PORTAL MIASTA GDAŃSKA
PL | EN | DE

Pamięć i hołd. 104 lata temu komendant Józef Piłsudski został osadzony w gdańskim więzieniu

Pamięć i hołd. 104 lata temu komendant Józef Piłsudski został osadzony w gdańskim więzieniu
W czwartek, 22 lipca, w Gdańsku przed bramą wjazdową do Aresztu Śledczego przy ul. Kurkowej odbyła się uroczystość upamiętniająca fakt uwięzienia tu przez Niemców w 1917 roku Józefa Piłsudskiego i Kazimierza Sosnkowskiego. Przypomniano trudną polską drogę do niepodległości, a pod tablicą upamiętniającą obu bohaterów złożono kwiaty.
Miejsce uroczystości - brama wjazdowa do gdańskiego aresztu na ul. Kurkowej (krótki fragment od ul. 3 maja)
Miejsce uroczystości - brama wjazdowa do gdańskiego aresztu na ul. Kurkowej (krótki fragment od ul. 3 maja)
zdj. Dominik Paszliński/gdansk.pl

 

Zaczęło się od ważnego w naszej historii kryzysu przysięgowego. W lipcu 1917 roku żołnierze Legionów Polskich, walczący do tej pory po stronie Austro-Węgier, odmówili składania przysięgi na wierność cesarzom Austro-Węgier i Niemiec. W odwecie Niemcy internowali w obozach legionistów z dawnego zaboru rosyjskiego, pochodzących zaś z Galicji odsyłali do dyspozycji władz austriackich. Do przyfrontowego wówczas więzienia w Gdańsku trafili dowódcy: brygadier Józef Piłsudski i pułkownik Kazimierz Sosnkowski.

 

Wystąpienie Alana Aleksandrowicz, zastępcy prezydenta Gdańska
Wystąpienie Alana Aleksandrowicza, zastępcy prezydenta Gdańska
zdj. Dominik Paszliński/gdansk.pl


Wydarzenie to upamiętniono w Gdańsku. Przed bramą wjazdową do Aresztu Śledczego, gdzie na więziennym murze znajduje się tablica poświęcona Piłsudskiemu i Sosnkowskiemu, zebrali się uczestnicy uroczystości. Byli przedstawiciele Służby Więziennej i wojska, które reprezentował dowódca Garnizonu Gdańsk pułkownik Piotr Piątkowski. Obecni też byli liczni członkowie Związku Piłsudczyków RP i Hanna Śliwa-Wielesiuk.

- Polska droga do niepodległości przez dziesięciolecia znaczona była więzieniami, kratami w oknach, małymi celami, strażnikami na wieżyczkach – mówił w imieniu władz Gdańska Alan Aleksandrowicz, zastępca prezydenta Gdańska ds. inwestycji. - Prawdopodobnie właśnie tutaj Niemcy zamierzali pozbyć się Piłsudskiego, ale z nieznanych przyczyn zmienili plany wobec komendanta i jego współpracownika. Po kilku dniach wywieziono ich do Magdeburga. Można zatem bez zbędnej przesady powiedzieć, że cela w gdańskim areszcie była ważnym przystankiem na drodze do 11 listopada 1918 roku, a więc do niepodległości.

Marzec 1915 r. Nz. Józef Piłsudski i Kazimierz Sosnkowski przed kwaterą sztabu I brygady Legionów w dworze Juliana Zubrzyskiego w Grudzynach
Marzec 1915 r. Nz. Józef Piłsudski i Kazimierz Sosnkowski przed kwaterą sztabu I brygady Legionów w dworze Juliana Zubrzyskiego w Grudzynach
 

Wcześniej rys historyczny dotyczący legionów i kryzysu przysięgowego przedstawił płk. Andrzej Adamczyk, przewodniczący gdańskiego oddziału Związku Piłsudczyków RP. Gdańsk jest miastem, który bardzo intensywnie kultywuje pamięć o marszałku. Tu przy głównej ulicy znajduje się jego pomnik i plac jego imienia. Ich powstanie gdańskich zjednoczyło kultywatorów tradycji piłsudczykowskiej, którzy obecni są na różnych uroczystościach.

