Oficjalne otwarcie kongresu miało miejsce w późnym popołudniem w piątek, 13 listopada, w audytorium Europejskiego Centrum Solidarności. Gości powitała liczna reprezentacja organizatorów i gospodarzy.
Siłą są konkretni ludzie
Dr Aleksandra Burdziej, prezeska Zarządu Krajowego Związku Towarzystw Polsko - Niemieckich w swoim wystąpieniu nawiązała do historii sprzed lat, kiedy to związkowców “Solidarności” z Gdańska w Bremie zastało wprowadzenie stanu wojennego: - Zamiast czekać bezczynnie na rozwój wydarzeń, postanowili działać i kilka miesięcy później w Bremie powstaje biuro “Solidarności”. Nad wejściem wisi biało-czerwona flaga, przychodzą zwykli mieszkańcy miasta, pytają: "Jak możemy pomóc? Dokąd wysyłać paczki? Czego potrzebujecie?" Do Polski zaczynają trafiać paczki z żywnością, odzieżą i lekarstwami - mówiłą Aleksandra Bardziej. - Partnerstwo Gdańska i Bremy, którego 50-lecie obchodzimy w tym roku, miało wtedy pięć lat. W tych dramatycznych okolicznościach zostało wystawione na próbę, a jego siłą okazali się konkretni ludzie, gotowi wziąć odpowiedzialność za innych. I właśnie dlatego tak bardzo cenię to, co robimy w naszych towarzystwach polsko-niemieckich i niemiecko-polskich.
Przyjaźń to nie zawsze zgadzanie się
Simona Koß, jej odpowiedniczka po stronie niemieckiej, prezeska siostrzanego Zarządu Federalnego Związku Towarzystw Niemiecko - Polskich dodała: - Nasze demokracje są pod presją. Populizm, nacjonalizm i wzajemny brak zaufania przybierają na sile, także między Niemcami i Polską są różne punkty widzenia, otwarte pytania i historyczne rany, które oddziałują do dziś. My, Niemcy ponosimy szczególną odpowiedzialność, by nigdy nie zapomnieć zbrodni II wojny światowej i by traktować polskie doświadczenia z szacunkiem i delikatnością. Przyjaźń nie zawsze oznacza zgadzanie się we wszystkim. Oznacza słuchanie siebie nawzajem, nawet jeśli jest to trudne. I właśnie po to potrzebny jest nam ten kongres. Dla mnie nasze towarzystwa są czymś szczególnym. Angażują się w nich ludzie, społecznicy, którzy z całym serce i czasem na przekór oporowi troszczą się o to, żeby z sąsiadów stać się przyjaciółmi.
Ważne zadanie po 35 latach
Występująca w imieniu prezydent Gdańska Aleksandry Dulkiewicz, jej zastępczyni Monika Chabior nawiązała do motto kongresu: - Spotykamy się pod hasłem “Z Gdańska o Europie. Polska i Niemcy w czasach przełomu”. Świat wokół nas gwałtownie się zmienia. Przeobrażeniu ulegają nasze społeczeństwa i sytuacja geopolityczna. Równocześnie mierzymy się z zupełnie nowymi zjawiskami: sztuczną inteligencją, fake newsami, które wpływają na nasze postrzeganie rzeczywistości i zaufanie do demokracji. To oznacza, że formy naszej współpracy muszą ewoluować. Stoi przed nami, a w szczególności przed towarzystwami polsko - niemieckimi i niemiecko - polskimi niezwykle ważne zadanie przełożenia dziedzictwa 35 lat współpracy na język zrozumiały dla młodych ludzi. Życzę państwu inspirujących debat, odwagi w poszukiwaniu nowych dróg współpracy oraz wspaniałego pobytu w Gdańsku.
