Jak zatrzymać wzrost opłat za odpady? Jest projekt ustawy

Od 2017 r. ceny wywozu śmieci wzrosły o 245%, a ceny wszystkich towarów i usług o 59%. Pokazują to nowe ekspertyzy naukowców z AGH, SGH, WSB-NLU, przygotowane wspólnie z Krajową Izbą Gospodarki Odpadami. Dane te są kolejnym argumentem za szybkim wprowadzeniem Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP). Po jej wprowadzeniu ceny w sklepach zmieniłyby się zaledwie o grosze. Dla mieszkańców byłby to praktycznie niezauważalny koszt. Tymczasem brak ROP może oznaczać kolejne podwyżki opłat za wywóz śmieci, które odczują wszyscy. Od stycznia 2025 r. do czerwca 2026 r. te opłaty wzrosły już o 11,2%! 
19.11.2026
Więcej artykułów poświęconych Gdańskowi znajdziesz na stronie głównej gdansk.pl
Mężczyźni i kobiety stojący w rzędzie
Śniadanie prasowe w sprawie ROP
Fot. UMP

Projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100), który wprowadza ROP, od sierpnia czeka na decyzję rządu. Popierają go wszystkie korporacje samorządowe oraz organizacje branży komunalnej. 

Śmieci drożeją szybciej niż wszystko inne

Prof. Tomasz Wójtowicz z AGH przeanalizował dane GUS. Od maja 2017 r. do maja 2026 r. ceny wywozu śmieci wzrosły o 245%. W tym samym czasie ceny ogółem poszły w górę o 59%, a żywności o 70%. Dla porównania: zakupy, które w 2017 r. kosztowały 100 zł, w maju 2026 r. kosztowały ok. 170 zł. Gdyby jedzenie drożało w tempie opłat za wywóz śmieci, płacilibyśmy za nie 345 zł.

To nie jest jednorazowy skok. Od stycznia 2025 r. do czerwca 2026 r. wywóz śmieci podrożał o 11,2%, a ceny ogółem o 3,2%. Rosną też wydatki gmin. W latach 2015–2025 wydatki na odpady w przeliczeniu na mieszkańca wzrosły o 106%, podczas gdy ilość odpadów przypadających na mieszkańca zwiększyła się tylko o 35%.

– Mieszkańcy widzą to w każdym rachunku. Koszty rosną szybciej niż inflacja, a my nie mamy innego narzędzia niż podwyżka opłaty. Tymczasem jedna trzecia kosztów systemu to opakowania, o których gminy nie decydują. ROP to najprostszy sposób, żeby ten rachunek trafił do właściwego adresata – mówi Piotr Kryszewski, dyrektor zarządzający ds. Zielonego Gdańska, reprezentujący Unię Metropolii Polskich im. Pawła Adamowicza.

Kto płaci za opakowania?

Zbiórka i zagospodarowanie odpadów opakowaniowych kosztowały w 2023 r. ok. 3,6 mld zł. To ok. 31% wszystkich wydatków gmin na odpady. Producenci przekazali na ten cel za pośrednictwem organizacji odzysku szacunkowo 676 mln zł, czyli zaledwie 19 groszy z każdej złotówki. Resztę pokrywają mieszkańcy w ramach opłat za wywóz śmieci.

W przeliczeniu na jedną osobę wygląda to tak: gminy wydają na odpady średnio ok. 32 zł miesięcznie na mieszkańca. Szacunkowo ok. 10 zł z tej kwoty to koszt opakowań. Producenci dokładają do tego ok. 1,84 zł.

ROP ma to zmienić. To zasada, zgodnie z którą za zbiórkę i recykling opakowania płaci firma, która wprowadza je na rynek. Im łatwiej opakowanie przetworzyć, tym niższa opłata.

– Dziś nie mamy wpływu na to, które z opakowań nadają się do recyklingu. Często też nie mamy po prostu wyboru dokonując zakupów, ile plastiku trafi później do naszego kosza. W opłacie za śmieci ponosimy koszty zbiórki i zagospodarowania opakowań, nawet jeśli kupujemy mało i segregujemy starannie. ROP to zmieni, wymuszając projektowanie opakowań zdalnych do recyklingu, a my zapłacimy tylko za te opakowania, które kupimy. – mówi Małgorzata Izdebska, Sekretarz Gminy Wołomin, reprezentująca Związek Miast Polskich.

