Portal Miasta Gdańska
PL | EN | DE

Historia Hanzy

A
A
Ostatnia aktualizacja: 02 października 2013 r.

PREZYDENT MIASTA GDAŃSKA O HANZIE
(słowa wypowiedziane podczas Zjazdu Hanzy w Salzwedel/Niemcy w 2008 roku )

Hanza
dla wielu ludzi stanowi pojęcie z dziedziny historycznej, kojarzonej jednoznacznie
z minioną chwałą i wielkością.

Dla nas, gdańszczan pojęcie to wypełnione jest wciąż konkretną treścią – z hanzeatyckiej przeszłości czerpaliśmy i czerpiemy umiłowanie ducha wolności, niezależności i międzyludzkiej solidarności.

Hanza to część współczesnej tożsamości Gdańska.

Paweł Adamowicz, Prezydent Gdańska

ZWIĄZEK HANZY „HANZA”- HISTORIA POWSTANIA

Powstanie Związku Hanzy można wiązać z połową XII wieku.

Zapoczątkowały go związki kupców jednoczących się dla bezpiecznego i korzystnego prowadzenia interesów, które w latach 60- tych XIII w. przerodziły się w Związek Miast Hanzeatyckich. Była to organizacja zrzeszająca aktywne handlowo miasta leżące na rozległym obszarze od Renu po Zatokę Fińską. W tamtych czasach Bałtyk był szlakiem wymiany handlowej poprzez rzeki Rusi z Nowogrodem i Smoleńskiem. Założone we Flandrii, Anglii, Rusi Kijowskiej, Szwecji i Danii kantory zapewniły Związkowi Hanzy uprzywilejowane stanowisko w Handlu Europejskim.
Hanza nie stanowiła ścisłej jedności. Od 1356 roku jej władzą naczelną były Zjazdy Hanzeatyckie. Uchwały podejmowane podczas tych Zjazdów obowiązywały miasta członkowskie. Z czasem Hanza stała się pierwszoplanową potęga polityczną w północnej Europie. W całej historii Hanzy jej członkami było ponad 200 miast. Oficjalne przyjęcie Gdanska do Hanzy odbyło się podczas Zjazdu Hanzy w Greifswaldzie we wrześniu 1361 roku.

Miasta wchodzące w skład wspólnoty hanzeatyckiej łączyły bardzo silne więzi solidarności. Nie były one oparte na przymusie. Ich poczucie jedności opierało się na woli zawładnięcia północno-europejską droga handlową, na organizowaniu wymiany handlowej z zachodu na wschód i wschodu na zachód. Siła handlowa i polityczna Hanzy rozprzestrzeniała się bez względu na zależność terytorialną i państwową.
Hanza to również droga wymiany myśli, przekazywania wzorów prawa i miejsce spotykania się odrębnych kultur. Dzięki kupieckim kontaktom następowały przeobrażenia w mentalności i sposobie życia ludzi w miastach basenu Morza Bałtyckiego. Wzory te przekazywane były z najzamożniejszych i najbardziej aktywnych miast wspólnoty, co przyczyniło się do powstania swoistego typu kultury materialnej – klasycznego obrazu miasta hanzeatyckiego. Przepiękne dzieła architektury gotyckiej w wielu miastach świadczą o tamtych czasach i są wspólnym dziedzictwem odkrywanym w wielu miejscach ciągle i na nowo.

Kres istnieniu dawnej Hanzy położyła Wojna trzydziestoletnia, a na ostatnim Zjeździe Hanzy w 1669 roku brało udział już tylko 6 miast : Lubeka, Brema, Gdańsk, Hamburg, Kolonia i Brunszwik.

Hanza istniała 500 lat i była fenomenem historycznym jak na tamte czasy, decydowała o rozwoju gospodarczym, politycznym i kulturalnym większej części Europy.

Historia Gdańska jako miasta hanzeatyckiego

Gdańsk był największym z miast hanzeatyckich tej części Europy. Dzięki korzystnemu położeniu na przecięciu szlaków północ-południe i wschód –zachód miał on duże tradycje handlowe sięgające czasów wczesnośredniowiecznych. Znaczenie gospodarcze ujścia Wisły zmusiło Gdańsk do rozbudowy miasta i stworzenia portu. To spowodowało również wzrost aktywności Gdańska i włączenie się do polityki hanzeatyckiej. Gdańsk był obecny na wszystkich Zjazdach Hanzy, a jego przedstawiciele uczestniczyli w poselstwach wysyłanych przez Hanzę na dwory monarsze. Szczególnie czynne uczestniczył Gdańsk w zjazdach hanzeatyckich regionalnych organizowanych przez miasta Braniewo, Chełmno, Elbląg, Królewiec i Toruń. Na liście miast znalazły się również miasta: Szczecin, Kołobrzeg, Słupsk, Malbork, Kraków i Wrocław. Gdańsk jako miasto miał specjalne przywileje nadane mu przez Króla Polskiego Kazimierza Jagiellończyka w 1454 roku.

Dzięki przywilejom uzyskanym w licznych państwach Europy, kupcom gdańskim przysługiwały szerokie uprawnienia żeglugi i handlu międzynarodowego. Przy okazji wymiany handlowej, następowała wymiana myśli, wzorców prawa oraz styk różnych kultur.
Gdańsk mógł przyjmować na obywateli swojego miasta także nie hanzeatów i mimo obowiązujących gdzie indziej zakazów, budować dla nich statki. W 1494 roku Gdańsk stanął na czele Kwartału, obejmującego także Braniewo, Chełmno , Elbląg, Królewiec i Toruń oraz przez jakiś czas utrzymywał Kantor w Kownie.

Miasto brało również udział w wojnach prowadzonych w interesie Hanzy. Gdańskie okręty walnie przyczyniły się do zwycięstwa nad Anglią w 1473 r. Przy tej okazji szyper Paweł Beneke na karaweli „Piotr z Gdańska” zdobył dla Gdańska obraz Hansa Memlinga „Sąd Ostateczny”, który przez wieki przyciągał i nadal przyciąga do Gdańska turystów z całego Świata. Członkowstwo w Związku Hanzy sprzyjało rozwojowi miasta. W 1600 roku budżet Gdańska był 35 razy większy od budżetu Krakowa. Gdańsk uczestniczył również w ostatnim Zjeździe (Starej) Hanzy w Lubece 1669 roku.