Więzień polityczny
Ekrem Imamoğlu, laureat V edycji Nagrody im. Prezydenta Pawła Adamowicza, nie mógł osobiście odebrać zaprojektowanej przez rzeźbiarza Krzysztofa Bednarskiego statuetki szybującego ptaka – symbolu wolności. Od blisko roku bowiem burmistrz Stambułu spogląda na swoje miasto poprzez kraty więzienia o zaostrzonym rygorze w dzielnicy Silivri. Prokuratura w Stambule oskarżyła go (oraz ponad 100 członków jego zespołu) o korupcję, wymuszenia, przekupstwo, pranie brudnych pieniędzy, a nawet szpiegostwo, i domaga się dla niego ponad 2000 lat więzienia. Turecka opozycja i międzynarodowa opinia publiczna zgadzają się, że zarzuty wobec niego są motywowane politycznie. Imamoğlu jest bowiem nie tylko trzykrotnie wybranym burmistrzem 16-milionowego miasta oraz przewodniczącym Związku Gmin Turcji, ale i najgroźniejszym rywalem prezydenta Turcji Recepa Tayyipa Erdoğana, który trzyma władzę od ponad 20 lat.
Aresztowanie burmistrza wywołało w kraju masowe protesty, a on sam, choć odcięty od bezpośredniego kontaktu z wyborcami, zapowiada, że nie wycofa się z politycznej walki, że jest w stanie nawet zza krat wygrać wybory i przywrócić w kraju demokrację.
„Celem prezydenta Erdoğana nie jest tylko kształtowanie przebiegu następnych wyborów. Chodzi o wyeliminowanie mojej kandydatury teraz i w przyszłości oraz całkowite wykluczenie mnie z polityki. Powód jest oczywisty: wiedzą, że w wolnych i uczciwych wyborach mogę pokonać prezydenta Erdoğana i próbują temu zapobiec" — przekazał w styczniu br. poprzez swoich prawników portalowi Politico.
3 kwietnia 2025 Europejski Komitet Regionów (KR) wydał rezolucję potępiającą aresztowanie burmistrza, jak i pozostałych lokalnych liderów opozycji, podkreślając, że stanowi to poważne naruszenie zasad demokracji i jawne lekceważenie woli wyborców. Wezwał też tureckie władze do natychmiastowego uwolnienia aresztowanych. W głosowaniu nad rezolucją wzięła udział prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz.
Bruksela. Europejski Komitet Regionów potępia aresztowanie burmistrza Stambułu
Nieugięty obrońca demokracji
Nagroda im. Prezydenta Pawła Adamowicza to wspólna inicjatywa Europejskiego Komitetu Regionów, Miasta Gdańska i Międzynarodowej Sieci Miast Schronienia ICORN. Jest ona wyrazem hołdu i uznania dla wszystkich, którzy z odwagą i uczciwością występują przeciwko nietolerancji, radykalizacji postaw, mowie nienawiści, uciskowi i ksenofobii i którzy działają na rzecz promowania równości szans, integracji społecznej i praw podstawowych.
Jury V edycji Nagrody przyznało ją 13 stycznia br. Ekremowi Imamoğlu za nieugiętą obronę demokracji, solidarności i niezależności samorządu lokalnego w obliczu zmasowanej kampanii politycznego hejtu i prób dyskwalifikacji.
Wręczenie nagrody odbyło się w czwartek, 5 marca ,w budynku im. Paula-Henriego Spaaka w Parlamencie Europejskim podczas 170. sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów. Laureata reprezentował pełniący obowiązki burmistrza Stambułu, Nuri Aslan, wybrany na zastępcę Imamoğlu po jego aresztowaniu. Wysłuchano także przesłania żony burmistrza, Dilek Kayi Imamoğlu, tureckiej akademiczki, pisarki i aktywistki na rzecz praw kobiet oraz osób z niepełnosprawnościami.
