Co protesty przeciwko ACTA mają wspólnego z kulturą? M.in. o tym rozmawiano podczas debaty w Gdańsku

O kulturze i społecznej samoorganizacji rozmawiano w Gdańsku, w Instytucie Kultury Miejskiej, podczas debaty przed Forum Przyszłości Kultury. Do udziału w dyskusji zaproszono socjologów Mikołaja Rakusę-Suszczewskiego z Uniwersytetu Warszawskiego i Krzysztofa Stachurę z Uniwersytetu Gdańskiego, pomysłodawczynię projektu „Demokracja ilustrowana” Mariannę Grzywaczewską oraz Aleksandrę Szymańską z IKM, a spotkanie poprowadził dziennikarz i publicysta Edwin Bendyk. Jakie wnioski wyniknęły z debaty? Jakie dalsze działania powinni podjąć działacze kultury?

Co protesty przeciwko ACTA mają wspólnego z kulturą? M.in. o tym rozmawiano podczas debaty w Gdańsku
A
A
data publikacji: 09 października 2017 r.

Ogólnopolska akcja: Autonomia, samoorganizacja, samorząd. Debata przed Forum Przyszłości Kultury 2017 - odbyła się także w Gdańsku
Ogólnopolska akcja: Autonomia, samoorganizacja, samorząd. Debata przed Forum Przyszłości Kultury 2017 - odbyła się także w Gdańsku
Fot. Grzegorz Mehring / www.gdansk.pl

„Spotkajmy się, by podjąć zadanie wymyślenia projektu na przyszłość - stworzenia wizji kultury, o jakiej marzymy, której chcielibyśmy dla nas dziś i dla przyszłych pokoleń” - apelowali organizatorzy Forum Przyszłości Kultury w manifeście, zainicjowanym przez Teatr Powszechny w Warszawie.

„Potrzebujemy nowych opowieści, które przywrócą nam nadzieję oraz sens zaangażowania i działania na rzecz tego, co wspólne. To praca „Bildung”, o której pisała Maria Janion w liście do Kongresu - praca rozumienia prowadząca do empatii, mądry wysiłek przekształcania siebie i świata wokół. Nie dajmy odebrać sobie wizji przyszłości!” - argumentowano w manifeście.

Organizowane przez Teatr Powszechny im. Zygmunta Hübnera w Warszawie Forum Przyszłości Kultury odbędzie się w dniach 18-19 listopada 2017 roku w siedzibie instytucji. Jednak już teraz trwają debaty, podczas której zaproszeni goście ze świata kultury, ale nie tylko, pochylają się nad tą dziedziną życia społecznego. Spotkania odbyły się m.in. w Poznaniu i Krakowie. W czwartek 5 października 2017 roku socjologowie, miejscy aktywiści i osoby zarządzające instytucjami kultury spotkali się w Instytucie Kultury Miejskiej w Gdańsku podczas spotkania „Autonomia, samoorganizacja, samorząd. O kulturze i społeczeństwie poza instytucjami”.

Od protestów przeciwko ACTA do kultury niepodległej

Zanim ludzie kultury podjęli działania dążące do jej ochrony przed rządowymi zakusami, mogliśmy obserwować w Polsce na przestrzeni ostatnich lat inne liczne protesty: przeciwko ACTA w 2012 roku, zainicjowany w 2016 roku Ogólnopolski Strajk Kobiet, czy utworzony w tym roku Łańcuch Światła.

Tych kilka przykładów społecznej mobilizacji w skali masowej w Polsce zainspirowało socjologów i badaczy kultury do rozpoczęcia dyskusji na temat możliwości wypracowania taktyki działań zbiorowych w kierunku nadania kulturze w Polsce niezależności.

- Sprawa ACTA to był protest młodzieży, która czuła, że mogły zostać naruszone jej interesy ekonomiczne, ale liczyła się też perspektywa utraty przestrzeni zabawy, aktywności społecznej i pojmowanej bardzo ogólnie wolności. Był to również protest o charakterze antyrządowym - tłumaczył Mikołaj Rakusa-Suszczewski, socjolog i filozof polityki z Uniwersytetu Warszawskiego.

Jak podkreśla, tym jednak, co zaskoczyło badaczy, był fakt, że protest w sprawie ACTA nie był spontanicznym ani niezaplanowanym ruchem. - Siła tego protestu polegała na tym, że potrafił wyartykułować zarówno interes ekonomiczny, polityczny, jak i przestrzeń wartości, które chciał bronić. Dlatego uważam, że dzisiaj ruch protestu, który miałby się przerodzić w ruch społeczny, musi obejmować też ruch ekonomiczny - ludzie muszą mieć poczucie, że w grę wchodzą ich interesy; musi obejmować reperkusje polityczne, z którymi wiąże się z kolei kwestia zajęcia stanowiska moralnego - dodał Rakusa-Suszczewski.

Fot. Grzegorz Mehring / www.gdansk.pl

Ostrzegł jednak, że tego rodzaju akcje, zdaniem badaczy, są krótkotrwałe. Czy zatem walka o wolność w kulturze powinna przebiegać jak ta wymierzona przeciwko ACTA? Czy powinna być skrupulatnie zaplanowana czy wybuchnąć spontanicznie?

Inicjatywa, która sama się stworzyła

Spontanicznie właśnie powstała w ubiegłym roku „Demokracja ilustrowana” - projekt Marianny Grzywaczewskiej i Edgara Bąka, w ramach którego zaproszeni do współpracy artyści stworzyli plakaty inspirowane tytułowym zagadnieniem. Jak podkreślała podczas debaty w IKM Grzywaczewska, to inicjatywa, która sama się stworzyła.