Dyplomacja i kultura
Uczestników kongresu powitała także (zdalnie, w wystąpieniu nagranym wcześniej) Henryka Mościcka-Dendys, szefowa służby zagranicznej i dyrektor generalna w ministerstwie spraw zagranicznych, przewodnicząca Rady ds. Współpracy z RFN. Dziękując społecznikom z towarzystw za ich wkład w rozwój porozumienia między narodami, przypomniała, że w mijającym roku świętowano 35-lecie zawarcia Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy zawarty między RP a RFN w czerwcu 1991 roku.
Miguel Berger, ambasador Niemiec w Polsce podkreślał wagę zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w rozwój stosunków między krajami: - Tu nie chodzi tylko o wielką politykę, o spotkania między ministrami (choć przypomniał, że w tym roku Polskę odwiedzili prezydenci połowy niemieckich landów, co było ewenementem - red.). Szczególnie ważne są te kontakty społeczne.
Emil Rojek wicewojewoda pomorski także podkreślił moc, jaką niesie za sobą umiejętność słuchania drugiego człowieka i dialogu.
I na koniec, słowa powitania przekazała Magdalena Mistat, p. o. dyrektorki Europejskiego Centrum Solidarności: - W czasach wojen i podziałów, podsycanych konfliktów i rosnących sił nacjonalizmów, miejsce takie jak Europejskie Centrum Solidarności pełni niezwykłą i ważną rolę infrastruktury odporności. Kultura ma bowiem wielką moc. Buduje wspólnotę, kształtuje wartości, sprzyja otwartości, czynni odważnym na dzielenie się zaufaniem i szacunkiem. Towarzystwa polsko-niemieckie i niemiecko-polskie czerpią z tych drogich nam wartości, a jednocześnie tworzą je i promują. Dlatego tym bardziej cieszymy się, że możemy gościć państwa pod naszym dachem
Radio po polsku z Berlina z nagrodą
Podczas uroczystości miało też miejsce wręczenia Nagrody DIALOGU. To przyznawane przez Federalny Związek Towarzystw Niemiecko-Polskich od 2005 roku wyróżnienie nagradza osoby, instytucje i inicjatywy, które w szczególny sposób zasłużyły się na rzecz porozumienia między Polską a Niemcami i dialogu europejskiego. W gronie laureatów są m. in. Lech Wałęsa, Adam Bodnar i Steffen Möller.
Nagrodę DIALOGU za rok 2026 otrzymała redakcja radia COSMO po polsku i jest to dla niej wyróżnienie tym bardziej szczególne, że przyszłość berlińskiej rozgłośni od ponad 30 lat towarzyszącej Polakom mieszkającym w Niemczech stoi pod znakiem zapytania na skutek programu oszczędnościowych restrukturyzacji niemieckiego radia publicznego. Więcej na ten temat można przeczytać na stronie Deutsche Welle.
Nagrodę odebrali Jacek Tyblewski - kierownik polskiej redakcji i dziennikarz Tomasz Kycia. Ten pierwszy poinformował, że otrzymał zapewnienie od kierownictwa, że “polskie COSMO” jednak przetrwa. Laudację wygłosiła Katarzyna Niewiedział, pełnomocniczka Senatu Berlina ds. Integracji i Migracji.
Medale prezydenta
Tej uroczystości nie było w oficjalnym programie Kongresu. Wiceprezydent Monika Chabior wręczyła trzy Medale Prezydenta Miasta Gdańska. Wszyscy laureaci to osoby szczególnie zaangażowane w rozwój współpracy polsko - niemieckiej, a zwłaszcza gdańsko - bremeńskiej.
Medale Prezydenta Miasta Gdańska otrzymali:
- Uwe Metschke
- Jadwiga Golian (nieobecna na uroczystości)
- Anna i Artur Labudda.
Po wręczeniu nagrody i medali odbył się panel dyskusyjny z udziałem ambasadorów obu krajów - Jana Tombińskiego i Miguela Bergera. Dyskusja toczyła się wokół pytania „35 lat polsko-niemieckiego partnerstwa: sukcesy, lekcje - i jaki następny krok?”.
Wcześniej tego samego dnia uczestnicy kongresu spacerowali po Gdańsku śladami Güntera Grassa.
