałby odbudowany. Tenże Edmund Osmańczyk pisał w swej relacji z Gdańska, że z nieukrywana satysfakcja patrzy na płonace niemieckie miasto, ktore zawsze kąsało polską rekę, która je karmiła.
  • Budynki tego typu co Danziger Hof czy Bank Rzeszy (dziś gmach NBP) nie budziły po wojnie żadnego szacunku i był traktowane jako kicz. Były wówczas relatywnie młodymi obiektami  w wieku 40 - 50 lat. Zachowywano je tylko wtedy gdy były w dobrym stanie. 

 

Czy należałoby odbudować takie obiekty jak Danziger Hof?

  • Jacek Friedrich uważa, że nie. Jest zdania, że powstały by w ten sposób podróbki “styropianowo-plastikowe”.  Zauważa wprawdzie, że ta architektura w swojej klasie stała na wysokim poziomie. i podziela opinię, że po tak długim czasie od wojny, my współcześni gdańszczanie, mamy prawo i obowiązek tworzyć miasto po swojemu a nie musimy odnajdywać się w anachronicznych formach.

 

Przeczytaj również i obejrzyj:

Czy to było "wyzwolenie" Gdańska? Jak obchodzić rocznicę marca 1945 roku. Rozmowa z Janem Danilukiem

 