- Powstał pomnik i plac, te organizacje tak się budowały. Brakowało czegoś, co by to spajało. Tak powstał okręg gdański Związku Piłsudczyków RP. Spotkaliśmy się i powiedzieliśmy, że czas najwyższy to usystematyzować - mówił portalowi gdansk.pl po uroczystości płk. Andrzej Adamczyk.

W Areszcie Śledczym w 2003 r. cela, w której umieszczony był Józef Piłsudski została zamieniona w izbę pamięci. Stało się tak dzięki staraniom ówczesnego wicedyrektora aresztu Waldemara Kowalskiego, badacza dziejów gdańskiego aresztu, który napisał też książkę o historii tej placówki penitencjarnej.

- Poszukiwałem jakichś materiałów, źródeł, które by coś więcej powiedziały, tym bardziej, że w wielu przekazach wskazywano nie więzienie przy ul. Kurkowej, jako miejsce pobytu więźniów specjalnych Piłsudskiego i Sosnkowskiego, ale Twierdzę Wisłoujście – powiedział gdansk.pl Waldemar Kowalski. - Dzięki tym moim poszukiwaniom, a przede wszystkim dzięki pamiętnikom Kazimierza Sosnkowskiego, dzięki zachowanym planom architektonicznym więzienia, niestety niekompletnym, oraz dzięki informacjom z książki Marii Wielopolskiej „Więzienne drogi komendanta”, udało mi się odtworzyć drogę jaką przeszli od bramy do celi, w której przebywał Piłsudski.

Włodzimierz Kowalski przez wiele lat ustalał, w której celi aresztu więziony był Józef Piłsudski
Waldemar Kowalski przez wiele lat ustalał, w której celi aresztu więziony był Józef Piłsudski
zdj. Dominik Paszliński/gdansk.pl


Waldemar Kowalski ma pewność, że cela, którą wskazał była tą, w której dowódca legionów faktycznie przebywał. Natomiast nie udało się ze stuprocentową pewnością ustalić, w której celi przebywał pułkownik Sosnkowski.

- Informacje, które miałem były zbyt lakoniczne. Mogliśmy jedynie przypuszczać, że przebywał na tym samym oddziale, z tym, że w innym skrzydle. Musieli być, z przyczyn oczywistych, odseparowani od siebie – dodaje Waldemar Kowalski.

trzyosobowa delegacja niesie wieniec
Nz. (od lewej) Tamara Von Wiecka-Olszewska, radny gdański Andrzej Kowalczys (Koalicja Obywatelska) - reprezentujący Urząd Marszałkowski oraz Hanna Śliwa-Wielesiuk (Stowarzyszenie Rodzina Katyńska)
zdj. Dominik Paszliński/gdansk.pl


Dyrektor gdańskiego oddziału IPN prof. Mirosław Golon zapowiedział w swoim wystąpieniu podjęcie starań o umieszczenie przy bramie aresztu, w sąsiedztwie tablicy poświęconej Piłsudskiemu i Sosnkowskiemu, kolejnej tablicy. Będzie ona poświęcona przetrzymywanym tu ofiarom komunistycznych represji, szczególnie uczestnikom Grudnia'70 i działaczom z okresu stanu wojennego.

Na zakończenie uroczystości jej uczestnicy złożyli kwiaty pod pamiątkową tablicą i wysłuchali pieśni „My, pierwsza brygada”, która jest pieśnią reprezentacyjna Wojska Polskiego.

 



Marek Wałuszkowww.gdansk.plmarek.waluszko@gdansk.pl
Marek Wałuszko - najnowsze
Marek Wałuszkowww.gdansk.plmarek.waluszko@gdansk.pl
Marek Wałuszko - najnowsze