Ekremie, nie możesz być sam
Wręczenie nagrody poprzedziły przemówienia europosłanki Magdaleny Adamowicz i prezydent Gdańska Aleksandry Dulkiewicz. Obie zasiadały w jury.
- Na naszych oczach demokracja toczy najważniejszą walkę od pokoleń. Dostaje ciosy z każdej strony, a my jej nie pomagamy. Dajemy się wciągnąć w narracje, które nas dzielą. W hejt, w dezinformację, w wojnę plemienną nakręcaną przez trole i algorytmy. I w tym chaosie zapominamy o tym, co jest fundamentem, o co całe życie walczył mój zamordowany mąż, Paweł Adamowicz, prezydent Gdańska, miasta wolności i solidarności. Że nasze kraje tak samo należą do tych, którzy głosowali jak my, jak i do tych, którzy głosowali inaczej, do bogatych i do bezdomnych, do tęczowych i do pobożnych. Do tych, którzy są tu od pokoleń i do tych, którzy dopiero przyszli. I właśnie tak demokracje umierają. Nie od ciosów wroga, ale od obojętności obywateli na los innych – mówiła Magdalena Adamowicz. - A ci, którzy stają w obronie demokracji: sędziowie, dziennikarze, którzy nie dają się kupić, aktywiści, burmistrzowie, którzy nie dają się zastraszyć, płacą za to najwyższą cenę. A media społecznościowe, które miały być globalną oazą wolnego słowa, stają się globalną pustynią kłamstwa i nienawiści. Algorytmy szerzą to zło, bo na kłamstwie i na nienawiści zarabiają cyfrowi oligarchowie. Ten jad dociera do milionów w sekundy. A prawda? Prawda przegrywa. I tych kilku multimiliarderów steruje dziś strumieniami świadomości całej ludzkości. Wszyscy tutaj to wiemy i musimy sobie uczciwie powiedzieć: za mało z tym robimy. Dlatego nagroda imienia prezydenta Pawła Adamowicza, mojego zamordowanego męża, nie jest gestem. Musi być naszym zobowiązaniem, że Europa widzi tych, którzy płacą osobistą cenę za wartości, których wszyscy na nowo musimy nauczyć się bronić z odwagą i za wszelką cenę. Ekremie, ty tę cenę płacisz. Nie wolno nam pozwolić żebyś został sam.
Przemówienie wywołało długą owację na stojąco.
Pamięć o Pawle Adamowiczu i jego wartościach trwa
Aleksandra Dulkiewicz przypomniała, że prezydent Paweł Adamowicz przez wiele lat zasiadał w tej sali podczas obrad i że wiele osób zgromadzonych w niej pamięta go jako kolegę.
- Ale wielu z was nigdy go nie spotkało. I właśnie nagroda imienia Pawła Adamowicza, wspólna nagroda Europejskiego Komitetu Regionów, miasta Gdańsk i ICORNu jest po to, by pamięć trwała. Owszem, od tego są także pomniki, od tego są ulice, od tego są różne nazwy. Ale to, że wyróżniliśmy już kilkanaście osób i instytucji, które są wierne mimo płacenia wysokiej ceny, tak jak Ekrem İmamoğlu, ale także tak jak Mary Crilly z Irlandii, która otrzyma także specjalne wyróżnienie, którzy zapłacili cenę po to, żeby być wiernym wartościom, na których ufundowana jest Unia Europejska - wartościom, o których wielu obywateli marzy: prawa człowieka, demokracja, wolność słowa, niezależne media, niezawisłe sądy. To jest to wszystko, co było bardzo bliskie sercu prezydenta Pawła Adamowicza i na to bym nałożyła jedno ważne słowo, które jest bliskie nam wszystkim tutaj w Unii Europejskiej: solidarność – powiedziała prezydent Gdańska.
Przesłanie burmistrza
Nuri Aslan odebrał Nagrodę w imieniu Ekrema İmamoğlu z rąk Katy Tüttő, przewodniczącej Komitetu Regionów.