17:57
Konkurs Ośmiu Wspaniałych 2019
24 kwietnia 2019 (1 rok i 45 dni temu)
25:45
Sąd nad Jezusem w Wielki Piątek
18 kwietnia 2019 (1 rok i 51 dni temu)
16:05
Loteria PIT w Gdańsku. Się opłaca! 2019 - czat
16 kwietnia 2019 (1 rok i 53 dni temu)
22:52
Wszystko o Budżecie Obywatelskim 2020
10 kwietnia 2019 (1 rok i 59 dni temu)
24:52
5. Gdańsk Maraton. Jaki będzie?
9 kwietnia 2019 (1 rok i 60 dni temu)
19:05
Inwestycje drogowe i utrudnienia
5 kwietnia 2019 (1 rok i 64 dni temu)
23:27
Ze sportem na TAK
21 marca 2019 (1 rok i 79 dni temu)
31:27
O gdańskiej wiośnie literackiej
19 marca 2019 (1 rok i 81 dni temu)
32:04
Jak ulepszyć gdańskie przestrzenie lokalne?
14 marca 2019 (1 rok i 86 dni temu)
24:54
E-dowody osobiste, nowa jakość w życiu.
21 lutego 2019 (1 rok i 107 dni temu)
37:55
Wszystko o Radach Dzielnic
19 lutego 2019 (1 rok i 109 dni temu)
30:00
Chris Niedenthal i Wojciech Duda gośćmi wideoczatu
30 stycznia 2019 (1 rok i 129 dni temu)
Ostatnia puszka WOŚP prezydenta Adamowicza
23 stycznia 2019 (1 rok i 136 dni temu)
30:00
Radni przed 3. Sesją Rady Miasta Gdańska
10 grudnia 2018 (1 rok i 180 dni temu)
30:00
Gdańsk już nie dla Kosmosu?
6 grudnia 2018 (1 rok i 184 dni temu)
30:00
Święta, Jarmark Bożonarodzeniowy. Jakie atrakcje?
27 listopada 2018 (1 rok i 193 dni temu)
0:25:00
Przed czwartkową sesją RMG nowej kadencji.
21 listopada 2018 (1 rok i 199 dni temu)
30:00
Jak wyglądają przygotowania do zimy?
16 listopada 2018 (1 rok i 204 dni temu)
30:00
Czy Gdańsk stał się turystyczną potęgą?
15 listopada 2018 (1 rok i 205 dni temu)
0:30:00
Rada Miasta Gdańska. Podsumowanie VII kadencji
6 listopada 2018 (1 rok i 214 dni temu)
25:40
Budżet Obywatelski - podsumowania i plany
30 października 2018 (1 rok i 221 dni temu)
19:42
Rada Miasta Gdańska - między starym a nowym
23 października 2018 (1 rok i 228 dni temu)
Jak parkingi kubaturowe zmienią nasze miasto?
16 października 2018 (1 rok i 235 dni temu)
23:52
Elementarz wyborcy
11 października 2018 (1 rok i 240 dni temu)
30:28
30-lecie Związku Sybiraków
9 października 2018 (1 rok i 242 dni temu)
34:57
Wideoczat z Dorotą Stalińską
4 października 2018 (1 rok i 247 dni temu)
27:56
Pomorskie Eko Forum 2018
4 października 2018 (1 rok i 247 dni temu)
1:02:52
Westerplatte walczy. Wideoczat z Andrzejem Drzycimskim
3 października 2018 (1 rok i 248 dni temu)
30:37
Budżet i nie tylko. Wideoczat z radnymi
25 września 2018 (1 rok i 256 dni temu)
29:07
Wideoczat z Krystyną Jandą
18 września 2018 (1 rok i 263 dni temu)
25:02
Centrum Hewelianum gdańskim Central Parkiem?
13 września 2018 (1 rok i 268 dni temu)
24:16
Festiwal Wilno w Gdańsku 2018
6 września 2018 (1 rok i 275 dni temu)
27:59
Czy na gdańskich ulicach jest bezpiecznie?
5 września 2018 (1 rok i 276 dni temu)
31:00
Zbiornik Wody Stara Orunia - nowa atrakcja
9 sierpnia 2018 (1 rok i 303 dni temu)
33:40
Muzeum Wolnego Miasta - "opcja niemiecka"?
2 sierpnia 2018 (1 rok i 310 dni temu)
27:05
Wszystko o Jarmarku Św. Dominika
26 lipca 2018 (1 rok i 317 dni temu)
FETA - naprawdę warto
10 lipca 2018 (1 rok i 333 dni temu)
24:16
Przed V Światowym Zjazdem Gdańszczan
26 czerwca 2018 (1 rok i 347 dni temu)
25:03
Radni przed 55. Sesją Rady Miasta
26 czerwca 2018 (1 rok i 347 dni temu)
0:30:00
Masz długi? Ratuj się, żeby nie utonąć.
17 kwietnia 2018 (2 lat i 52 dni temu)
39:30
Odpady i segregacyjne dylematy - zobacz wideoczat
12 kwietnia 2018 (2 lat i 57 dni temu)
39:15
Jak Gdańsk wspiera seniorów? Zobacz wideoczat.
10 kwietnia 2018 (2 lat i 59 dni temu)
22:37
Jak być fit - dla dorosłych i dzieci
6 kwietnia 2018 (2 lat i 63 dni temu)
31:00
Jak pomagać osobom z autyzmem?
5 kwietnia 2018 (2 lat i 64 dni temu)
28:05
Rozmowa o miejskich inwestycjach w 2018 roku
3 kwietnia 2018 (2 lat i 66 dni temu)
24:15
Dyskusja radnych przed L sesją
27 marca 2018 (2 lat i 73 dni temu)
25:34
Jak od kwietnia segregować odpady?
14 marca 2018 (2 lat i 86 dni temu)
42:06
#MeToo - Gdańsk przeciw przemocy seksualnej
18 stycznia 2018 (2 lat i 141 dni temu)
36:31
Dawać i mieć frajdę? Wideoczat o finale WOŚP
11 stycznia 2018 (2 lat i 148 dni temu)
56:19
Autobusy i tramwaje - będzie jeszcze lepiej?
4 stycznia 2018 (2 lat i 155 dni temu)
30:32
Radni przed XLIV Sesją Rady Miasta Gdańska
24 października 2017 (2 lat i 227 dni temu)
41:43
Jak inwestycje wpływają na rozwój metropolii?
24 października 2017 (2 lat i 227 dni temu)
25:31
Olimpiada „Senior Obywatel”, aktywność i integracja
12 października 2017 (2 lat i 239 dni temu)
28:38
Radni przed XLIII Sesją Rady Miasta Gdańska
27 września 2017 (2 lat i 254 dni temu)
25:00
Łączy nas Gdańsk - nowa kampania społeczna
21 września 2017 (2 lat i 260 dni temu)
29:37
Czym jest demokracja i jak ją budować?
7 września 2017 (2 lat i 274 dni temu)
30:19
Pierwszy rok tunelu pod Martwą Wisłą
20 kwietnia 2017 (3 lat i 49 dni temu)
30:09
Koniec Pozytywnej Szkoły Podstawowej w Kokoszkach?
13 kwietnia 2017 (3 lat i 56 dni temu)
28:26
Co z powietrzem w mieście?
16 marca 2017 (3 lat i 84 dni temu)
35:30
Zawodówki - szkoły na trudne czasy?
9 marca 2017 (3 lat i 91 dni temu)
50:21
Komu przeszkadzają reklamy uliczne w mieście?
16 lutego 2017 (3 lat i 112 dni temu)
20:16
PIT w Gdańsku się opłaca
2 lutego 2017 (3 lat i 126 dni temu)
28:49
Bitwa o Muzeum II Wojny Światowej
26 stycznia 2017 (3 lat i 133 dni temu)
31:32
Z sercem do bezpańskiego psa i kota
11 stycznia 2017 (3 lat i 148 dni temu)
43:41
Gdańsk miastem praw człowieka
8 grudnia 2016 (3 lat i 182 dni temu)
51:20
Magia świątecznego Gdańska
1 grudnia 2016 (3 lat i 189 dni temu)
59:07
Zmiany w systemie oświaty - czy jest się czego bać?
17 listopada 2016 (3 lat i 203 dni temu)
39:47
Parada Niepodległości w Gdańsku
10 listopada 2016 (3 lat i 210 dni temu)
30:16
Kwiaty i inna zieleń
3 listopada 2016 (3 lat i 217 dni temu)
30:28
Turystyka w Gdańsku. Jak wypadł sezon 2016?
13 października 2016 (3 lat i 238 dni temu)
28:19
Więcej płatnego parkowania w Gdańsku. Źle czy dobrze?
6 października 2016 (3 lat i 245 dni temu)
25:53
Smród i nieprzyjemny zapach z Szadółek. Co dalej?
15 września 2016 (3 lat i 266 dni temu)
47:31
Droga Zielona - wybawienie czy kłopot dla Gdańska?
8 września 2016 (3 lat i 273 dni temu)
30:00
Czy jest moda na psy i koty ze schroniska?
4 sierpnia 2016 (3 lat i 308 dni temu)
25:58
FETA! To będzie best of ostatnich 10 lat
14 lipca 2016 (3 lat i 329 dni temu)
31:33
Kłopoty z parkowaniem przy plaży
7 lipca 2016 (3 lat i 336 dni temu)
32:16
Sezon letni czas zacząć
23 czerwca 2016 (3 lat i 350 dni temu)
47:43
Oliwa - niedoceniana dzielnica Gdańska?
17 czerwca 2016 (3 lat i 356 dni temu)
29:10
Nowa gdańska Karta Turysty. Poznaj jej zalety
9 czerwca 2016 (3 lat i 364 dni temu)
29:04
Po co komu Rady Dzielnic?
2 czerwca 2016 (4 lat i 6 dni temu)
54:17
Imigranci, którzy zostali gdańszczanami
5 maja 2016 (4 lat i 34 dni temu)
34:26
Nowe zasady segregowania śmieci w Gdańsku
28 kwietnia 2016 (4 lat i 41 dni temu)
PO CO NAM TEN TUNEL?
14 kwietnia 2016 (4 lat i 55 dni temu)
41:48
Program Rodzina 500 plus cz.II
31 marca 2016 (4 lat i 69 dni temu)