Jeden telefon i znikają duże elektroodpady. Bezpłatna usługa GUK w Gdańsku

Kaucja bez ROP uderza w gminne instalacje

Od października 2025 r. działa system kaucyjny. Butelki PET i puszki, które wcześniej trafiały do żółtego worka, wracają teraz do sklepów. Gminne instalacje straciły najcenniejszy surowiec, którego sprzedaż obniżała koszty całego systemu. Teraz samorządy nie mają czym wypełnić luki.

– Z żółtego worka wyjęto dwa najcenniejsze surowce: puszki, których tona jest warta ok. 9 tys. zł, i butelki PET. Cena przezroczystego PET spadła z 4–5 tys. zł do ok. 1 tys. zł za tonę. Większość instalacji będzie musiała od stycznia podnieść opłaty za przyjmowanie odpadów. Cała Europa zaczęła od ROP, a dopiero potem wprowadziła kaucję. My zrobiliśmy odwrotnie i teraz za to płacimy – mówi Piotr Szewczyk, Prezes Zarządu Rady RIPOK.

– Koszty zbiórki i recyklingu opakowań istnieją i są w 100% ponoszone już dziś – pokrywają je obywatele w rachunkach za odpady. Wdrożenie ROP to wyłącznie przesunięcie płatności: mniejszy rachunek za odpady w gminie – czyli od mieszkańca – w zamian za groszowe kwoty doliczone do produktu. Bilans dla gospodarstwa domowego pozostanie neutralny – dodaje Sławomir Kiszkurno, Prezes Zarządu spółki Port Czystej Energii.

Ile ROP kosztuje przy kasie?

Przeciwnicy reformy przekonują, że ROP to nowy podatek, który wywoła drożyznę. Naukowcy z AGH, prof. Tomasz Wójtowicz i dr Jacek Wolak, obliczyli, o ile modelowa opłata ROP mogłaby podnieść ceny popularnych produktów. Przyjęli przy tym najmniej korzystny dla konsumentów scenariusz, w którym firmy przenoszą na nich całość kosztów.

Produkt

Cena

Opłata ROP

Mleko UHT w kartonie 1 l

3 zł 78 gr

5 gr

Sok w kartonie 1 l

7 zł 48 gr

5,4 gr

Napój gazowany PET 0,5 l

4 zł 98 gr

3,7 gr

Dżem w słoiku 280 g

6 zł 59 gr

3,4 gr

Źródło: ekspertyza AGH „Wpływ opłat ROP na ceny produktów i popyt na napoje”.

 

Naukowcy przeanalizowali ceny 13 produktów o łącznej wartości ok. 93 zł. Łączna opłata ROP wyniosłaby ok. 45 groszy, czyli zaledwie 0,5% wartości zakupów. Dla porównania: opłata cukrowa to co najmniej 50 groszy za litr napoju. Opłata ROP w przypadku litra napoju słodzonego wyniosłaby ok. 3 grosze, czyli około 15 razy mniej.

– Na wsi zbiórka odpadów jest droższa niż w mieście, bo zabudowa jest rozproszona, a odległości duże. Mieszkańcy gmin wiejskich płacą więc relatywnie więcej. Kilka groszy na kartonie mleka to dla rodziny nic w porównaniu z kolejną podwyżką opłaty za śmieci. Pieniądze z ROP są nam potrzebne, żeby różnice między gminami się nie pogłębiały – mówi Mariusz Marszał ze Związku Gmin Wiejskich RP.

Ustawa czeka, czas ucieka

Projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100), który wprowadza ROP, od 19 sierpnia czeka na rozpatrzenie przez Stały Komitet Rady Ministrów. Do końca kadencji Sejmu pozostał niespełna rok. Jeśli rząd nie przyjmie projektu teraz, ROP może nie zdążyć przejść przez parlament. A to oznacza kolejne lata, w których za opakowania zapłacą mieszkańcy.

Organizacje samorządowe i organizacje z branży gospodarki odpadami apelują do rządu o pilne przyjęcie projektu UC100 i skierowanie go do Sejmu.

Źródło: komunikat Unii Metropolii Polskich, Jędrzej Sieliwończyk/Urząd Miejski w Gdańsku