- Decyzja przyznania Nagrody im. Pawła Adamowicza burmistrzowi Stambułu wysyła bardzo silne przesłanie. Sprawia, że jesteśmy silniejsi i pokazuje, że nie jesteśmy sami – powiedział zastępca Ekrema İmamoğlu i odczytał jego przesłanie:
„Otrzymanie tej znaczącej nagrody jest dla mnie ogromnym zaszczytem. Jestem wdzięczny wszystkim, którzy to umożliwili. Nie mogę być z państwem osobiście. Jednak wasza solidarność, solidarność tych, którzy wierzą w demokrację, ma ogromne znaczenie. (…) Moja wolność jest obecnie ograniczona przez sytuację w moim kraju, ale moja nadzieja nie jest ograniczona. Moja determinacja nie jest ograniczona. Ale najważniejsza jest demokratyczna wola mojego narodu. Będę nadal bronił tej woli pomimo wszystkich ograniczeń jakie mi narzucają. Nagroda ta nosi imię Pawła Adamowicza, prezydenta miasta, który stał się celem ataków za obronę lokalnej demokracji. Jest to dziedzictwo, które przypomina nam o prostej zasadzie: mandat udzielony przez wyborców musi być chroniony przez rządy prawa. W Turcji regres demokratyczny stał się bardziej dotkliwy, jednym z pierwszych celów ataków stały się samorządy lokalne, zwłaszcza te, w których nadal rządzi opozycja. Od lat rządzący próbują przywłaszczyć sobie państwo i naród. Krytyka jest traktowana jako wrogość, różnice są widziane jako zagrożenie. Opozycja jest na celowniku i nie prowadzi się z nią debaty. (…) Ta ceremonia odbywa się na kilka dni przed pierwszą rocznicą mojego zatrzymania, które miało miejsce 19 marca 2025 roku oraz na krótko przed moją pierwszą rozprawą sądową, która odbędzie się 9 marca. Jestem zatrzymany bez wiarygodnych podstaw. Spotkałem się z kłamstwami, sfabrykowanymi zarzutami i pułapkami politycznymi, nie budujemy jednak naszej przyszłości na urazach. Naszym celem nie jest pogłębianie podziałów, naszym celem jest powrót do rządów prawa. (…) W tej chwili instytucje europejskie ponoszą szczególną odpowiedzialność. Unia Europejska i Rada Europy odgrywają kluczową rolę w obronie demokracji lokalnej i standardów demokratycznych. Rola ta nie powinna być wykorzystywana do wykluczenia Turcji, powinna służyć wzmacnianiu zasad, które, jak twierdzimy, są nam wspólne. Turcja ma głębokie historyczne i społeczne powiązania z Europą. Naszym celem jest odnowienie tych powiązań poprzez wspólne wartości i uniwersalne zasady prawa. Miejsce Turcji jest w demokratycznej rodzinie europejskiej. Nie jest to życzenie, to kierunek historii i wola społeczeństwa.”
Na konferencji prasowej, która odbyła się po ceremonii, Nuri Aslan został zapytany o przyszłość Turcji w Unii Europejskiej w świetle obecnego stanu demokracji w jego kraju. Pełniący obowiązki burmistrza Stambułu, jakby na potwierdzenie słów Ekrema Imamoğlu, zapowiedział, że "Turcja będzie członkiem EU, bo Europa i Turcja potrzebują się nawzajem. Potrzebna będzie jednak zmiana u sterów państwa. Więziony burmistrz Imamoğlu kieruje się tymi samymi wartościami, jakimi kierował się zamordowany prezydent Gdańska Paweł Adamowicz. Te wartości, wprowadzone w życie, mogą stać się kluczem do integracji Turcji z Europą".
Podczas uroczystości specjalne wyróżnienie odebrała także Mary Crilly, założycielka i dyrektorka Centrum do spraw Przeciwdziałania Przemocy Seksualnej w Cork, która w styczniu br. odwiedziła Gdańsk i o której pisaliśmy w artykule „Pomaga ofiarom gwałtów w Irlandii. Doceniono ją w Gdańsku”.