2. Gdański Tydzień Demokracji. Wystawa Demokracja Ilustrowana w ECS
2. Gdański Tydzień Demokracji. Wystawa Demokracja Ilustrowana w ECS
zdj. Grzegorz Mehring

- „Demokracja ilustrowana” nie była w zamierzeniu aktywnością, ruchem społecznym - ona się nim stała. To wspaniałe, ale też obarczone odpowiedzialnością i pewną dyskusją, która jeszcze jest przed nami - podkreślała. - Rok temu w lipcu myśleliśmy z mężem, jak możemy zaangażować się w taki „soft” sposób w różnego rodzaju trwające już wtedy akcje i protesty; żeby nie tworzyć ostrej kontry. Postanowiliśmy wykorzystać nasze zasoby - zaprosić artystów, grafików, których znaliśmy, po to, żeby stworzyć symbole. Niekoniecznie chodziło nam o to, żeby zabrać symbole tzw. drugiej stronie, ale przynajmniej o stworzenie nowych. Bo dotychczasowe zostały tak nasiąknięte narracjami, że po prostu trzeba było szukać nowych.

Akcja zaczęła się w internecie i szybko ruszyła w teren. Spotkała się z takim odzewem, jakiego pomysłodawcy się nie spodziewali. I jak podkreślają - do jakiego nie dążyli. - Nie było naszą intencją, żeby stać się ruchem społecznym. Nie chcieliśmy być szufladkowani - tłumaczyła Grzywaczewska. - Postanowiliśmy przyjąć rolę wspierających artystów. Myślę, że „Demokracja ilustrowana” jest rodzajem towarzyszącej, wspierającej platformy, która o tyle ważna jest w kontekście kultury, że daje artystom potrzebną dla ich działań przestrzeń.

Podczas debaty podzieliła się opinią, niewątpliwie ważną dla przyszłych „bojowników” o wolność kultury, którzy zastanawiają się, na ile powinna być to bitwa we współpracy z instytucjami, a na ile ruch całkowicie niezależny. - Zauważyłam, że wielu ludzi bardzo się boi radykalizmu. Każdy ruch spontaniczny, który przeradza się w instytucję musi się jakoś określić, bez tego nie wiadomo, gdzie iść dalej. Teraz rozmawiamy, dyskutujemy, są debaty, pomysły, ale w pewnym momencie, kiedy dochodzi do protestu, trzeba się zjednoczyć w jakimś okrzyku. I zauważyłam, że ludzie z tego rezygnują. Dlatego naszą - „Demokracji ilustrowanej” - świadomą decyzją jest to, że chcemy być z boku, żeby przedłużyć życie tego projektu.

„Ludzie nie ufają instytucjom”

O problemach instytucjonalnych, z którymi być może będą musieli się zmierzyć artyści i ludzie świata kultury, opowiadała podczas debaty Aleksandra Szymańska z Instytutu Kultury Miejskiej. Aleksandra Szymańska IKM: - Instytucyjność, stabilność jest ważna. Natomiast jest trudna - ostrzegała. - Kiedy mówimy o ruchach społecznych, nie widzę instytucji, jako miejsca, poprzez które można się komunikować; również powody, dla których się zbierają ludzie, są niezwiązane z instytucją.
Jej zdaniem, obecnie panuje niechęć do instytucji, także tych zajmujących się kulturą. - Coraz mniej potrzebujemy instytucji - mówiła Szymańska.

Zwróciła także uwagę na problemy, z którymi one się borykają, pomimo ułatwień w postaci np. zaplecza finansowego. Jednym z nich jest autonomia instytucji, czego przykładem może być niedawna ingerencja rządowa w PiSF.

Podczas debaty paneliści wspólnie zastanawiali się nad tym, czy przyszłe uczestnictwo w kulturze wymagać będzie jeszcze w ogóle przynależności do sformalizowanych struktur. Podkreślali to, że kultura dzisiaj jest inna niż była 15 czy 20 lat temu, i w dużej mierze ulega deinstytucjonalizacji. Wskazali jednak konieczność zastanowienia się nad skalą docierania do odbiorcy w przypadku instytucji a nie-instytucji, a także skutkiem, jaki przynoszą działania oddolne.

- Myślę, że byłyby lepsze, gdyby miały jakąś formę wsparcia, zakorzenienia w formie instytucji - skomentował socjolog Krzysztof Stachura z Uniwersytetu Gdańskiego. - Natomiast inny powinien być model instytucji. Zbadaliśmy punkty styczne między instytucjami a tym, co dzieje się poza instytucjami. Okazało się, że instytucja jest akuszerem.

- Kluczową sprawą jest zbudowanie zaufania do instytucji. To jest bardzo realny problem, z którym musimy sobie jakoś poradzić - dodała Szymańska.

Debata „Autonomia, samoorganizacja, samorząd. O kulturze i społeczeństwie poza instytucjami” została zorganizowana przez Teatr Powszechny w Warszawie i Instytut Kultury Miejskiej we współpracy z tygodnikiem Polityka.

Pełen Manifestem Forum Przyszłości Kultury dostępny jest tutaj.

Agata Olszewska (0)
www.gdansk.pl
agata.olszewska@gdansk.pl
więcej tekstów autora
Agata Olszewska (0)
www.gdansk.pl
agata.olszewska@gdansk.pl
więcej tekstów autora