Katastrofa przy Chlebnickiej

23 sierpnia 1907 roku przy ulicy Chlebnickiej runęły dwie kamienic. Szczęśliwie nikt nie zginął, ale straty były znaczne.

A
A
Ostatnia aktualizacja: 23 października 2017 r.
Peter Siebert wykonał wierne szkice zburzonych domów dla ‘Danziger Zeitung’
Peter Siebert wykonał wierne szkice zburzonych domów dla ‘Danziger Zeitung’
Fot. Zbiory BG PAN

Dzień 23 sierpnia 1907 roku był w Gdańsku bardzo słoneczny, choć wyjąt­kowo chłodny: w południe temperatura przekroczyła niewiele ponad 13 stopni Celsjusza. Być może sprawił to silny, południowo-zachodni wiatr pędzący ma­sy zimnego powietrza znad Skandynawii i Rosji. W Gdańsku przyszły na świat trzy dziewczynki i pięciu chłopców (niestety również tego dnia pięcioro dzieci urodzi­ło się martwych). Prasa donosiła, między innymi, o wielu ofiarach śmiertelnych szalejącej w Chinach cholery, wśród nich o licznych Europejczykach, o pogromie Żydów w Tomaszpolu koło Mohylewa i o kongresie Międzynarodówki Socjaldemokratycznej w Stuttgarcie, na którym Róża Luksem­burg i Karl Kautzki poddali bezkom­promisowej krytyce politykę kolonialną mocarstw. Jednak dla gdańszczan naj­większym wydarzeniem tego dnia było zawalenie się kamienic przy Brotbänkengasse 47 i 48 (ulica Chlebnicka).

Nic nie zapowiadało tragedii, która w czwartkowe południe 23 sierpnia 1907 roku wydarzyła się w miejscu, gdzie kończy się Brotbänkengasse, a zaczyna Jopengasse (ulica Piwna), u wylotu Kraemergasse (ulica Kramarska). Tak w każdym razie zapewniał czytelników „Danziger Zeitung” 71-letni wówczas właściciel domu nr 48, rencista Franz Feichtmeyer. Według jego oświadczenia dom, który kupił w 1898 ro­ku był solidny i mocny. Zaraz po nabyciu kamienicy Feichtmeyer dokonał niezbęd­nych remontów: wzmocnił ściany nośne budynku i wymienił stare belki stropowe na piętrze. Remont został zaakceptowa­ny wówczas przez inżyniera nadzoru budowlanego i Policję Budowlaną. Również w 1905 roku właściciel poddał swoja kamienicę kontroli inspektora budowlanego, który wydał pozytywną ekspertyzę. Było to konieczne do oszacowania wartości bu­dynku, bowiem Feichtmeyer występował do magistratu o pożyczkę w wysokości 4200 marek pod zastaw nieruchomości.

Dopiero rankiem feralnego dnia Franz Feichtmeyer zawiadomiony został przez służbę o tym, że na górnym piętrze jego domu wypaczyły się drzwi i należy usterkę usunąć. Starszy pan wspiął się na piętro i stwierdził – jak zapewniał po raz pierwszy – odpadanie tynku i pęknięcia ścian. Po­stanowił więc zlecić swojemu murarzowi Karlowi Haase wykonane niezbędnych na­praw. Jednak, gdy schodził na dół („Uczyni­łem ledwie pięć lub sześć kroków” – mówił Feichtmeyer) usłyszał wołanie, że dom się wali i musi natychmiast uciekać. Starszy pan zbiegł więc co sił w nogach na po­dwórko od strony Kościoła Mariackiego, dzięki temu unikając śmierci.

Budynki nr 48 i – należący do handla­rza kawą, właściciela palarni kawy, Paula Nachtigala – nr 47 runęły na Brotbänkengasse. Zachowały się jedynie ściany szczyto­we od strony kościoła. Franz Feichtmeyer winą za katastrofę obarczył sąsiadów, którzy podobno wcześniej wykonywali niefachowo jakieś prace budowlane w swoich do­mach. Paul Nachtigal kategorycznie temu zaprzeczył. W celu ustalenia prawdziwych przyczyn katastrofy została rutynowo po­wołana specjalna komisja ekspertów Policji Budowlanej.

Jedno ze zdjęć z miejsca katastrofy
Jedno ze zdjęć z miejsca katastrofy
Fot. Zbiory BG PAN

Podczas katastrofy nikt na szczęście nie zginął. Jednak straty były znaczne. Panna Dorotea Kiedrowski, która ze zmiażdżony­mi stopami spadła do zawalonej piwnicy, straciła majątek (w meblach i tapetach, którymi handlowała) wyceniony na 6 tysięcy marek, panna Ziolkowski straciła w me­blach 2 tysiące, fryzjerka, panna Fischer – 600, a wdowa Blöcker – 200 marek. Największe straty poniósł jednak właści­ciel budynku nr 48, Franz Feichtmeyer. Już wcześniej zagrożony licytacją musiał sprzedać ruinę domu sąsiadowi spod nr 45/46, Bernhardowi Braune. Również Paul Nachtigal, który stracił nie tylko dom miesz­kalny, ale też – działającą w nim – filię swojej firmy nie odbudowywał już własnej kamienicy. Także i on sprzedał zrujnowany dom Braunemu, który w ciągu dwóch lat wybudował nowe kamienice, rozszerzając swój stan posiadania i wielkość swoich sklepów.

Katastrofa przy Brotbänkengasse wy­wołała olbrzymie zainteresowanie miesz­kańców Gdańska. Ze wszystkich stron cią­gnęły masy ludzi, tworząc wieloosobowe procesje. „Danziger Zeitung”, „aby dać przybliżony obraz sytuacji tym, którzy nie mają możliwości zwiedzenia miejsca kata­strofy, a szczególnie czytelnikom zamiejscowym”, zaangażowała artystę malarza, Petera Sieberta, który bezpośrednio po wypadku wykonał wierne szkice zburzo­nych domów. W ciągu najbliższych dni w wielu witrynach sklepowych pojawiły się zdjęcia z miejsca katastrofy, a w księgarniach specjalne pocztówki. Ciekawość gawiedzi została zaspokojona.

 

Mieczysław Abramowicz

 

Pierwodruk: Kwartalnik „Był sobie Gdańsk” 1(4)/1998

Historie gdańskie
Wypisy gdańskie
Rozmowy gdańskie
Biblioteka gdańskia