Sylwetki wszystkich nominowanych i skład jury V edycji Nagrody im. Pawła Adamowicza przedstawiliśmy w artykule „Pięcioro nominowanych do Nagrody Prezydenta Pawła Adamowicza”.
Biogram laureata
Ekrem İmamoğlu jest demokratycznie wybranym burmistrzem Stambułu i jednym z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych liderów symbolizujących demokratyczne, inkluzywne i oparte na prawach człowieka zarządzanie miastem. Od ponad dekady aktywnie działa na rzecz wolności, równości, solidarności oraz przeciwdziałania dyskryminacji, nietolerancji, mowie nienawiści i ksenofobii. Od prawie roku jest niesprawiedliwie i bezprawnie więziony.
Jego przywództwo stało się symbolem demokratycznej innowacji w czasach rosnącego autorytaryzmu i społecznych podziałów. Wprowadził tzw. „Model Stambulski”, pionierski model zarządzania lokalnego oparty na zasadzie „niepozostawiania nikogo w tyle”, który przekształca mieszkańców w aktywnych współtwórców miasta. Dzięki szeroko zakrojonym inicjatywom obywatelskim, takim jak Rada Miasta, fora tematyczne i grupy robocze, mieszkańcy Stambułu mają realny wpływ na kształtowanie polityki miejskiej, podejmowanie decyzji i priorytetów inwestycyjnych. Inicjatywy partycypacyjne, w tym „Budżet jest Twój” czy otwarte konkursy urbanistyczne, umożliwiają mieszkańcom włączenie się w proces planowania przestrzeni publicznej, a także rozwijają demokratyczną kulturę współodpowiedzialności w całym mieście.
Gdańsk w Brukseli: Witalij Kliczko z Nagrodą im. Pawła Adamowicza
Pod kierownictwem İmamoğlu Stambuł stał się również centrum nowoczesnej dyplomacji miejskiej, promującej prawa człowieka, solidarność i współpracę transgraniczną. Sieć Miast Bałkańskich B40 oraz Deklaracja Sofijska są dowodem na jego zaangażowanie w budowanie współpracy między miastami w regionie naznaczonym konfliktami i podziałami, tworząc przestrzeń do dialogu, ochrony demokracji i wzmocnienia społeczeństwa obywatelskiego.
Burmistrz konsekwentnie wdraża programy społeczne, które w praktyce realizują jego wizję równości i sprawiedliwości społecznej. Szczególną uwagę poświęca edukacji, wsparciu dzieci i młodzieży oraz wyrównywaniu szans niezależnie od sytuacji ekonomicznej mieszkańców. Inicjatywy obejmują pomoc dziewczętom w kontynuowaniu nauki, wsparcie studentów uniwersytetów, pakiety wsparcia dla noworodków, programy żywieniowe w szkołach oraz ośrodki wczesnego rozwoju dzieci, które docierają do dziesiątek tysięcy rodzin i stanowią realne wsparcie dla najbardziej potrzebujących.
Pomimo ogromnego zaangażowania w życie miasta i społeczności, İmamoğlu spotkał się z poważnymi wyzwaniami politycznymi. W marcu 2025 roku został aresztowany i oskarżony o korupcję w procesie o wyraźnie politycznym podłożu. Mimo to jego determinacja i wizja demokratycznego, włączającego zarządzania miastem pozostają niezachwiane. Ekrem İmamoğlu nie tylko przekształcił codzienne życie mieszkańców Stambułu, lecz także zainspirował inne miasta w Europie i Azji do wdrażania polityki opartej na prawach człowieka, partycypacji obywatelskiej i solidarności społecznej. Jego działania pokazują, że miasto może stać się przestrzenią wolności, dialogu i współpracy, a przywództwo oparte na wartościach demokratycznych ma realny wpływ na poprawę jakości życia milionów osób.