NA GORĄCO
Pit w Gdańsku. Się opłaca! Losowanie nagród
5 czerwca 2020 (2 dni temu)
W piątek 5 czerwca w studio portalu Gdańsk.pl odbyło się losowanie nagród w loterii Pit w Gdańsku! Się opłaca. W tym roku do wygrania roku było 15 rowerów, 5 telefonów i najbardziej pożądana nagroda, czyli Hybrydowa Toyota Yaris w wersji premium. Właścicielką szczęśliwego kuponu ponownie została kobieta! 000
„Przyszłość Słońca” spotkanie z prof. Krzysztofem Meissnerem
5 czerwca 2020 (2 dni temu)
Słońce ma średnicę ponad 100 razy większą od Ziemi. Jego masa stanowi 99,86% masy wszystkich planet Układu Słonecznego. Światło słoneczne dociera do Ziemi w ciągu 8 minut i 19 sekund. Jest głównym źródłem energii naszej planety. Czy będzie świeciło zawsze?
Wielka biało-czerwona patchworkowa flaga dziś znów nad Gdańskiem
4 czerwca 2020 (3 dni temu)
Wielka biało-czerwona patchworkowa flaga dziś znów nad Gdańskiem
Gdańsk 2020 - sztuka na czas pandemii. Posłuchaj głosu artystów na wystawie online
3 czerwca 2020 (4 dni temu)
Wystawa “Gdańsk 2020”, zorganizowana przez Instytut Kultury Miejskiej, prezentuje prace artystek i artystów komentujących zmieniającą się rzeczywistość. Prezentacja 50 prac ilustrujących uczucia związane z izolacją wywołaną pandemią - niepewność, lęk, ale i ciekawość - dostępna będzie na stronie www.gdansk2020.eu. do połowy września.
Trwa napełnianie gdańskich basenów. Kiedy z nich skorzystamy?
1 czerwca 2020 (6 dni temu)
Już niebawem będzie można korzystać z gdańskich pływalni. Zobacz jak przebiega i na czym polega proces napełniania ich wodą i uzdatniania jej.
Samorząd przyszłości. Spotkanie online z okazji 30-lecia samorządów w Polsce
30 maja 2020 (8 dni temu)
Debata z udziałem: Aleksandry Dulkiewicz, Doroty Zmarzlak, Jerzego Stępnia, Adama Struzika, Adama Ciszkowski. Prowadzący: Maciej Orłoś
powrót do góry